برای درک ریشه‌های تورم کنونی، باید به سال ۸۶ نگاه کنیم/ قلیزاده: تصمیمی در سال ۸۶ اقتصاد ایران را به شدت آسیب‌پذیر کرد
گفتگو در مورد علل اصلی تورم پایدار و ناکامی‌های مداوم دولت‌های مختلف در کنترل نوسانات قیمتی، به بار دیگر توجه را به سیاست‌های اقتصادی اتخاذ شده در سال‌های اخیر معطوف کرده است. در این زمینه، همت قلیزاده، تحلیلگر حوزه اقتصاد انرژی، سال ۱۳۸۶ را به عنوان نقطه عطف این مسأله معرفی می‌کند؛ سالی که به اعتقاد او، تغییرات اساسی در روش قیمت‌گذاری نفت مصرفی صنایع، معادله‌ای نزدیک به یک قرن را دگرگون کرد و تأثیرات آن همچنان در بافت اقتصادی ایران به وضوح محسوس است.
قلیزاده با ارزیابی شیوه تأمین نفت مورد نیاز پالایشگاه‌ها پیش از سال ۱۳۸۶، اشاره می‌کند که تغییر قیمت‌گذاری نفت در آن سال، اگرچه با نیت‌هایی نظیر بهبود کارایی انرژی، مدیریت مصرف و کاهش کسری بودجه معرفی شد، پیامدهای عمیقی برای ساختار اقتصادی کشور به همراه داشت. او این تغییر را به مثابه یک «سیاه‌چاله اقتصادی» تلقی می‌کند و بر این باور است که برای درک علل تورم کنونی، لازم است به زمان مذکور بازگردیم.
در این راستا، همت قلیزاده به خبرآنلاین اظهار داشت: به نظر من، ریشه مشکلاتی که کلیه دولت‌های پس از سال ۸۶ با آن دست و پنجه نرم کردند، به همین نقطه برمی‌گردد. پس از سال ۸۶، رویکرد سیاست‌گذاری ما به یک بازی عددی تبدیل شد و از این منوال، یک گلوله برفی کوچک شکل گرفت که حال به یک بهمن بزرگ تبدیل شده است. واقعه‌ای در سال ۸۶ به وقوع پیوست که بارها در مورد آن بحث شده است. بیایید به آن سال بازگردیم.
قلیزاده در ادامه بیان کرد: از زمان احمد شاه قاجار تا دوران پهلوی و همچنین در جمهوری اسلامی، به مدت ۱۰۰ سال، از ۱۲۸۶ تا ۱۳۸۶، نفت ایران برای صنایع به صورت رایگان در دسترس بود. در سال ۸۶ و با تنظیم قانون بودجه، موارد فنی‌ای ثبت شد که بسیاری از افراد متوجه عمق مسئله نشدند. به بهانه‌هایی نظیر افزایش کارایی انرژی و مدیریت مصرف، تغییرات اقتصادی مهمی بروز کرد.
او اضافه کرد: من این تغییر را «سیاه‌چاله اقتصادی» می‌نامم چرا که به شدت به اقتصاد ما آسیب زد. برای فهمیدن ریشه‌های تورم امروز، ناگزیر به رجوع به آن زمان هستیم. من فکر می‌کنم تمامی دولت‌ها خواهان کاهش تورم بودند، اما در تحقق این امر ناکام ماندند. در آن دوران، نفت ملی به صورت رایگان در دسترس بود و روزانه یک میلیارد بشکه نفت خام که در داخل مصرف می‌شد، هزینه‌ای نداشت. اما تغییر در مکانیسم قیمت‌گذاری در آن سال، معادله اقتصادی یک قرن را تحت تأثیر قرار داد. ما یک میلیارد بشکه نفت خام را به پالایشگاه‌ها وارد می‌کردیم.
این تحلیلگر حوزه انرژی ادامه داد: هر سال یک میلیارد بشکه نفت خام را به پالایشگاه‌ها وارد می‌کنیم. در سال ۸۶ روزانه دو میلیون بشکه نفت نیز صادر می‌کردیم که به این موارد پرداخته نمی‌شود چون موضوعی متفاوت است. پدیده‌ای که به نام بیماری هلندی شناخته می‌شود، ناشی از اختلالات در صادرات است، اما ما به نوعی بیماری نفتی ایرانی دچار شدیم که به زودی در جهان به عنوان یک موضوع تدریس خواهد شد، چرا که مشابه آن را در گذشته مشاهده نکرده‌ایم.
او در این باره توضیح داد: در آن زمان، یک میلیارد بشکه نفت به صورت رایگان به پالایشگاه‌ها تخصیص می‌یافت. این نگرش پیش از این در کشور وجود داشت، اما دولت‌ها به دلیل پیامدهای منفی آن تمایلی به قبول تغییرات نداشتند. این شرایط نابرابر طبقاتی نتیجه همین سیاست‌ها بود که دولت‌ها از عمق آن آگاه بودند. از سال ۸۶ به بعد، قیمت هر بشکه نفت به حدود ۸۰ دلار در مقایسه با نرخ جهانی رسید. به عبارت دیگر، نفت با این قیمت به پالایشگاه‌ها عرضه شد و از همین نقطه، قیمت‌ها شروع به افزایش کردند.
او با بیان این نکته که باید از این نوع لجاجت سیاستی عبور کنیم، تأکید کرد: مردم در حال حاضر در حال تجربه یک نوع حکومت‌داری هستند، زیرا این میزان از تورم و تداوم آن به یک بحران جدی تبدیل شده است. ما در حال تجربه طولانی‌ترین دوره تورم دو رقمی در جهان هستیم و در حالی که میانگین تورم سالانه در کشورهای دیگر ۴ تا ۵ درصد است، ما به ۹ درصد در تورم ماهانه رسیده‌ایم. این روند بازتوزیع ثروت از طبقات پایین به نفع ثروتمندان و الیگارش‌ها، تغییرات فاحشی را در آمارها به وجود آورده است.
متن کامل این گفتگو را می‌توانید از اینجا بخوانید.
۲۲۳۲۲۹
