افقه: پیاده‌سازی راه‌حل‌های اقتصادی از طریق افزایش قیمت ارز و بنزین، تجربه‌ای ناموفق دوباره است / به دولت نمره قابل قبول می‌دهم اما به تیم اقتصادی خیر

مرتضی افقه، استاد اقتصاد در دانشگاه اهواز، در مصاحبه‌ای با خبرآنلاین در خصوص وضعیت اقتصادی کشور گفت: در حال حاضر دولت با فزونی کمبود منابع مواجه است و اگر به نهادهایی که از بودجه عمومی بهره‌مند می‌شوند نیز توجه کنیم، با دولتی پرهزینه و با کارایی پایین روبرو هستیم. این وضعیت مدیریت سیاست‌های اقتصادی را به مراتب دشوارتر می‌کند.

این استاد دانشگاه با اشاره به مخالفتش با سیاست شوک درمانی تصریح کرد: راهکارهایی که عده‌ای به دولت پیشنهاد می‌دهند، حتی در شرایط عادی پیشنهادات کارآمدی نیستند، و در شرایط فعلی هم به هیچ وجه قابل قبول نیستند. محدودیت‌های دولت تنها ناشی از دو جنگ اخیر نیست. دولت پزشکیان به‌عنوان مثال، در شرایطی فعالیت خود را آغاز کرد که سال‌ها از افزایش تحریم‌ها می‌گذشت و دولت‌های قبلی نیز منابع خزانه را به‌خوبی مدیریت نکرده و خزانه‌ای خالی به دولت جدید واگذار کردند.

افقه ادامه داد: علاوه بر شرایط دشوار اقتصادی، دو جنگ نیز به کشور تحمیل شده است و طبق گفته رئیس کل بانک مرکزی، درآمدهای نفتی به صفر رسیده است. بنابراین، دولت باید در هزینه‌های خود صرفه‌جویی کند و منابع محدود موجود را به سمت سیاست‌های حمایتی سوق دهد؛ به‌نحوی که سه دهک پایین جامعه بیشترین بهره‌وری را از این حمایت‌ها ببرند. این اقشار از سال ۱۳۹۷ به این سو بیشترین آسیب را متحمل شده‌اند و نباید بار دیگر تحت فشار قرار گیرند.

دولت‌های سرمایه‌داری نیز در بحران‌ها قیمت‌ها را تثبیت می‌کنند

افقه به انتقاد از فشارهایی که برای اجرای اصلاحات قیمتی در شرایط کنونی وجود دارد، پرداخت و گفت: حتی در کشورهایی که نظام اقتصادی آنها کاملاً لیبرال و سرمایه‌داری است، در چنین شرایطی، دولت‌ها به سمت حفظ و تثبیت قیمت‌ها و راه‌اندازی سیاست‌های حمایتی گسترده حرکت می‌کنند. اما در ایران، برخی افراد دولت را تحت فشار قرار داده‌اند تا اصلاحات اقتصادی را از طریق افزایش قیمت‌ها پیش ببرند.

او این رویکرد را یکی از بدترین پیشنهادهای ممکن در چنین شرایطی دانست و افزود: جامعه دیگر قادر به تحمل فشارهای بیشتر نیست و اجرای این سیاست‌ها می‌تواند به آسیب‌های جدی برای کشور منجر شود. امیدوارم رئیس‌جمهوری به این توصیه‌ها توجهی نکند.

نمره دولت در مدیریت بحران قابل قبول است

افقه از جمله اقتصاددانان حامی اصلاح‌طلبان است و در اکثر انتخابات از کاندیداهای آنها در مقابل اصولگرایان پشتیبانی کرده است. او دو سال پیش نیز، در زمان انتخابات، یکی از حامیان مسعود پزشکیان بود و همچنان در زمره اصلاح‌طلبان قرار دارد.

این استاد اقتصاد در باره عملکرد دولت پزشکیان اظهار داشت: با در نظر گرفتن شرایطی که ذکر کردم و اینکه دولت پزشکیان خزانه خالی را از دولت‌های قبلی دریافت کرد و سپس با دو جنگ ویرانگر مواجه شد، نمره‌ای بالاتر از ۱۵ به دولت نمی‌دهم.

افقه افزود: اگرچه دولت تیم قوی اقتصادی انتخاب نکرده است، اما در طی دو جنگ توانسته توزیع کالا و مدیریت امور را به‌گونه‌ای رضایت‌بخش انجام دهد. هرچند که افزایش ناگهانی قیمت‌ها به شدت قدرت خرید مردم را کاهش داده است، اما با توجه به شرایط کنونی، عملکرد دولت را در کل قابل تأمل می‌دانم.

نقطه ضعف دولت، تیم اقتصادی آن است

این استاد دانشگاه با نقد سیاست‌های اقتصادی دولت گفت: سیاست اقتصادی‌ای که در دولت پزشکیان و با حمایت وی پیاده‌سازی شد، یکی از بدترین سیاست‌ها به‌ویژه در شرایط جنگی بود. من از روزهای اولیه اجرای این سیاست‌ها به دولت هشدار دادم.

او با وجود ارزیابی مثبت از دولت و حمایتی که دو سال پیش از پزشکیان کرده بود، اضافه کرد: حتی در جلسه‌ای با آقای همتی، وزیر اقتصاد در آن زمان، به‌طور صریح تأکید کردم که چنین سیاستی نباید اجرا شود. اما در نهایت، آن سیاست‌های نادرست که ناشی از دیدگاه برخی اقتصادخوانده‌های سطحی‌نگر بود، به اجرا درآمد.

این کارشناس اقتصادی گفت: افراد دیگری نیز نسبت به عواقب شوک‌درمانی هشدار داده بودند، اما این هشدارها جدی گرفته نشد. از نظر من، نقطه ضعف اصلی دولت پزشکیان، تیم اقتصادی آن است و اگر در این بخش سیاست‌گذاری به‌گونه‌ای متفاوت انجام می‌شد، عملکرد دولت به‌مراتب بهتر بود.

افقه با اشاره به کارکرد وزیر اقتصاد و رئیس کل بانک مرکزی، متذکر شد: به‌طور خاص، فعالیت رئیس بانک مرکزی و وزیر اقتصاد و دارایی را بسیار ضعیف می‌دانم. دولت در شرایط بحرانی است، اما حتی در چنین اوضاعی نیز می‌توانست و باید سیاست‌های حمایتی را در پیش می‌گرفت و از ثروتمندان مالیات بیشتری برای تأمین منابع عمومی دریافت می‌کرد.

او ادامه داد: آقای همتی و همفکران او از ابتدا به سیاست افزایش نرخ ارز تأکید داشتند و این سیاست حتی پیش از وقوع جنگ نیز به اجرا درآمده بود. پیامدهای آن تصمیم همچنان در اقتصاد کشور محسوس است و باعث افزایش تورم شده است؛ اگرچه پس از جنگ، شدت افزایش قیمت‌ها بیشتر شده است.

زمان افزایش قیمت بنزین فرا نرسیده است

افقه با تأکید بر اینکه دولت نباید در شرایط کنونی قیمت‌ها را بالا ببرد، تأکید کرد: پیشنهاد اصلی من به دولت این است که اکنون زمان افزایش قیمت هیچ کالایی نیست؛ چه بنزین و چه دیگر کالاها و خدمات عمومی.

وی افزود: می‌دانیم که محدودیت‌های مالی دولت واقعی و اداره کشور دشوار شده است، اما این وضعیت به این معنا نیست که تمامی فشارها و مشکلات به مردم، به‌ویژه اقشار کم‌درآمد، تحمیل شود. امروز حتی دهک‌های ششم و هفتم نیز باید در زمره اقشار کم‌درآمد در نظر گرفته شوند.

این استاد اقتصاد با انتقاد از اصرار به سیاست‌های افزایش قیمت، گفت: برخلاف دیدگاه برخی اقتصادخوانده‌های سطحی‌نگر که بر این باورند که افزایش نرخ بنزین یا ارز می‌تواند اقتصاد را به سمت تعادل هدایت کند، تجربیات سال‌های گذشته این سیاست‌ها را ناکارآمد نشان داده است. با وجود این، فشار برای اجرای دوباره سیاست شوک‌درمانی هنوز ادامه دارد.

او خطاب به رئیس‌جمهوری گفت: این یک زنگ خطر جدی به آقای پزشکیان است که باید به‌سرعت از سیاست‌های گران‌سازی دست بکشد.

مالیات به‌جای شوک‌درمانی

افقه به‌عنوان راه حل تأمین منابع دولت در شرایط کنونی، افزایش مالیات از ثروتمندان و صاحبان درآمد را مطرح کرد و گفت: به جای اجرای شوک‌درمانی، باید از نهادهایی که از مالیات معافند اما درآمد دارند، مالیات اخذ شود. همچنین دولت باید حمایت‌های خود را توسعه دهد.

وی افزود: استفاده از ابزارهایی مانند کالابرگ، جیره‌بندی، تعیین سقف قیمت و در نهایت یارانه می‌تواند در وضعیت کنونی مورد توجه قرار گیرد. با این حال، ارزش واقعی یارانه‌ها و کالابرگ‌های موجود به‌علت تورمی که ناشی از سیاست‌های نادرست بانک مرکزی و جنگ ایجاد شده، به‌طور شدیدی کاهش یافته است.

این کارشناس اقتصادی پیشنهاد کرد: دولت در صورت دسترسی به اطلاعات دقیق، باید دهک‌های بالاتر، به‌ویژه دهک دهم، را از دریافت کالابرگ معاف کند و منابع آزادشده را به حمایت بیشتر از دهک‌های پایین اختصاص دهد.

وی همچنین بر اهمیت کاهش هزینه‌های دولت تأکید کرد و گفت: کل نهادهایی که از بودجه عمومی بهره‌مند می‌شوند، باید صرفه‌جویی کنند، اما هنوز نشانه‌ای از این موضوع به چشم نمی‌خورد. دولت باید هزینه‌های بلاجهت دستگاه‌ها را کاهش دهد. بنابراین به جای افزایش قیمت بنزین که از نظر برخی ساده‌ترین راه‌حل برای جبران کسری منابع است، باید با مالیات‌گیری از ثروتمندان و کاستن از هزینه‌های اضافی، کمبود منابع را مدیریت کرد.

افقه اظهار داشت: متأسفانه تا کنون نشانه معناداری از صرفه‌جویی در ساختارهای دولتی مشاهده نمی‌شود.

آمریکا نمی‌تواند به‌راحتی ایران را منزوی کند

این استاد اقتصاد درباره تحریم‌ها و تلاش‌های آمریکایی‌ها برای انزوای ایران گفت: در مورد موفقیت آمریکا در دستیابی به هدفش برای منزوی کردن ایران، تردیدهای جدی وجود دارد. ایران در هفت یا هشت سال گذشته با تحریم‌ها دست و پنجه نرم کرده و تا حدی موفق به دور زدن یا کاهش آثار آنها شده است.

او افزود: اینکه آمریکا تا چه میزان قادر باشد دیگر کشورها را با خود همسو کند و چین و روسیه چه موضعی نسبت به تحریم‌ها اتخاذ کنند، در نتیجه نهایی بسیار تأثیرگذار خواهد بود.

افقه در پایان بیان کرد: به نظر نمی‌رسد آمریکا بتواند به اهدافش برای انزوای ایران دست یابد. با توجه به ناکامی‌های این کشور در جنگ‌ها و کاهش موقعیتش در میان کشورها، بعید به نظر می‌رسد که بتواند انزوای مدنظر خود را بر ایران تحمیل کند.

۲۲۳۲۲۹