فرابورس ایران چیست؟ شناختی از فرابورس و چگونگی عملکرد آن
به نقل از نبض بورس، فرابورس ایران به عنوان یک بازار سازمان‌یافته در عرصه سرمایه‌گذاری کشور، شرایط لازم برای خرید و فروش اوراق بهادار و بهره‌برداری از شیوه‌های گوناگون تأمین مالی را مهیا می‌سازد. سهام برخی از شرکت‌ها در این بستر مبادله می‌شود و سرمایه‌گذاران می‌توانند از طریق کارگزاری‌های معتبر به آن دسترسی پیدا کنند.
تعریف فرابورس به زبان ساده
فرض کنید شرکتی برای گسترش فعالیت‌های خود نیاز به تأمین مالی دارد و می‌خواهد قسمتی از سهام خود را به سرمایه‌گذاران ارائه کند. یکی از گزینه‌های موجود برای این شرکت، طی کردن مراحل پذیرش و عرضه در بازارهای فرابورس ایران می‌باشد.
از سوی دیگر، سرمایه‌گذارانی که مایل به خرید سهام این شرکت هستند، می‌توانند پس از شروع معاملات، از طریق سیستم معاملاتی کارگزاری خود، نسبت به ثبت سفارش خرید اقدام نمایند.
بنابراین، فرابورس می‌تواند به عنوان یک وسیله برای جذب سرمایه‌های مورد نیاز شرکت‌ها عمل کند و در عین حال یک بستر منظم برای معامله اوراق بهادار برای سرمایه‌گذاران فراهم آورد.
وظایف فرابورس ایران چیست؟
فرابورس تنها جایی برای خرید و فروش سهام نیست؛ این نهاد در ابعاد مختلف بازار سرمایه فعالیت می‌کند. اصلی‌ترین وظایف آن به شرح زیر است:
- فراهم‌سازی بستر معاملات: ایجاد زیرساخت‌ها و روش‌های لازم برای انجام معاملات اوراق بهادار در بازارهای مربوطه.
- کمک به تأمین مالی شرکت‌ها: ایجاد مسیرهای مناسب برای ورود شرکت‌ها به بازار سرمایه و استفاده از امکانات تأمین مالی.
- کشف قیمت: تعیین قیمت اوراق بهادار بر مبنای اصل عرضه و تقاضا و مکانیسم معاملاتی در هر بازار.
- توسعه ابزارهای مالی: تأمین بستر لازم برای مبادله ابزارهای مالی خاص با توجه به مقررات و چارچوب‌های بازار.
- افزایش شفافیت اطلاعاتی: انتشار آگهی‌ها و اطلاعات مربوط به ناشران در راستای الزامات و قوانین بازار سرمایه.
کدام دارایی‌ها در فرابورس مبادله می‌شوند؟
نوع دارایی‌های قابل معامله وابسته به بازار و قوانین مربوطه می‌باشد. گروه‌های اصلی عبارتند از:
| گروه دارایی یا ابزار | توضیح |
|---|---|
| سهام شرکت‌ها | سهام شرکت‌هایی که در بازارهای مرتبط فرابورس تأیید شده‌اند یا بر اساس قوانین قادر به معامله هستند. |
| حق‌تقدم سهام | حقوق ناشی از افزایش سرمایه شرکت‌ها که در صورت فراهم بودن شرایط قانونی، امکان معامله آن وجود دارد. |
| اوراق بدهی | ابزارهایی نظیر اوراق تأمین مالی که طبق قوانین در بازار مربوطه مورد معامله قرار می‌گیرند. |
| صندوق‌های سرمایه‌گذاری | واحدهای صندوق‌هایی که در بازار مربوطه پذیرفته شده و قابلیت معامله دارند. |
| سایر ابزارهای مالی | ابزارهای دیگری که بر اساس قوانین فرابورس می‌توان آنها را عرضه یا مبادله کرد. |
تمامی این دارایی‌ها الزماً در یک بازار یا تحت شرایط معاملاتی یکسانی مبادله نمی‌شوند.
بازارهای فرابورس ایران شامل چه مواردی می‌شود؟
فرابورس ایران شامل چندین بازار و بخش مختلف است که هر یک دارای ویژگی‌ها و مقررات خاص خود می‌باشند. به عنوان مثال، بازارهای اول و دوم، بازار شرکت‌های کوچک و متوسط، بازار ابزارهای مالی نوین و بازار پایه، همگی از بخش‌های شناخته شده در ساختار فرابورس به شمار می‌روند. قواعد و ساختار این بازارها ممکن است به مرور زمان با تغییر مقررات دستخوش اصلاح شوند؛ از این رو برای تصمیم‌گیری درباره یک نماد خاص، ضروری است که آخرین اطلاعات و قوانین رسمی مورد بررسی قرار گیرد.
بازار اول و دوم فرابورس
این بازارها از جمله نقاط پذیرش و معاملات سهام شرکت‌ها در فرابورس به شمار می‌آیند. شرایط پذیرش، الزامات اطلاعاتی و قوانین هر بازار متفاوت می‌باشد و باید وضعیت هر شرکت در چارچوب مقررات همان بازار مورد بررسی قرار گیرد.
بازار شرکت‌های کوچک و متوسط
این بخش با هدف تسهیل ورود شرکت‌های واجد شرایط کوچک و متوسط به بازار سرمایه و نیز کمک به تأمین مالی آنان شکل گرفته است. ورود به این بازار نیز مشمول قوانین و فرآیندهای خاص است.
بازار ابزارهای نوین مالی
این بازار برای عرضه و خرید و فروش ابزارهای مالی خاص، از جمله بعضی از اوراق بدهی و ابزارهای سرمایه‌گذاری، به کار می‌رود. شرایط هر ابزار به قوانین و آگهی‌های مربوط به عرضه آن وابسته است.
بازار پایه
بازار پایه بخشی از ساختار فرابورس است که معاملات اوراق بهادار مشمول قوانین آن در این بخش انجام می‌شوند. قرار داشتن یک نماد در بازار پایه به معنای نداشتن ارزش برای شرکت نیست؛ اما به‌تنهایی نیز نمی‌تواند نشانه‌ای از مناسب بودن آن برای سرمایه‌گذاری محسوب شود. سرمایه‌گذار موظف است تا قوانین بازار، اطلاعات موجود درباره ناشر، نقدشوندگی و ریسک‌های بالقوه را مورد بررسی قرار دهد.
توجه: فهرست و ساختار بازارها و تابلوها ممکن است با تغییر قوانین تحت بروزرسانی قرار گیرد. برای اطلاع از وضعیت فعلی هر نماد، باید به آگهی‌های رسمی فرابورس ایران و اطلاعات معاملاتی مرتبط رجوع شود.
تفاوت‌های میان فرابورس و بورس اوراق بهادار تهران
بورس اوراق بهادار تهران و فرابورس ایران از دو جزء حیاتی زیرساخت بازار سرمایه کشور به حساب می‌آیند و هر دو در چارچوب قوانین مربوطه به معاملات اوراق بهادار نظم می‌دهند. اما ساختار هر بازار و موازین پذیرش و معاملات در آنها می‌تواند متفاوت باشد.
این تفاوت را نمی‌توان صرفاً به این نکته تقلیل داد که شرکت‌های بزرگ در بورس تهران و شرکت‌های کوچک در فرابورس قرار دارند. اندازه شرکت تنها یکی از عواملی است که ممکن است در فرآیند پذیرش مؤثر باشد؛ نوع بازار، الزامات قانونی و مقررات خاص نیز در این میان اهمیت دارند.
برای مقایسه‌ای دقیق‌تر، مقاله «تفاوت بورس و فرابورس چیست؟» می‌تواند به‌طور مستقل شرایط پذیرش، ساختار بازارها، الزامات اطلاعاتی و جوانب سرمایه‌گذاری را تحلیل نماید.
چگونه در فرابورس معاملات انجام دهیم؟
سرمایه‌گذار برای خرید و فروش سهام و دیگر اوراق بهادار قابل معامله در فرابورس معمولاً مراحل زیر را دنبال می‌کند:
۱. دریافت کد معاملاتی و کامل کردن مراحل لازم برای فعالیت در بازار سرمایه.
۲. ثبت‌نام و تأیید هویت بر اساس فرآیندهای فعلی.
۳. انتخاب و استفاده از خدمات یک کارگزاری معتبر.
۴. جستجوی نماد مورد نظر در سیستم معاملاتی و بررسی وضعیت آن.
۵. ثبت سفارش خرید یا فروش با توجه به شرایط بازار و ضوابط معاملاتی موجود.
۶. انجام معامله در صورتی که سفارش‌ها تطابق یابند و فرآیندهای مربوطه طی شوند.
لازم به ذکر است که ثبت سفارش به معنای انجام قطعی معامله نیست و بسته به شرایط سفارش‌ها و مکانیسم معاملاتی بازار، ممکن است انجام نشود.
آیا تمامی شرکت‌های فرابورسی شرایط یکسانی دارند؟
خیر. شرکت‌هایی که سهام آنها در بازارهای مختلف فرابورس معامله می‌شود، ممکن است از نظر اندازه، سابقه فعالیت، وضعیت مالی، شفافیت اطلاعاتی، ساختار مالکیت و نقدشوندگی تفاوت‌های معناداری داشته باشند.
حتی دو شرکت مستقر در یک بازار نیز لزوماً ریسک و کیفیت مالی یکسانی ندارند. به همین دلیل، صرف مشاهده نام یک شرکت در فهرست نمادهای فرابورسی برای اتخاذ تصمیم کافی نیست.
چگونه اطلاعات شرکت‌های فرابورسی را بررسی کنیم؟
برای بررسی وضعیت یک شرکت، بهتر است از منابع معتبر و متناسب با موضوع اطلاعات را گردآوری نمایید:
- سامانه کدال: جهت پیگیری صورت‌های مالی، گزارش‌های ماهانه، اطلاعیه‌های با اهمیت و دیگر افشای اطلاعات ناشران.
- وب‌سایت رسمی فرابورس ایران: برای مشاهده آگهی‌های بازار، اطلاعات مربوط به پذیرش و عرضه و مقررات منتشر شده.
- سامانه معاملاتی کارگزاری: برای مشاهده اطلاعات معاملاتی و ثبت سفارشات در محدوده امکانات سامانه.
- اطلاعیه‌های رسمی مرتبط با نماد: برای اطلاع از تغییر وضعیت معاملاتی، عرضه‌ها و دیگر رویدادهای اعلام شده.
اطلاعات مالی شرکت می‌بایست در کنار قیمت سهام، وضعیت صنعت، شرایط بازار و ریسک‌های احتمالی مورد ارزیابی قرار گیرد.
مزایای فرابورس چیست؟
فرابورس می‌تواند مزایای گوناگونی برای بخش‌های مختلف بازار سرمایه فراهم آورد:
- ایجاد مسیرهای متعدد برای تأمین مالی شرکت‌ها.
- فراهم آوردن امکان دسترسی سرمایه‌گذاران به انواع مختلف اوراق بهادار.
- کمک به سازمان‌دهی معاملات در بازارهای مرتبط.
- فراهم آوردن بستری برای ورود شرکت‌های واجد شرایط به بازار سرمایه.
- کمک به توسعه ابزارها و روش‌های تأمین مالی مطابق مقررات.
با این وجود، این مزایا به معنای تضمینی برای موفقیت شرکت‌ها، سودآوری سهام یا کاهش ریسک سرمایه‌گذاری نمی‌باشد.
ریسک‌های سرمایه‌گذاری در فرابورس چیست؟
سرمایه‌گذاری در نمادهای فرابورسی همانند دیگر سرمایه‌گذاری‌های بازار سهام با ریسک‌هایی همراه است. مهم‌ترین مواردی که باید مورد توجه قرار گیرند شامل موارد زیر می‌باشد:
- ریسک کاهش قیمت: ممکن است قیمت سهام افت یابد و سرمایه‌گذار دچار ضرر شود.
- ریسک نقدشوندگی: ممکن است فروش سهم در زمان مورد نظر یا با قیمت مورد انتظار به راحتی ممکن نباشد.
- ریسک مالی شرکت: زیان‌دهی، بدهی زیاد یا کمبود نقدینگی می‌تواند بر وضعیت شرکت تأثیر بگذارد.
- ریسک اطلاعاتی: عدم دسترسی به اطلاعات کافی، ابهام در گزارش‌ها یا تاخیر در افشا می‌تواند ارزیابی شرکت را دشوار نماید.
- ریسک تغییرات قانونی و شرایط معاملاتی: تغییر در قوانین یا وضعیت معاملاتی نماد ممکن است بر امکان انجام معاملات تأثیر گذارد.
نوع و شدت این ریسک‌ها در تمامی نمادها یکسان نیست؛ از این رو، بررسی موردی هر شرکت از اهمیت بالایی برخوردار است.
مثال ساده از فعالیت یک شرکت در فرابورس
به عنوان مثال، تصور کنید یک شرکت برای گسترش خط تولید خود به منابع مالی جدید احتیاج دارد. پس از بررسی گزینه‌های تأمین مالی، تصمیم می‌گیرد تا به بازار سرمایه وارد شود.
این شرکت باید شرایط و ضوابط بازار مورد نظر را بررسی کرده و مراحل قانونی و اجرایی لازم را طی کند. در صورت به انجام رساندن مراحل لازم و وجود شرایط مطلوب برای عرضه، سهام آن می‌تواند بر اساس مقررات وارد فاز معامله گردد.
پس از آغاز مبادلات، سرمایه‌گذاران قادر خواهند بود از طریق کارگزاری خود به ثبت سفارش خرید یا فروش بپردازند. قیمت سهم نیز بر اساس مکانیسم معاملاتی و شرایط عرضه و تقاضا تعیین می‌شود. این مثال تنها به منظور توضیح فرآیند ارائه شده و به معنای پذیرش یا عرضه خودکار هر شرکتی در فرابورس نمی‌باشد.
اشتباهات رایج در خصوص فرابورس
اشتباه اول: فرابورس بازاری غیررسمی است.
فرابورس ایران بازاری سازمان‌یافته با ساختارها و قوانین مشخص می‌باشد. تعبیر «خارج از بورس» نباید با معامله غیررسمی یا بدون نظارت یکسان تلقی گردد.
اشتباه دوم: هر شرکت فرابورسی از شرکت‌های بورسی ضعیف‌تر است.
کیفیت شرکت‌ها نمی‌توان صرفاً بر اساس مکان معامله سهام آنها ارزیابی کرد. ارزیابی باید با بررسی اطلاعات مالی، شرایط صنعتی، حاکمیت شرکتی و ریسک‌ها صورت گیرد.
اشتباه سوم: سهام فرابورسی حتماً سود بیشتر دارد.
هیچ تضمینی برای بازده بالاتر وجود ندارد. بازده به قیمت خرید، عملکرد شرکت، شرایط بازار و عوامل متعددی دیگر بستگی خواهد داشت.
اشتباه چهارم: تمامی نمادهای فرابورسی یکسان نقدشوندگی دارند.
حجم معاملات، عمق سفارشات و مقدار تقاضا در نمادهای مختلف متفاوت می‌باشد.
اشتباه پنجم: تمامی بازارهای فرابورس شرایط یکسانی دارند.
هر بازار یا بخش معاملاتی ممکن است دارای قوانین، شرایط پذیرش و ویژگی‌های متفاوتی باشد.
پرسش‌های متداول درباره فرابورس
فرابورس چیست؟
فرابورس ایران بازاری سازمان‌یافته در بازار سرمایه کشور محسوب می‌شود که در آن معاملات اوراق بهادار و برخی ابزارهای مالی زیر نظر قوانین مربوطه انجام می‌گیرد.
آیا خرید سهام فرابورسی از طریق کارگزاری انجام می‌شود؟
بله. سرمایه‌گذاران عموماً از طریق کارگزاری‌های مجاز و سامانه معاملاتی آنها به نمادهای قابل معامله دسترسی می‌یابند.
آیا فرابورس همان بورس تهران است؟
خیر. بورس اوراق بهادار تهران و فرابورس ایران دو بازار متمایز با ساختارها و قوانین خاص خود هستند؛ هر دو در چارچوب قوانین بازار سرمایه به فعالیت می‌پردازند.
آیا سرمایه‌گذاری در فرابورس پرریسک است؟
ریسک بسته به نماد، بازار مربوطه، وضعیت مالی شرکت، نقدشوندگی، شرایط معاملاتی و قیمت خرید تعیین می‌شود. نمی‌توان برای همه نمادهای فرابورسی یک قضاوت واحد ارائه کرد.
آیا تمامی شرکت‌های فعال در فرابورس سودآور هستند؟
خیر. وجود یک شرکت در فرابورس به هیچ‌وجه به معنای سودآوری آن نیست. برای ارزیابی عملکرد هر شرکت باید صورت‌های مالی، گزارش‌های دورانی، آگهی‌های کدال و وضعیت کسب‌وکار آن مدنظر قرار گیرد.
اطلاعات رسمی فرابورس را از کجا می‌توان یافت؟
برای پیگیری اطلاعیه‌ها و اطلاعات بازار، می‌توان به وب‌سایت رسمی فرابورس ایران به آدرس ifb.ir و برای بررسی الافشای شرکت‌ها به سامانه کدال مراجعه نمود.
ویکی‌های مرتبط در نبض بورس
برای درک بهتر موقعیت فرابورس، مطالعه این موضوعات به شما پیشنهاد می‌شود:
