بررسی آمار مسافرتهای ایرانیها در سال ۱۴۰۳ نسبت به ۱۳۹۰/ نزدیک به ۷۰ درصد اقامت گردشگران در منازل خویشاوندان صورت گرفته است/ این استان پیشتاز در زمینه اقامت برای مسافران است
طبق گزارش منتشر شده در خبرآنلاین، با شروع تعطیلات نوروزی و فرارسیدن بهار، شاهد افزایش سفرهای گسترده و پر ازدحام مردم به نقاط مختلف کشور هستیم. این ایام فرصتی برای دیدار با اقوام و دوستان یا سفر به مقاصد تفریحی در سایر استانها فراهم میآورد. به خاطر تنوع جغرافیایی و وجود اماکن تاریخی و مذهبی در ایران، این کشور همواره جذابیتهای زیادی برای سفرهای خانوادگی ایجاد کرده است. به نقل از گزارش اخیر مرکز پژوهشهای مجلس، که براساس دادههای تازه منتشرشده از سوی مرکز آمار ایران تهیه شده، غالب سفرهای ایرانیان به نقاط داخلی کشور انجام میشود و میزان سفر به کشورهای خارجی در این فصل بسیار محدود است.
در گزارشی از فرهیختگان، اشاره شده است که در سالهای اخیر با توجه به افزایش مداوم نرخ تورم، انتظار میرفت که حجم سفرهای مردم بهطور قابلتوجهی کاهش یابد، اما شواهد و آمار مندرج در گزارش مرکز پژوهشهای مجلس نشان میدهد که سفرهای بهاری در سالهای اخیر به شکل بیسابقهای افزایش یافته است. این وضعیت در سالهای اخیر، به ویژه از سال ۱۳۹۰ به بعد، پرسشهای مهمی را مطرح کرده است؛ از جمله اینکه خانوارهای ایرانی طی این سالها چه میزان به مناطق گردشگری ایران مراجعه کردهاند؟ پراکندگی مقاصد آنها کجا بوده؟ کاهش سفرها به دلیل شیوع کرونا و تورم چه تأثیری داشته است؟ خانوارهای ایرانی در فصل بهار بیشتر از چه وسایلی برای سفر استفاده میکنند و اصلیترین انگیزه آنان از سفر چیست؟
در بهار ۱۴۰۳، بیش از ۷۱ میلیون سفر در کشور به ثبت رسیده است
پس از شیوع بیماری همهگیر کرونا و وضع محدودیتهای فراگیر در سفرها، مرکز آمار ایران به منظور ارائه دادههای رسمی در خصوص گردشگران ملی، بعد از سه سال وقفه، نتایج کلی آمارگیری از گردشگران داخلی برای بهار ۱۴۰۳ را در ۱۵ اسفند ۱۴۰۳ منتشر میکند و اطلاعات تکمیلی را در میانه بهار جاری بهروز مینماید. طبق آماری که مرکز آمار ارائه کرده و در گزارشی از سوی مرکز پژوهشهای مجلس منتشر شده است، در بهار سال گذشته بیش از نیمی از خانوارهای کشور، که معادل تقریباً ۱۴ میلیون خانوار میشود، حداقل یک سفر را تجربه کردهاند.
گزارش اخیر مرکز پژوهشهای مجلس تأکید دارد که در مجموع، در فصل بهار سال ۱۴۰۳ بیش از ۷۱ میلیون سفر در کشور ثبت شده است، که از این تعداد، ۷۰ میلیون و ۶۰۰ هزار سفر درونکشوری بوده و مابقی به سفرهای خارجی تعلق دارد. آمارها نشان میدهند خانوادهها با در نظر گرفتن فشارهای مالی و محدودیتهای اقتصادی، تلاش میکنند تا هزینههای سفر خود را به حداقل برسانند؛ به گونهای که از مجموع ۷۰ میلیون و ۶۰۰ هزار سفر، نزدیک به ۳۶ میلیون سفر (۵۱ درصد) بدون اقامت شبانه و حدود ۳۴ میلیون سفر (۴۹ درصد) با اقامت شبانه به اجرا درآمده است.
موضوع دیگری که جالب توجه است، انتخاب مقاصد سفر ایرانیان است. دادهها نشان میدهند که در میان این ۷۰ میلیون سفر، استانهای خراسان رضوی، مازندران، گیلان، تهران و فارس، به عنوان پرطرفدارترین مقاصد سفر در بهار ۱۴۰۳ شناخته شدهاند. همچنین، اهداف سفر ایرانیان نیز مهم به نظر میرسد. طبق اطلاعات اخیر مرکز پژوهشهای مجلس، هدفهای اصلی گردشگران در سال گذشته به چهار دسته کلی از جمله دیدار با اقوام و آشنایان، تفریح و استراحت، زیارت و درمان تقسیم میشود.
حدود ۷۰ درصد اقامت گردشگران در منزل خویشاوندان بوده است
سفرهای بهاری جامعه ایرانی، که میتوانست به شکلی قابل توجه به گردش مالی در مناطق میزبان منجر شود، به دلیل غالب بودن سفرها به صورت غیررسمی و مبتنی بر کمکهای خانوادگی، تأثیر مالی چندانی نداشته است. آمارها نشان میدهد که تقریباً ۷۰ درصد از اقامتها در بهار ۱۴۰۳ در منزل بستگان و آشنایان بوده است.
در مقابل، سهم هتلها و مهمانسراها بسیار ناچیز است و تنها ۴ درصد اقامتها را شامل میشود. افزایش نرخ تورم و قیمتهای بالا، روند سفر ایرانیان را تحت تأثیر قرار داده و موجب شده است که آنها کمتر از هواپیما و قطار برای سفر استفاده کنند. در نتیجه، درصد بالایی از سفرهای داخلی در سال گذشته با وسایل نقلیه شخصی انجام شده است. در واقع، در جامعه ایران به سختی میتوان خانوادهای یافت که فاقد خودرو باشد، حتی خانوادههای کمدرآمد نیز یک وسیله نقلیه دارند. به همین دلیل، آمارها نشان میدهند که حدود ۷۰ درصد از سفرها با ماشینهای شخصی صورت گرفته است، در حالی که سفر با هواپیما و قطار کمتر از ۳ درصد بوده است.
در بهار ۱۳۹۷ تقریباً ۷۰ درصد خانوارهای ایرانی به سفر رفتند
در دوره زمانی ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۳، به دلیل عوامل مختلف اقتصادی، تغییرات اجتماعی و زیرساختی و تأثیرات ناشی از پاندمی کرونا، تغییرات مهمی در رفتار سفر خانوارهای ایرانی در طول ۱۳ سال گذشته مشاهده شده است. با آغاز دهه ۹۰، سفرها در فصل بهار افزایش یافته است؛ به طوری که در بهار سال ۱۳۹۰ حدود ۵۸ درصد، معادل ۸ میلیون خانوار، حداقل یک سفر داشتهاند. در سالهای بعد، با وجود تحولات مختلف، شمار سفرهای خانوار به اوج خود در سال ۱۳۹۷ رسید، بهطوری که از بین تقریباً ۲۵ میلیون خانوار، نزدیک به ۷۰ درصد یعنی حدود ۱۷ میلیون خانوار به سفر رفته که مجموعاً به ۱۱۲ میلیون سفر انجامیده است.
اما با شروع سال ۱۳۹۸ و وقوع بارشهای شدید و سیلابهای وسیع، شاهد کاهش چشمگیر در آمار سفرها بودیم و در سال پس از آن بخاطر شیوع ویروس کرونا، سفرها به حداقل خود کاهش یافت. اگرچه با پایان بحران کرونا و شروع بهار ۱۴۰۰، حجم سفرها به اندازه سال ۱۳۹۷ نبود و تنها ۳۰ درصد خانوارها به سفر رفتند، اما با گذشت زمان و افزایش مجدد سفرها، در سال ۱۴۰۳ از ۲۷ میلیون خانوار، نزدیک به ۵۲ درصد آنان به سفر رفتهاند. با این حال، فاصله معناداری بین تعداد سفرها در سال ۱۴۰۳ و سال ۱۳۹۷ وجود دارد. عوامل کلیدی که در گزارش مرکز پژوهشهای مجلس به آن اشاره شده شامل مسائل اقتصادی، افزایش هزینههای سفر و کاهش ظرفیت حملونقل عمومی و تداخل ایام نوروز با ماه مبارک رمضان است.
در بین سالهای ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۳ بیش از ۷۲۰ میلیون سفر ثبت شده است
در طی فصل بهار از سال ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۳، بیش از ۷۲۰ میلیون سفر در این مدت به ثبت رسیده است که ۴۶ درصد آن، یعنی تقریباً ۳۳۰ میلیون سفر، مربوط به ۶ استان خراسان رضوی، تهران، مازندران، گیلان، اصفهان و فارس میباشد. در این ۱۳ سال، خراسان رضوی به جز یک سال به عنوان برترین مقصد گردشگری در ایران شناخته شده است. در این دوره، سه بازه متفاوت گردشگری در کشور قابل شناسایی است. بازه اول اوایل دهه ۱۳۹۰، زمانی که گردشگری داخلی ایران با یک رشد آهسته مواجه بود و سفرها از ۳۳ میلیون سفر در بهار ۱۳۹۰ به ۳۷ میلیون سفر در سال ۱۳۹۳ رسید. در بازه دوم، از ۱۳۹۵ تا ۱۳۹۷، شاهد یک رشد قابل توجه در زمینه گردشگری داخلی بودیم که به طور متوسط ۵۰ میلیون سفر در این سالها ثبت شد و نسبت به بازه اول رشد ۵۲ درصدی داشت. پس از شروع پاندمی کرونا و کاهش شدید سفرها، اکنون در دوره سوم سفرها هستیم که در سال ۱۴۰۳، حجم سفرها به میزان سالهای ابتدایی دهه ۹۰ یعنی ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۲ بازگشته است.
استان خراسان رضوی در پذیرش مسافران پیشتاز است
سفرها به طور کلی به دو دسته بدون اقامت شبانه و با اقامت شبانه تقسیم میشوند. در میان سفرهای با اقامت شبانه، همچنان استان خراسان رضوی در تمام سالها مقام اول را در اختیار دارد، بهگونهای که سال ۱۳۹۰ به ثبت ۴.۴ میلیون سفر یعنی تقریباً ۱۲ درصد از کل سفرها نائل شد. تعداد سفرها در سال ۱۳۹۷ به اوج رسید و با ۷.۵ میلیون سفر، بالاترین آمار در بین تمامی استانها را به خود اختصاص داد. این برتری تا به امروز همچنان ادامه دارد و خانوارهای ایرانی استان خراسان رضوی را به عنوان مقصد محبوب خود برای اقامت شبانه انتخاب میکنند. پس از این استان، مازندران، گیلان، فارس، تهران و اصفهان نیز در این زمینه قرار دارند.
تعداد سفرهای بدون اقامت شبانه نیز مشابه سفرهای دارای اقامت شبانه است و در بین سالهای ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۳، ۱۱ استان موفق شدهاند در میان پنج مقصد برتر گردشگری بدون اقامت قرار بگیرند که شامل استانهایی همچون گیلان، مازندران، اصفهان، فارس، تهران، کرمانشاه، خوزستان، قزوین، خراسان رضوی و زنجان است.
سفرهای بهاری برای تمامی اقشار محدودتر شده است
تحلیل آمارهای مربوط به سفرهای داخلی خانوارهای ایرانی در فصل بهار طی سالهای ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۳ نشان میدهد که تعداد خانوارهایی که سفر کردهاند از ۱۱.۸ میلیون خانوار در سال ۱۳۹۰ به ۱۴.۱ میلیون خانوار در سال ۱۴۰۳ رسیده است، که نشان از رشدی ۲۰ درصدی در این زمینه دارد. با این حال، نکته قابل توجه در این میان، شاخص دسترسیپذیری خانوارهای مسافرتی به کل خانوارها است. گزارشهای مرکز پژوهشهای مجلس بیان میکند که شاخص دسترسیپذیری در سال ۱۳۹۰، ۵۸ درصد بوده که در سال ۱۴۰۳ به ۵۲ درصد کاهش یافته است، به این معنی که رغم افزایش جمعیت و تعداد کل خانوارها، سفرهای بهاری برای همه اقشار اجتماع محدودتر شده است. دلایل این محدودیت، همانگونه که انتظار میرود، مرتبط با افزایش هزینههای سفر و فشارهای اقتصادی بوده، زیرا که دسترسی به سفر کاهش یافته و بخشی از جامعه به دلیل مشکلات مالی از چرخه سفر در فصل بهار خارج شدهاند.
با توجه به منابع طبیعی، تاریخی و فرهنگی که در ایران وجود دارد، جامعه ایران از جمله جوامع گردشگر در سطح جهان محسوب میشود. به عنوان نمونه، در سال ۱۳۹۱ شاهد ۷۱ میلیون سفر و در سال ۱۳۹۷ نیز شاهد ۱۱۲ میلیون سفر بودیم که با وجود محدودیتهای ناشی از کرونا، در سال ۱۴۰۳ دوباره به ۷۰ میلیون سفر رسید. این موضوع میتواند با اقدامهای مسئولان و متولیان امر به افزایش گردش مالی برای شهرهای میزبان و سودآوری برای مردم ساکن در این استانها منجر شود.
۴۷۲۳۶
