رودخانهخواری یا پیشرفت گردشگری؟ تحلیل مصوبه جنجالی دولت/ آقای پزشکیان! چه شد از وعدههای محیطزیستی؟
الهه جعفرزاده: به تازگی، دولت اقدام به تصویب مصوبهای بحثبرانگیز کرده است که بر طبق آن، ساخت و ساز تأسیسات گردشگری در حریم رودخانهها، تالابها، دریاچههای سد و سواحل مجاز شمرده شده است. این تصمیم که بهدست وزیر میراث فرهنگی و گردشگری، سیدرضا صالحیامیری، بهعنوان گام بیسابقهای در تاریخ هفتاد سال اخیر ارائه شد، موجب واکنشهای شدید و انتقادات فراوانی از سوی کارشناسان و فعالان محیطزیست گردیده است.
عباس محمدی، فعال محیطزیست و مدیر انجمن دیدهبان کوهستان، و دکتر حسین آخانی، استاد دانشگاه تهران، در مصاحبهای با خبرآنلاین، به شدت این مصوبه را غیرقابل قبول و مخالف با قوانین زیستمحیطی و منافع ملی ارزیابی کردهاند.
انتقاد به مصوبه: آیا واگذاری منابع آبی یا توسعه گردشگری؟
عباس محمدی با انتقاد از این مصوبه، آن را برابر با واگذاری منابع آبی کشور به افراد خاص تحت عنوان توسعه گردشگری تلقی میکند و بر این باور است که توسعه واقعی حوزه گردشگری نیازمند جذب گردشگران خارجی است.
وی اظهار داشت: «این مصوبه صرفاً پیشدستیای برای خارج کردن اراضی عمومی از دست مردم و انتقال آن به اشخاص نزدیک به قدرت به شمار میرود. همه ما میدانیم که مفهوم «توسعه گردشگری» در واقع رمز عبوری برای واگذاری منابع طبیعی است. آمار گردشگری ما منفی است، چراکه مبلغی که در قالب گردشگری از کشور خارج میشود، به مراتب بیشتر از ورودی آن است. اگر دولت بهواقع به دنبال توسعه گردشگری بود، باید ابتدا زیرساختهای لازم برای جذب گردشگر خارجی را فراهم میکرد، نه اینکه با ساختوساز در حریم منابع آبی، سلامت منابع طبیعی کشور را به مخاطره اندازد.»
در همین زمینه، دکتر حسین آخانی، استاد دانشگاه تهران، نیز به انتقاد از این مصوبه پرداخته و به خبرآنلاین گفته است: «وزیر محترم میراث فرهنگی و گردشگری در یک مصاحبه عجیب صحت اقداماتی بدون هیچگونه محدودیتی برای اجرای طرحهای گردشگری در مجاورت تمامی پیکرههای آبی داخلی – از رودخانهها تا سدها و دریاچهها – را اعلام کرده است. او با افتخار میگوید که این فرمان پس از هفتاد سال ممنوعیت صادر شده است. او به سادگی از کنار همه قوانین بالادستی که ناظر بر حفظ حریم رودخانهها هستند، عبور کرده و خبر از مصوبهای میدهد که به وضوح فاجعهبار است. او تأکید کرد که این دستور آقای رئیسجمهور، قانونی و لازمالاجراست.»
آخانی همچنین مطرح میکند که اگر این تصمیم از سوی دولتی غیراصلاحطلب اتخاذ میشد، رسانهها واکنش قابل توجهتری به آن نشان میدادند.
پیامدهای زیستمحیطی: پروژههای گردشگری، تهدیدی برای حیات منابع آبی
محمدی ضمن اشاره به تلاشهای قبلی وزارت نیرو برای سند زدن رودخانهها در راستای طرح کاداستر، این عملکرد را غیرعلمی و مغایر با قوانین منابع طبیعی قلمداد میکند. وی میافزاید: «سند زدن به رودخانهها به معنای ایجاد مالکیت بر چیزی است که اصلاً نمیتواند مالک داشته باشد، زیرا این دارایی متعلق به تمامی نسلها و به همه مردم است. رودخانهها جزئی از طبیعت هستند و ویژگی پویای آنها موجب میشود که بستر آنها در هنگام بروز سیل یا حتی در طول یک سال دچار تغییر شود. بنابراین اگر تأسیسات در مجاورت رودخانه ایجاد گردد، آلودگی آب اجتنابناپذیر خواهد بود.»
این فعال محیطزیست همچنین به رد این طرح (صدور سند بر روی رودخانهها به نام وزارت نیرو) توسط شورای نگهبان اشاره کرده و معتقد است که مصوبه جدید دولت، در واقع تلاشی دیگر برای تحقق همان هدف با ظاهری متفاوت به شمار میآید.
آخانی نیز پیامدهای زیستمحیطی این مصوبه را بسیار جدی توصیف کرده و میافزاید: «دستورهای نادرست و عجولانه قبلی تمام رودخانههای کشور را با بحران مواجه کرده است. این فرمان آیا امیدی برای سالم ماندن حتی یک نقطه آبی در کشور باقی میگذارد؟
رودخانهها محیطهایی دینامیک هستند و بستر آنها مدام در حال تغییر است. ایجاد تأسیسات گردشگری در سواحل رودخانهها و دریاچهها علاوه بر تغییر و تخریب بستر، شرایطی را برای وقوع حوادثی مانند سیلهای سال ۱۳۸۸ قم و ۱۳۹۸ شیراز به وجود میآورد. یکی از مهمترین نکاتی که در گزارشی از کمیته ملی سیلابها ذکر شده، ممانعت از ساختوساز در اطراف پیکرههای آبی است.
هر نوع بارگذاری همچون طرحهای گردشگری، چه به شکل هتلها، چه به شکل پارکهای آبی و سایر تأسیسات، بار فاضلابی رودخانههای کشور را به شدت افزایش خواهد داد. به علاوه، ورود گردشگران و اجرای پروژههای گردشگری همواره همراه با ورود گونههای مهاجم، افزایش آسیب و بهرهبرداری از موجودات آبی، تخریب زیستگاهها، ورود زباله و دیگر تهدیدها بوده که عاقبت آن تبدیل محیطهای آبی به باتلاقهای متعفن و مرده یا خشکی آنها خواهد بود.
ناامیدی از دولت/ آقای پزشکیان، وعدههای محیطزیستی چه شد؟
محمدی با اشاره به شعارهای محیطزیستی رئیسجمهور دولت چهاردهم بیان میکند: «این مصوبه یکی از مخربترین تصمیمات دولت است که پشت لایه فریبی از گردشگری پنهان شده است. آقای پزشکیان که با وعدههای محیط زیستی و اجتماعی به مقام خود رسید، در تناقض با آنچه که اظهار داشت، عمل کرده و این امر به ناامیدی گستردهای در میان حامیانش، همانند من، منجر شده است. سؤالم از رئیسجمهور این است که آیا آن وعدههای محیطزیستی فراموش شدهاند؟ یا واقعاً در اولویت نیستند؟
ماجرا اینگونه پیش میرود که معمولاً توافقاتی در پشت پرده انجام میشود و برای اینکه به آن صورت قانونی داده شود، یک مصوبه یا قانون در کنار آن قرار میگیرد. در ارتباط با این مصوبه نیز ذات کار غیرقانونی و غیراصولی است، حتی اگر به قانونی تبدیل شود.»
آخانی نیز بر وعدههای انتخاباتی پزشکیان تأکید کرده و میگوید: «یک رئیسجمهور باید در برابر فشارها صبوری کند، مشاوره و مطالعه را جدی بگیرد، نه اینکه هر بار که فرد یا جریانی به او فشار آورد، به فوریت موافقت کند. آقای پزشکیان، شما شعار انتخاباتیتان بر پایه کار کارشناسی بوده است. ما به شما رأی دادیم در حالی که انتظار نداشتیم تحریمها نه تنها لغو نشوند، بلکه توأم با بازگشت تحریمهای سازمان ملل، دوباره شکل گیرد. اکنون شما حکمی صادر میکنید که به راحتی کاسبان تحریم به نام سرمایهگذار، از فرصت سوءاستفاده کنند و زیستبومهای این آب و خاک را به بهانه گردشگری نابود سازند. پیش از آنکه دیر شود، این مصوبه را لغو کنید.
۴۷۲۳۲
