نگهداری از ارزش سرمایه؛ نقش طلا در اقتصاد تحت فشار تورمی ایران
در حالی که مردم ایران طی کمتر از یک سال دو نبرد اصلی را تجربه کردهاند، شرایط اقتصادی به شدت وخیم، شامل تورم بیسابقه، فشار شدید تحریمها و کاهش فاحش ارزش پول ملی، زندگی و داراییهای خانوارها را دچار فشار سنگینی کرده است. در خرداد ۱۴۰۵، تورم نقطهبهنقطه به حدود ۸۸.۶ درصد رسید و تورم سالانه به ۶۲ درصد افزایش یافت. همچنین در تیرماه، این شاخص به تقریباً ۶۶ درصد رشد کرد. در چنین شرایطی، نگهداری ریال به معنای پذیرش کاهش سریع قدرت خرید است و بسیاری از خانوادهها به دنبال راهکارهای مختلف برای حفظ حداقل سرمایه خود هستند. طلا به عنوان یکی از محبوبترین گزینهها در این مدت، تنها به حفظ ارزش کمک نمیکند بلکه با توجه به افزایش جهانی قیمت طلا و نرخ برابری دلار و ریال، بازدهی مناسبی نیز داشته است. این گزارش به بررسی نقش طلا به عنوان ابزاری برای حفظ ارزش پول در وضعیت کنونی ایران میپردازد و اهمیت آن به عنوان پناهگاهی برای سرمایهها از طبقات مختلف جامعه را تحلیل میکند. پیش از ورود به این موضوع، نگاهی به وضعیت کنونی اقتصاد و شرایط معیشتی مردم خواهیم داشت تا ضرورت سرمایهگذاری برای حفظ ارزش داراییها را مورد بحث قرار دهیم.
حفظ ارزش سرمایه در جامعهای با تورم بالا
در سالهای اخیر و به خصوص در بازه زمانی اخیر، جامعه ایران تحت تاثیر موجی از بحرانهای سیاسی و اقتصادی قرار گرفته است. مردم کشور در کمتر از یک سال به دو جنگ تمامعیار دچار شدهاند؛ یکی جنگ دوازدهروزه با اسرائیل در سال ۱۴۰۴ و دیگری مواجهه وسیعتر با آمریکا و اسرائیل در اسفند ۱۴۰۴ که با آتشبسهای شکننده و تنشهای مداوم همراه بوده است. این وقایع به همراه تشدید تحریمها و افزایش قابل توجه نرخ ارز، موجب ایجاد فشار تورمی شدید و بیسابقه شده است. آمار رسمی مرکز آمار ایران نشان میدهد که تورم نقطهبهنقطه خانوارها در خرداد ۱۴۰۵ به ۸۸.۶ درصد رسیده است؛ یعنی خانوارها برای خرید مجموعهای مشابه از کالاها و خدمات به طور متوسط ۸۸.۶ درصد بیشتر از سال گذشته هزینه کردهاند. همچنین، تورم سالانه در همان ماه به ۶۲ درصد و در تیرماه به حدود ۶۶ درصد افزایش یافته است و حتی نرخ تورم ماهانه در برخی ماهها به ۵.۹ تا بالای ۸ درصد رسیده که این فشار بر گروه خوراکیها و نوشیدنیها بیشتر احساس شده است. قیمت اقلام ضروری مانند روغن، گوشت و برنج جهشهای چندصد درصدی را تجربه کرده و قدرت خرید خانوارها به شدت افت کرده است.
در چنین شرایط دشواری برای طبقات متوسط و کمبضاعت ایران، نگهداری پسانداز به شکل ریال به معنای پذیرش کاهش سریع ارزش آن است. علاوه بر این، پیشبینیها برای آینده اقتصاد کشور نیز چندان خوشبینانه نیستند؛ بسیاری از کارشناسان و افرادی که در جامعه زندگی میکنند، بر این باورند که ارزش پول ملی در بازههای زمانی کوتاهمدت به طرز چشمگیری کاهش خواهد یافت و خانوادههای طبقات فرودست تا متوسط دیگر چارهای جز تبدیل ریال به داراییهای مقاوم در برابر تورم ندارند. در این میان، طلا به عنوان یکی از جدیترین و در دسترسترین گزینهها مطرح شده و همچنان از نظر بسیاری به عنوان پناهگاهی امن تلقی میشود. اما این دیدگاه از چه منبعی نشأت میگیرد و تا چه حد منطقی و معقول است؟
رشد جهانی قیمت طلا و افزایش نرخ برابری دلار و ریال
میدانیم که تلاش مردم ایران برای یافتن پناهگاهی به منظور حفظ حداقل سرمایه خود، در شرایط تورم بالا، فشار تحریم و ناپایداری سیاسی، امری کاملاً موجه و منطقی است. با این حال، اگر تدبیری جدی اتخاذ نشود، همین اندک پسانداز گروههای مختلف جامعه میتواند به سرعت از میان برود. دادهها و سیگنالهای بازار نشان میدهند که در سالهای اخیر، تمایل به سرمایهگذاری در طلا به طرز چشمگیری افزایش یافته است.
کارشناسان دلیل اصلی این روند را به دو عامل عمده نسبت میدهند؛ افزایش قیمت جهانی طلا و جهش نرخ برابری دلار و ریال. قیمت جهانی طلا در سالهای اخیر رشد قابل توجهی داشته و حتی به رکوردهای تاریخی نزدیک به ۵۵۰۰ تا ۵۶۰۰ دلار در اوایل ۲۰۲۶ دست پیدا کرده است، هرچند پس از آن نوساناتی را تجربه کرده و در محدودههای بالای ۴۰۰۰ دلار قرار گرفته است. همزمان، نرخ دلار آزاد در بازار ایران از سطوح پایینتر به حدود ۱۶۰ تا ۱۹۶ هزار تومان رسیده و برخی پیشبینیها به عبور آن از ۲۰۰ هزار تومان اشاره دارند.
ترکیب این دو عامل موجب شده که قیمت طلا در بازار ایران نه تنها اصل سرمایه را حفظ کند، بلکه همچنین بازدهی مناسبی را نیز به ارمغان آورد؛ موضوعی که وضعیت گذشته نیز آن را تأیید میکند و همین تجربهها افراد را به این نوع سرمایهگذاری ترغیب کرده است. البته برخی از مردم به جای طلا به سراغ ارزهایی چون دلار رفتهاند، اما کارشناسان معمولاً سرمایهگذاری در طلا را به عنوان گزینه موفقتری یا حداقل مکمل بهتری میدانند.
به زبان ساده، سرمایهگذاری در دلار در میان ایرانیان رواج دارد، چرا که افزایش نرخ برابری دلار و ریال مستقیماً موجب افزایش ارزش دارایی ارزی میشود. با این وجود، متخصصان طلا را نسبت به دلار و سایر ارزها ترجیح میدهند. آنها تأکید میکنند که نرخ دلار، افزایش قیمت خود را در طلا نیز نشان میدهد، اما طلا یک مزیت خاص دارد و آن رشد قیمت جهانی است. سرمایهگذاری در طلا عملاً سود ناشی از افزایش نرخ دلار را در خود جای میدهد و همزمان از افزایش احتمالی قیمت جهانی طلا نیز بهرهمند میشود. دلار چنین مزیتی ندارد و ارزش آن عمدتاً متأثر از سیاستهای پولی و شرایط داخلی ایران است. در مقابل، طلا به عنوان یک دارایی امن جهانی، از تقاضای بانکهای مرکزی، تنشهای ژئوپلیتیکی و نگرانیهای تورمی بینالمللی نیز بهرهمند میشود. به همین دلیل، در بسیاری از مقاطع زمانی، بازدهی طلا در ایران از دلار پیشی گرفته است.
آیا طلا همچنان پناهگاه سرمایه ایرانیان خواهد بود؟
اگرچه قیمت طلا در سطح جهانی طی چند سال اخیر رشد قابلتوجهی داشته و افزایش نرخ دلار ارزش سرمایهگذاری در طلا را به طرز محسوسی بالا برده است، اما در ماههای اخیر بازار جهانی طلا دورههایی از ثبات یا اصلاح نسبی را نیز تجربه کرده است. این وضعیت باعث شده تا سرعت رشد قیمت طلا در ایران تا حدی کاهش یابد. با این حال، کارشناسان نسبت به افزایش قیمت جهانی طلا در آیندهای نزدیک خوشبین هستند. پیشبینیهای نهادهای بینالمللی و بانکهای بزرگ سرمایهگذاری اغلب احتمال رسیدن به سطوحی در محدوده ۴۵۰۰ تا ۵۰۰۰ دلار یا بالاتر را برای پایان سال ۲۰۲۶ یا پس از آن مطرح میکنند. در خصوص نرخ برابری دلار و ریال نیز پیشبینیهای کارشناسان و حتی برآوردهای رسمی نیز از احتمال افزایش خبر میدهند، اگرچه در صورت توافق بین ایران و آمریکا ممکن است به طور موقتی شاهد کاهش یا ثبات این نرخ باشیم. به طور کلی، شانس افزایش قیمت طلا همچنان مثبت ارزیابی میشود. به همین دلیل، فعالیت مردم ایران در سرمایهگذاری در این فلز گرانبها ادامه خواهد داشت؛ سرمایهگذاریهایی که معمولاً از اندک پساندازهای افراد آغاز شده و برای هر فرد و خانواده میزان متفاوتی را در بر میگیرد.
بنابراین به وضوح در جامعهای که با مشکلات اقتصادی، تورم بالا، تحریمها و ناامنیهای سیاسی مواجه است، طلا به عنوان یک دارایی نقدشونده و قابل خرید بهراحتی و به شکل آنلاین، و همچنین مقاوم در برابر کاهش ارزش پول ملی، نقشی به عنوان پناهگاه را ایفا میکند و به طور قطع ادامه و حتی تشدید گرایش به سرمایهگذاری در این فلز گرانبها را شاهد خواهیم بود؛ روشی که مردم برای حفاظت از ارزش سرمایه خود برگزیده و بر اساس تجربه، بازدهی مناسبی از آن کسب کردهاند.
