سطح تستوسترون بالا یا پایین؛ کدام یک بیشترین خطر را برای سلامت قلب ایجاد می‌کند؟

تستوسترون به‌ویژه به‌خاطر تأثیر آن بر تمایل جنسی، رشد عضلات و استحکام استخوان‌ها شناخته شده است؛ اما تحقیقات اخیر نشان می‌دهند ممکن است این هورمون با سلامت قلب نیز در ارتباط باشد. یک مطالعه جدید نشان داده است که نه تنها کمبود تستوسترون، بلکه سطوح بالای آن نیز با افزایش خطر نوعی اختلال ریتم قلب همراه است.

براساس گزارش ساینس‌آلرت، محققان در مرکز پزشکی دانشگاه کانزاس با تحلیل مطالعات پیشین بر روی انسان‌ها و آزمایش‌های آزمایشگاهی متوجه شدند احتمال ابتلا به فیبریلاسیون دهلیزی در مردانی که سطح تستوسترون بسیار پایین یا بالایی دارند، افزایش می‌یابد. با این حال، هنوز معلوم نیست که آیا تغییرات در سطح تستوسترون به‌طور مستقیم باعث ظهور این اختلال می‌شوند یا اینکه عوامل دیگری در این ارتباط نقش دارند.

فیبریلاسیون دهلیزی یک اختلال در ریتم قلب است که در آن اتاقک‌های بالایی قلب از هماهنگی طبیعی خود خارج می‌شوند. این وضعیت می‌تواند موجب تپش قلب، احساس خستگی، سرگیجه و افزایش ریسک سکته مغزی شود. در برخی از بیماران، هیچ علامت مشخصی وجود ندارد.

تحقیقات پیشین نشان داده‌اند که کمبود تستوسترون می‌تواند به افزایش خطر ابتلا به فیبریلاسیون دهلیزی منجر شود. با این حال، شواهد جدید بیانگر این است که داشتن سطوح بالا از این هورمون نیز مطلقاً ایمن نیست.

در یک مطالعه که روی ۴۵۷۰ مرد مسن بدون سابقه‌ی بیماری‌های قلبی‌عروقی انجام شد، وضعیت این افراد برای مدت تقریبی ۴٫۴ سال مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان دادند که مردانی که در دو گروه با بالاترین سطوح تستوسترون قرار داشتند، نسبت به افرادی که دارای سطوح متوسط بودند، تقریباً دو برابر بیشتر در خطر ابتلا به فیبریلاسیون دهلیزی قرار داشتند.

در مجموع، ۲۸۶ نفر از شرکت‌کنندگان در این مطالعه به اختلال مذکور دچار شدند. با این حال، پژوهش هیچ ارتباط قابل توجهی میان سطوح پایین تستوسترون و افزایش خطر بیماری برقرار نکرد.

تحقیقات دیگری نیز نشان می‌دهند که احتمالی‌ وجود ارتباط میان درمان با تستوسترون و اختلالات ریتم قلبی وجود دارد. در کارآزمایی بالینی TRAVERSE که در سال ۲۰۲۳ انجام شد، ۵۲۴۶ مرد با کمبود تستوسترون و بیماری‌های قلبی‌عروقی یا عوامل خطر آن، به دو گروه تقسیم شدند. یک گروه ژل تستوسترون و گروه دیگر ژل فاقد این هورمون دریافت کردند.

نتایج نشان داد که ۳٫۵ درصد از دریافت‌کنندگان تستوسترون به فیبریلاسیون دهلیزی دچار شدند، درحالی‌که این درصد در گروه شاهد ۲٫۴ بود.

با این حال، درمان با تستوسترون در این پژوهش به افزایش خطر در شاخص اصلی ترکیبی که شامل مرگ‌های قلبی‌عروقی، حملات قلبی غیرکشنده و سکته‌های مغزی غیرکشنده بود، نیانجامید. پژوهشگران بر این باورند که کمبود یا سطوح بالای تستوسترون از مسیرهای مختلفی بر عملکرد الکتریکی قلب تأثیر می‌گذارند.

در سطح پایین، تستوسترون ممکن است باعث اختلال در تنظیم کلسیم در سلول‌های قلب شود؛ درحالی‌که سطوح بالای آن به احتمال زیاد جریان یون‌های پتاسیم را تحت تأثیر قرار می‌دهد. هر یک از این فرایندها در انتقال سیگنال‌های الکتریکی و تنظیم ریتم طبیعی ضربان قلب نقش دارند.

راجات باروا، متخصص قلب و یکی از نویسندگان این پژوهش، بیان می‌کند که به‌نظر می‌رسد کمبود و افزایش بیش از حد تستوسترون از طریق مکانیزم‌های زیستی مختلف، خطر فیبریلاسیون دهلیزی را افزایش دهند.

پژوهشگران معتقدند که خطر اختلالات ریتم قلب در محدوده طبیعی تستوسترون کمتر است، اما شواهد قطعی برای پشتیبانی از این فرضیه موجود نیست. به همین دلیل آن‌ها به پزشکان توصیه می‌کنند قبل از آغاز درمان جایگزینی تستوسترون، سلامت قلب و عوامل خطر بیماری‌های مرتبط را مورد بررسی قرار دهند.

چاقی، فشار خون بالا، مصرف الکل و آپنه خواب از جمله مواردی هستند که می‌توانند بر سلامت قلب تأثیر بگذارند و باید در تصمیم‌گیری‌های درمانی مد نظر قرار گیرند. همچنین، چربی اضافی بدن با کاهش سطوح تستوسترون مرتبط است؛ بنابراین ارتباط مشاهده‌شده میان کمبود هورمون و مشکلات قلبی ممکن است به عوامل دیگری مثل چاقی مرتبط باشد.

نکته مهم این است که پژوهش جدید رابطه‌ی علت‌ومعلولی بین تستوسترون و اختلالات ریتم قلب را تأیید نمی‌کند. همچنین، هنوز مشخص نیست که رساندن سطوح تستوسترون به محدوده طبیعی می‌تواند خطر فیبریلاسیون دهلیزی را کاهش دهد یا خیر.

یافته‌های این بررسی می‌توانند به پزشکان در انتخاب روش‌های درمانی مناسب‌تر برای کمبود تستوسترون کمک کنند؛ اما برای تعیین سطح بهینه این هورمون و بررسی تأثیر درمان بر خطر آریتمی، به کارآزمایی‌های بیشتری نیاز است.

این پژوهش در ژورنال Journal of the Endocrine Society منتشر شده است.