بانک پاسارگاد منابع مالی خود را به چه افرادی اختصاص می‌دهد؟
۵۲۴ همت تسهیلات و تعهدات مربوط به میدکو
میدکو با سهم ۴۴ درصد از کل اعتبارات بین بزرگ‌ترین مشتریان ۲۰ بانک؛ سوالاتی در مورد تمرکز منابع و روابط مالکیتی در بانک پاسارگاد ایجاد کرده است.
بورس‌نیوز:
در شرایطی که بیشتر واحدهای تولیدی کشور با محدودیت در تأمین سرمایه در گردش مواجه هستند، بررسی داده‌های مربوط به تسهیلات و تعهدات عمده بانک‌ها حاکی از آن است که بخش قابل توجهی از اعتبارات برخی از بانک‌ها در دست تعداد محدودی از گروه‌های اقتصادی قرار گرفته است. در این میان، بانک پاسارگاد به ویژه نظرها را به خود جلب می‌کند؛ که بر پایه اطلاعات به‌دست‌آمده، مجموع خالص تسهیلات و تعهدات ثبت‌شده برای شرکت مادر تخصصی توسعه معادن و صنایع معدنی خاورمیانه، معروف به میدکو، در آن به عدد قابل‌توجه ۵۲۴ هزار میلیارد تومان می‌رسد. رقمی که بیش از سه برابر بزرگ‌ترین مشتری بانک توسعه صادرات و نزدیک به پنج برابر بزرگ‌ترین مشتری بانک اقتصاد نوین است. اما نکته اصلی تنها حجم این رقم نیست، بلکه سوال محوری به ارتباطات مالکیتی و مدیریتی میدکو با مجموعه مالی پاسارگاد و همچنین میزان تمرکز اعتبارات بانکی در یک گروه اقتصادی مربوط می‌شود.
میدکو؛ ۵۲۴ همت تسهیلات و تعهدات در یک بانک
تحلیل اطلاعات بزرگ‌ترین مشتریان ۲۰ بانک و مؤسسه اعتباری نشان می‌دهد مجموع خالص تسهیلات و تعهدات این ۲۰ مشتری به حدود ۱۱۹۴ همت می‌رسد که از این میان، ۵۲۴ همت به میدکو در بانک پاسارگاد تخصیص یافته است.
به عبارتی دیگر، میدکو به‌تنهایی حدود ۴۳٫۹ درصد از مجموع تسهیلات و تعهدات بزرگ‌ترین مشتریان این ۲۰ بانک را به خود اختصاص داده است.
البته این نسبت مربوط به کل ۲۰ ردیف بررسی شده است، نه به تسهیلات کل شبکه بانکی. برای درک بزرگی این رقم، مقایسه آن با مشتریان بزرگ دیگر ضروری است. در بانک توسعه صادرات، شرکت سرمایه‌گذاری تجاری شستان با حدود ۱۴۸ همت در صدر مشتریان قرار دارد. در بانک اقتصاد نوین، بزرگ‌ترین مشتری، شرکت سرمایه‌گذاری اهداف با حدود ۱۰۶ همت و در بانک خاورمیانه، پتروپالایش کنگان با حدود ۸۶ همت به‌عنوان بزرگ‌ترین مشتریان ثبت‌شده شناخته می‌شوند. در بانک تجارت نیز محدوده بالایی به شرکت معدنی و صنعتی گل‌گهر با ۷۳ همت تعلق دارد.
با این حال، مجموع تسهیلات و تعهدات میدکو در بانک پاسارگاد حدود ۳٫۵ برابر شستان در بانک توسعه صادرات است.
این اختلاف معنادار ضرورت پژوهش در خصوص سیاست اعتباری بانک پاسارگاد و مدیریت ریسک تمرکز اعتبارات را یادآوری می‌کند.
سوال مهم‌تر؛ میدکو و بانک پاسارگاد چگونه به هم مرتبط‌اند؟
این موضوع زمانی حساس‌تر می‌شود که ارتباط تاریخی میدکو با مجموعه مالی پاسارگاد مورد تحلیل قرار گیرد. میدکو از جمله شرکت‌هایی است که لکات مربوط به سهامداری و فعالیت‌های آن در ارتباط با شرکت‌های وابسته به گروه مالی پاسارگاد دیده می‌شود.
این ارتباط، سوالی اساسی را به‌وجود می‌آورد:
آیا میدکو با توجه به آخرین ساختار مالکیتی و مدیریتی، جزء اشخاص مرتبط به بانک پاسارگاد محسوب می‌شود؟
این سوال از آن رو اهمیت دارد که بانک مرکزی برای تسهیلات اعطایی به اشخاص مرتبط، قوانین و محدودیت‌های نظارتی خاصی تعریف کرده است. هدف از این قوانین، پیشگیری از تعارض منافع و تمرکز نامتعارف منابع بانک‌ها در دست سهامداران، مدیران و افرادی با روابط کنترلی با بانک است. بنابراین، اگر میدکو بر مبنای ضوابط قانونی جزو اشخاص مرتبط با بانک پاسارگاد شناخته شود، لازم است مشخص شود حجم تسهیلات و تعهدات آن چه نسبتی با حدود مجاز قانونی دارد. حتی اگر این شرکت به لحاظ قانونی به عنوان اشخاص مرتبط شناخته نشود، این سوال همچنان مطرح است که بانک پاسارگاد چگونه ریسک اعتباری مربوط به چنین تمرکزی را مدیریت می‌کند.
آیا منابع بانک پاسارگاد در میدکو به شکل زیادی متمرکز شده‌اند؟
یکی از اصلی‌ترین اصول در مدیریت ریسک در نظام بانکی، جلوگیری از تمرکز بی‌حد تسهیلات در میان یک مشتری یا یک گروه ذی‌نفع واحد است.
دلیل این امر کاملاً واضح است؛ هرچه سهم یک مشتری از اعتبارات بانک بیشتر باشد، وضعیت مالی و توان بازپرداخت آن مشتری تأثیر بیشتری بر سلامت دارایی‌های بانک خواهد داشت. در مورد میدکو، رقم ۵۲۴ همتی این سوال را پیش می‌آورد که چه میزان از سرمایه نظارتی و ظرفیت اعتباری بانک پاسارگاد در برابر این مجموعه قرار دارد. آیا چنین حجم سنگینی از تسهیلات با حدود قانونی برای تسهیلات کلان سازگاری دارد؟ چه مقدار از این رقم به تسهیلات واقعی اختصاص دارد و چه میزان به ضمانت‌نامه‌ها و اعتبارات اسنادی مربوط می‌شود؟ چه وثایقی برای این اعتبارات دریافت شده و ارزش روز آن‌ها چقدر است؟
پاسخ به این سوالات می‌تواند مشخص کند آیا تمرکز اعتبارات بانک پاسارگاد در میدکو، در چارچوب مدیریت ریسک متعارف قرار دارد یا نیاز به بررسی و مداخله نظارتی دارد.
یک بانک، یک گروه اقتصادی و ۵۲۴ هزار میلیارد تومان اعتبار
نکته قابل‌توجه در اطلاعات بررسی‌شده، فاصله چشمگیر میدکو با سایر مشتریان بزرگ بانکی است.
برای مثال، مجموع خالص تسهیلات و تعهدات گروه مپنا در بانک پارسیان حدود ۲۴ همت، گروه عظام در بانک مسکن حدود ۲۱ همت و گروه توسعه اقتصاد ملل در مؤسسه اعتباری ملل حدود ۹٫۶ همت است.
بنابراین، مبلغ مشخص‌شده برای میدکو در بانک پاسارگاد بیش از ۲۰ برابر مبلغ ثبت‌شده برای گروه مپنا در بانک پارسیان محسوب می‌شود.
هرچند مقایسه ساده ارقام نمی‌تواند به‌خودی‌خود نشان‌دهنده تخلف یا تخصیص نامناسب منابع باشد؛ زیرا ابعاد پروژه‌ها، نوع فعالیت، ساختار تأمین مالی و توان بازپرداخت شرکت‌ها تفاوت دارد.
با این حال، هنگامی که یک مشتری در یک بانک فاصله‌ای این‌چنینی از بزرگ‌ترین مشتریان دیگر بانک‌ها دارد، انتظار شفافیت و پاسخگویی نیز به تناسب افزایش می‌یابد.
بانک مرکزی باید درباره تسهیلات میدکو شفاف‌سازی کند
بررسی داده‌های مربوط به تسهیلات و تعهدات کلان بانک‌ها نشان می‌دهد که نیاز به نظارت دقیق‌تر بر موضوع تمرکز اعتبارات در گروه‌های اقتصادی بزرگ وجود دارد.
در این راستا، پرونده میدکو و بانک پاسارگاد به دو دلیل اهمیت دارد.
نخست، حجم قابل‌توجه تسهیلات و تعهدات ثبت‌شده که بالاترین رقم در میان ۲۰ بانک بررسی‌شده است.
دوم، تاریخچه روابط مالکیتی بین میدکو و مجموعه مالی پاسارگاد که ضرورت بررسی وضعیت اشخاص مرتبط را تشدید می‌کند.
بانک مرکزی به‌عنوان نهاد ناظر موظف است مشخص کند آیا حدود قانونی مربوط به تسهیلات کلان و اشخاص مرتبط در این پرونده رعایت شده است یا خیر. همچنین بانک پاسارگاد نیز می‌تواند با ارائه توضیحات شفاف درباره ترکیب اعتبارات، وضعیت وثایق و نحوه مدیریت ریسک، به ابهامات میان سهامداران پاسخ دهد.
عکس تزئینی است
سوال پایانی از مدیران بانک پاسارگاد
بانک پاسارگاد باید به افکار عمومی و سهامداران خود توضیح دهد که چرا مجموع خالص تسهیلات و تعهدات ثبت‌شده برای میدکو به ۵۲۴ همت رسیده است.
آیا این حجم از اعتبار با سرمایه نظارتی و توان مالی بانک تناسب دارد؟
آیا میدکو از دیدگاه مقررات بانک مرکزی، به‌عنوان شخص مرتبط با بانک شناخته می‌شود؟
چه میزان از این اعتبارات به تسهیلات بالفعل و چه مقدار به تعهدات بانکی مربوط است؟
و در نهایت، آیا تمرکز چنین حجمی از منابع اعتباری در یک مجموعه اقتصادی با منافع سپرده‌گذاران، سهامداران و سلامت ترازنامه بانک سازگار است؟
۵۲۴ همت تسهیلات و تعهدات برای یک گروه اقتصادی، رقمی است که پاسخگویی درباره آن نباید محدود به انتشار یک جدول باشد.
شفافیت در مورد این پرونده می‌تواند آزمونی جدی برای سنجش پایبندی بانک پاسارگاد به اصول مدیریت ریسک، حاکمیت شرکتی و پاسخگویی به سهامداران باشد.
