نهنگ‌های بینی‌بطری در شرایط دشوار بیشتر به هم نزدیک می‌شوند
نهنگ‌های بینی‌بطری شمالی (Hyperoodon ampullatus) به‌طور غیرمنتظره‌ای زمانی که در شرایط بیماری یا ضعف هستند، تمایل دارند که ارتباطات اجتماعی بیشتری برقرار کنند و بیشتر در گله‌های بزرگتر دیده شوند. این از الگوی معمول مشاهده‌شده در دیگر پستانداران متفاوند است؛ چرا که در اکثر گونه‌ها، روابط اجتماعی قوی‌تر معمولاً با سلامت بهتر ارتباط دارد. پژوهشگران هنوز نتوانسته‌اند علت این پدیده را مشخص کنند، اما یکی از نظریه‌ها این است که در شرایط سخت، نهنگ‌ها به یکدیگر نزدیک‌تر شده و به هم‌نوعان خود یاری می‌رسانند.
به گزارش نیو‌ساینتیست، این نظریه با مشاهدات شکارچیان نهنگ در قرن نوزدهم نیز انطباق دارد. دیوید گری، کاپیتان کشتی شکار نهنگ اکلیپس، در سال ۱۸۸۲ ذکر کرده که هزاران نهنگ بینی‌بطری شمالی را مشاهده کرده و رفتار خاصی از آن‌ها در مواجهه با هم‌نوعان زخمی ثبت کرده است. او خاطرنشان کرده که «گله هرگز هم‌نوع زخمی‌اش را ترک نمی‌کند تا زمانی که او زنده باشد و به‌طرزی عجیب به سوی او حرکت می‌کنند».
با این حال، مطالعه علمی این رفتارها به دلیل ناشناخته بودن خانواده نهنگ‌های بینی‌بطری شمالی، چندان ساده نیست. این جانوران در نقاط دورافتاده اقیانوس سکونت دارند و بیشتر زمان خود را در اعماق آب برای یافتن غذا سپری می‌کنند. اولاف ماینکه، پژوهشگر از دانشگاه گریفیث در بریزبن استرالیا، بیان می‌کند که تحقیق و مشاهده این گونهگریزان دشوار است.
با وجود چالش‌های موجود، هال وایت‌هد از دانشگاه دالهاوزی در هلیفکس کانادا و همکارانش از دهه ۱۹۸۰ به مطالعه جمعیتی از نهنگ‌های بینی‌بطری شمالی پرداخته‌اند. این گروه به‌طور عمده در اطراف یک دره عمیق در بستر دریا زندگی می‌کند که دسترسی به آن با کشتی از هلیفکس نزدیک به یک روز و نیم زمان می‌برد.
نهنگ‌هایی که شرایط جسمانی نامناسبی داشتند، بیشتر در جمع‌های بزرگ حاضر می‌شدند
پژوهشگران در مدت ۳۷ سال، مجموعه‌ای از تصاویر نهنگ‌ها را هنگام ظهور به سطح آب جمع‌آوری کرده‌اند. نشانه‌های موجود بر باله‌های آن‌ها این امکان را فراهم کرده که نهنگ‌های مختلف شناسایی شوند و به پژوهشگران اجازه می‌دهد که رفتار و روابط اجتماعی این موجودات را در طی چند دهه مورد بررسی قرار دهند. سم والزلی، یک عضو تیم تحقیقاتی از دانشگاه پرینستون، می‌گوید این مجموعه فرصتی بی‌نظیر برای مطالعه روابط اجتماعی نهنگ‌ها در گذر زمان فراهم کرده است.
تیم پژوهشی، برای تعیین وضعیت جسمانی نهنگ‌ها، به بررسی ظاهر آن‌ها پرداخته و مشخص کردند کدام یک از جانوران در وضعیت خوبی هستند و کدام‌ها دچار لاغری و ضعف به نظر می‌رسند. در هر مقطع زمانی، تقریبا ۱۱ درصد از نهنگ‌ها در دسته بندی وضعیت جسمانی نامناسب قرار گرفتند. پژوهشگران همچنین با تجزیه و تحلیل تصاویر، مشخص کردند هر نهنگ با کدام یک از هم‌نوعانش حاضر است تا بتوانند شبکه روابط اجتماعی آن‌ها را ترسیم کنند.
والزلی انتظار داشت که نهنگ‌هایی که دارای وضعیت جسمانی بهتری هستند، از روابط اجتماعی قوی‌تری نیز برخوردار باشند؛ الگویی که در تحقیقات متعدد درباره پستانداران، از جمله موش‌ها تا بابون‌ها، دیده شده است. او توضیح می‌دهد که نهنگ لاغر احتمالا مجبور است انرژی خود را صرف یافتن غذا کند و در نتیجه فرصت کمتری برای برقراری تعاملات اجتماعی خواهد داشت.
اما نتایج حاکی از تصمیمی برعکس بودند: نهنگ‌هایی که شرایط جسمانی نامناسبی داشتند، در مقایسه با الگوی رایج این گونه، به‌طور غیرمنتظره‌ای هم‌نشین‌های بیشتری داشتند و بیشتر در گروه‌های بزرگ حاضر می‌شدند.
هنوز روشن نیست چه عاملی موجب این تفاوت می‌شود. به گفته‌ی والزلی، احتمال دارد نهنگ‌های بیمار خودشان از نظر اجتماعی به دنبال هم‌نوعانشان باشند. دلیل دیگر این است که نهنگ‌هایی که به‌طور طبیعی در گروه‌های بزرگتر زندگی می‌کنند، با رقبای بیشتری برای دسترسی به منابع غذایی روبرو هستند. او همچنین پیشنهاد می‌دهد که نهنگ‌های دیگر به جانوران ضعیف نزدیک می‌شوند و نوعی حمایت اضافی به آن‌ها ارائه می‌دهند؛ فرضیه‌ای که برای اعتبارسنجی به شواهد بیشتری نیاز دارد.
ماینکه اشاره می‌کند که رفتارهای حمایتی در سایر آب‌بازسانان، نظیر دلفین‌ها و دیگر نهنگ‌ها، نیز مشاهده شده یا بحث‌برانگیز است، با این حال اثبات این رفتارها به سادگی امکان‌پذیر نیست. او که بر نهنگ‌های گوژپشت تحقیق می‌کند، توضیح می‌دهد که این جانوران در حالی که به طور خاص اجتماعی نیستند، اطلاعاتی درباره فراوانی غذا را با یکدیگر به اشتراک می‌گذارند و در شرایط دشوار به‌صورت گروهی برای شکار عمل می‌کنند. به گفتهٔ او، «زمانی که تحت فشار قرار می‌گیرند، نشان می‌دهیم که به یکدیگر کمک می‌کنند.»
والزلی بر این باور است که این یافته‌ها می‌توانند به فهم بهتر از ارتباط بین سلامت و تعامل اجتماعی در پستانداران، از جمله انسان‌ها، یاری برسانند. با افزایش شواهد مبنی بر آسیب‌های ناشی از انزوای اجتماعی بر سلامت انسان، بررسی این رابطه در گونه‌های مختلف می‌تواند به پژوهشگران کمک کند تا درک بهتری از جنبه‌های تکاملی پیوندهای اجتماعی پیدا کنند.
این تحقیق اخیراً به‌صورت پیش‌انتشار در پایگاه bioRxiv در دسترس قرار گرفته است.
