برای نخستینبار، میتوکندریهای پای یک بیمار به چشمهای او تزریق شد توسط دانشمندان
میتوکندریها بهطور کلی به عنوان نیروگاه سلولی شناخته میشوند، چراکه انرژی لازم برای فعالیتهای سلولها را تامین مینمایند. به تازگی، پزشکان برای اولین بار این اجزای کوچک و حیاتی را از عضله پای یک بیمار بازیابی کرده و به چشمهای او تزریق کردند؛ یک روش آزمایشی که میتواند در آینده به نجات سلولهای آسیبدیده در شبکیه کمک شایانی نماید.
این بیمار، زنی ۲۶ ساله بود که پس از یک خونریزی شدید مغزی و کمبود مداوم خون و اکسیژن، تقریباً بینایی هر دو چشم خود را از دست داده بود. روشهای درمانی متداول نتوانسته بودند به بهبود بینایی او کمک کنند و معاینات نشان دادند که بخشی از سلولهای عصبی شبکیه به شدت آسیب دیدهاند.
پزشکان با برداشت نمونهای کوچک از عضله ران بیمار، دهها میلیون میتوکندری سالم را از سلولهای عضلانی این ناحیه جداسازی کردند. سپس این میتوکندریها را به طور مستقیم به مایع زجاجیه هر دو چشم او تزریق کردند.
میتوکندریها موجودات کوچک در داخل سلولها هستند که میتوانند مواد غذایی و اکسیژن را به انرژی قابل استفاده تبدیل نمایند. برخی از سلولها مانند سلولهای گانگلیونی شبکیه که اطلاعات بینایی را از چشم به مغز منتقل میکنند، به شدت به انرژی نیاز دارند. در صورت اختلال در خونرسانی و اکسیژنرسانی برای مدت طولانی، این میتوکندریها دچار آسیب خواهند شد و به تدریج سلولهای عصبی ممکن است از بین بروند.
هدف از تزریق میتوکندری چه بود؟
هدف از این تزریق این نیست که سلولهای عصبی مرده را به زندگی بازگرداند، بلکه پژوهشگران امیدوارند که میتوکندریهای سالم قادر باشند وارد سلولهای زندهای شوند که عملکردشان به دلیل کمبود انرژی دچار اختلال شده است.
هدف نهایی تزریق میتوکندری، بازیابی انرژی برای سلولهای آسیبدیده شبکیهای است که هنوز کاملاً نابود نشدهاند.
پیشتر، مطالعات انجامشده بر روی حیوانات نشان داده بود که میتوکندریهای پیوندی میتوانند توسط سلولهای شبکیه جذب شوند و تحت برخی شرایط، شانس بقا سلولهای گانگلیونی پس از آسیب را افزایش دهند.
به نقل از ساینسآلرت، تصاویر بهدستآمده از بیمار نشان میدهد که با وجود نازک شدن بسیار شدید لایههای عصبی شبکیه، تمامی سلولها از بین نرفتهاند. آزمایشهای مربوط به مغز نیز نشان دادند که هنوز مقدار محدودی از اطلاعات بینایی به قشر بینایی مغز میرسد. این امر پزشکان را به این نتیجه رسانید که برخی از سلولهای باقیمانده ممکن است هنوز قابل نجات باشند.
در طول ۷۱ روز پیش از درمان، پزشکان ۴۵ بار واکنش مردمکهای بیمار به نور را مورد بررسی قرار داده و هیچ واکنش نرمالی ثبت نشد. اما تنها چند روز پس از تزریق میتوکندری، هر دو مردمک شروع به نشان دادن برخی واکنشهای طبیعی به نور کردند.
همچنین بررسی فعالیت مغز در روزهای ۳، ۴۴ و ۴۵ بعد از درمان، نشاندهنده پاسخهای منظمتری در قشر بینایی بود. با این حال، این تغییرات به معنای بازگشت بینایی نبود. توانایی بینایی بیمار هنوز در سطح تشخیص نور باقی ماند و هیچ بهبود قابل اندازهگیری در وضوح بینایی مشاهده نشد. واکنشهای مردمک نیز بهصورت موقت بودند. در چشم چپ، آخرین واکنش ثبتشده طبیعی در روز یازدهم و در چشم راست، واکنشهای پراکنده تا روز سیونهم ادامه داشت.
آیا تزریق میتوکندری مؤثر بود؟
این گزارش فقط به یک بیمار مربوط بوده و گروه کنترلی برای مقایسه در دسترس نبوده است. پژوهشگران همچنین قادر نبودند نشان دهند که آیا میتوکندریهای تزریقشده واقعاً به داخل سلولهای گانگلیونی شبکیه نفوذ کردهاند یا خیر. بنابراین نمیتوان با قطعیت گفت که تغییرات مشاهدهشده نتیجه مستقیم تزریق میتوکندری بوده است.
یافتهی کلیدی فعلی، ایمنی اولیه این روش درمانی است. بیمار پس از تزریق هیچ عارضه جدی را تجربه نکرد و واکنش ایمنی مخاطرهآمیزی در بدن او مشاهده نشد. این مسئله میتواند بستر را برای امکانی برای انجام آزمایشات بیشتر فراهم کند.
موقتی بودن تغییرات همچنین این احتمال را مطرح میکند که اگر میتوکندریها واقعا عامل بهبود باشند، شاید برای حفظ تغییرات درمانی نیاز به تزریقهای مکرر وجود داشته باشد.
پس از انجام درمان، برخی واکنشهای مردمک و فعالیت قشر بینایی به طور موقت بهبود یافتی، اما بینایی بیمار به حالت عادی بازنگشت.
دیوید پوتیرینو، عصبشناس و یکی از محققان involved در این پروژه، ابراز داشت که تیم او در حال همکاری با سازمان غذا و داروی ایالات متحده به منظور بررسی امکان تزریقهای مکرر میتوکندری است.
با این وجود، همچنان فرایند زیادی تا تبدیل این روش به یک درمان واقعی در پیش است. پژوهشگران ابتدا باید در مطالعات وسیعتر روشن کنند که آیا میتوکندریهای پیوندی واقعاً به داخل سلولهای آسیبدیده نفوذ میکنند، چه مدت زنده میمانند و آیا میتوانند عملکرد بینایی را به طور معناداری بهبود بخشند یا خیر.
این گزارش در پایگاه مقالات پیشانتشار Research Square منتشر شده است.
