پارادوکس چاقی؛ وزن بیشتر در سالمندی همیشه به معنای خطر مرگ بالاتر نیست
چاقی بحران سلامت عمومی است و تجمع چربی اضافی با طیف گستردهای از بیماریهای مزمن ارتباط دارد. بااینحال، استفاده از وزن بدن بهعنوان معیاری ساده برای تشخیص افزایش وزن ناسالم، ممکن است بخشی از واقعیت را پنهان کند؛ ازجمله اینکه در سنین بالا، کمی وزن بیشتر لزوماً با خطر بیشتر مرگ همراه نیست.
پژوهشگران دانشگاه رود آیلند در آمریکا در مطالعهای طولی، دادههای سلامت ۶٬۹۰۵ فرد بالای ۶۵ سال را طی ۱۴ سال بررسی کردند. نتایج نشان داد در این گروه، شاخص توده بدنی (BMI) بالاتر با خطر کمتر مرگومیر به هر علتی، ارتباط داشت. اما یافتهها به این معنا نیست که چربی بدن مفید است. پژوهشگران دریافتند پس از درنظرگرفتن BMI، افزایش دور کمر که میتواند نشانهی تجمع چربی اضافی در ناحیهی شکم باشد، بهطور مستقل با افزایش خطر مرگ ارتباط دارد.
بهگزارش نیواطلس، برایان بلیسمر، یکی از نویسندگان مطالعه، میگوید: «درنظرگرفتن هر دو معیار در کنار یکدیگر، بهجای تکیه بر BMI بهتنهایی، میتواند ارزیابی خطر مرگومیر را بهبود دهد و به تصمیمگیری بالینی آگاهانهتر کمک کند.» یافتهها به شواهد روبهرشدی دربارهی پدیدهای موسوم به «پارادوکس چاقی» در سالمندان اضافه میشود؛ پدیدهای که بر اساس آن، اضافهوزن در برخی افراد مسن با طول عمر بیشتر ارتباط دارد.
معمولاً تصور میشود هرچه وزن بدن افزایش پیدا کند، خطر ابتلا به مشکلات سلامتی نیز بیشتر میشود
دههها پژوهش، ارتباط چاقی با بیماری قلبی، دیابت نوع ۲، کبد چرب، آپنهی خواب، انواع سرطان، آرتروز و مشکلات سلامت روان را نشان داده است. به همین دلیل، معمولاً تصور میشود هرچه وزن بدن افزایش پیدا کند، خطر ابتلا به مشکلات سلامتی نیز بیشتر میشود. BMI یکی از رایجترین معیارها برای ارزیابی وزن بدن است، اما نمیتواند تفاوت میان چربی، عضله و سایر عوامل مؤثر بر وزن را مشخص کند. برای مثال، افزایش تودهی عضلانی، بارداری یا احتباس مایعات میتواند وزن را بالا ببرد، بدون اینکه مقدار چربی بدن افزایش پیدا کند.
پژوهشهای مختلف در سالهای گذشته نیز نشان دادهاند که در سالمندی، BMI بین ۲۵ تا ۳۵، یعنی محدودهی اضافهوزن تا چاقی، در برخی موارد با بقای طولانیتر ارتباط دارد. مشخص نیست ارتباط واقعاً ناشی از اثر محافظتی ذخایر چربی است یا به عوامل دیگری مانند سوگیری در تشخیص بیماری و متغیرهای مخدوشکننده مربوط میشود.
در مطالعهی جدید، مردان مبتلا به چاقی درجه یک که پژوهشگران آن را در دستهی چاقی «کمخطر» قرار دادند، در مقایسه با مردان دارای BMI طبیعی، ۴۶ درصد کمتر در معرض خطر مرگ بودند. در مردان مبتلا به چاقی درجه دو، کاهش خطر به ۵۱ درصد رسید. در مقابل، مردانی که دور کمرشان بیش از ۱۰۲ سانتیمتر، بود، ۲۴ درصد بیشتر در معرض خطر مرگ قرار داشتند. در زنان نیز الگوی مشابهی مشاهده شد و دور کمر ۸۹ سانتیمتر، بهعنوان آستانهی دور کمر بالا در نظر گرفته شد.
البته، باید در تفسیر نتایج احتیاط کرد. اندازههای قد، وزن و دور کمر بر اساس گزارش خود شرکتکنندگان ثبت شده بود. همچنین، سالمندان ممکن است همچنان قدی را گزارش کنند که از دهههای قبل به خاطر سپردهاند، درحالیکه قد افراد معمولاً با افزایش سن کاهش مییابد. از سوی دیگر، BMI بهتنهایی مشخص نمیکند چربی بدن در کجا تجمع پیدا کرده است. مطالعات قبلی نشان دادهاند چربی ذخیرهشده اطراف اندامهای داخلی، میتواند خطرناکتر از چربی زیرپوستی باشد.
در مجموع، پیام اصلی مطالعه این است که چاقی شکمی، نشاندهندهی تجمع چربی احشایی در اطراف اندامها، حتی در افرادی که وزنشان در محدودهی طبیعی قرار دارد، با خطر بیشتر مرگومیر در ارتباط است. افزایش سن با کاهش طبیعی تودهی عضلانی نیز همراه است. افرادی که عضلات بیشتری حفظ میکنند، کمتر در معرض زمینخوردن قرار دارند، از سلامت قلبی بهتری برخوردارند و با احتمال بیشتر، زندگی طولانیتر و سالمتری دارند.
پژوهشگران تأکید میکنند که یافتهها نباید بهعنوان توصیهای برای افزایش وزن تعبیر شوند؛ زیرا BMI نمیتواند چربی را از عضله تشخیص دهد و بعد از ۶۰سالگی، BMI پایین اغلب به معنای ازدستدادن عضله است، نه لاغری. برای حفظ عضلات، به انجام تمرینات مقاومتی و پروتئین کافی نیاز است. همچنین، مطالعه بهتنهایی نمیتواند رابطهی میان وزن، چربی بدن و طول عمر را توضیح دهد. توجه همزمان به ترکیب بدن، محل تجمع چربی و حفظ تودهی عضلانی میتواند برای ارزیابی دقیقتر سلامت در سنین بالا اهمیت بیشتری داشته باشد.
مطالعه در نشریهی Journal of the American Geriatrics Society منتشر شده است.
