سه طرح نوین در پمپ‌بنزین‌ها؛ موثرترین راه برای سهمیه‌بندی بنزین چیست
قیمت بنزین در حال حاضر تحت سهمیه‌های موجود تغییری نخواهد کرد، اما دولت سه سناریو را برای تغییر نرخ بنزین یا ایجاد سهمیه‌بندی جدید ارائه کرده است.
فرارو در خبری اشاره کرده است که مصرف روزانه بنزین در ایران به حدود ۱۳۵ میلیون لیتر رسیده، در حالی که ظرفیت تولید پالایشگاه‌های داخلی به نزدیکی ۱۲۰ میلیون لیتر می‌رسد. از آنجایی که این شکاف ۱۵ میلیون لیتری پیش از این از طریق واردات جبران می‌شد، اما دولت به دلیل مشکلات موجود در سال جاری و محاصره بنادر جنوبی به این فکر افتاده که راهی جدید برای پر کردن فاصله بین عرضه و تقاضا بیابد. رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی، اسماعیل سقاب اصفهانی، در گفت‌وگوی ویژه خبری اعلام کرد که یکی از سناریوهای پیشنهادی به زودی اجرایی خواهد شد.
گزینه اول شامل توزیع بنزین به سبک توزیع شیر در دهه ۶۰ خورشیدی است. گزینه دوم که هفته گذشته با نام سهمیه‌بندی جدید بنزین در کرمان مطرح شد و گزینه سوم، عرضه بنزین به ازای کد ملی است. هر یک از این سناریوها می‌تواند تأثیراتی بر کنترل مصرف سوخت داشته باشد، اما با چالش‌هایی نیز مواجه‌اند.
سناریو اول: سهمیه‌بندی بنزین به سبک صف شیر
در این مدل، عرضه بنزین در پمپ‌بنزین‌ها از صبح آغاز شده و تا زمان اتمام سهمیه ۱۲۰ میلیون لیتری کشور ادامه خواهد داشت. پس از اتمام این مقدار، پمپ‌بنزین‌ها برای عرضه بنزین تا صبح روز بعد خارج از مدار می‌شوند. به عبارت دیگر، کسانی که زودتر به ایستگاه می‌رسند، بنزین دریافت می‌کنند و سایرین باید تا روز بعد صبر کنند.
|
مزایا |
معایب |
|
کنترل بهتر سهمیه بنزین و جلوگیری از مصرف غیرمنطقی داخل کشور |
تشکیل صفوف طولانی در ایستگاه‌های سوخت و اتلاف وقت مردم |
|
ثبات قیمت بنزین و کمرنگ شدن آثار تورمی ناشی از افزایش هزینه سوخت |
امکان تأثیرگذاری پمپ‌بنزین‌ها بر توزیع بنزین و ایجاد رانت |
|
کاهش تأثیر مستقیم افزایش قیمت بنزین بر دیگر کالاها و خدمات |
محروم شدن افرادی که به دلایلی همچون بیماری یا ماموریت فوری به بنزین نیاز دارند و ممکن است عرضه تمام شود |
سناریو دوم: طرح سهمیه‌بندی و نرخ آزاد
این گزینه همان برنامه‌ای است که تحت عنوان بنزین ۸۷ هزار تومانی در کرمان به مطرح شده است. در این سناریو برای خودروهایی که مجهز به کارت سوخت هستند، چندین نرخ متفاوت تعیین می‌شود. نرخ اول شامل سهمیه‌ای ۶۰ لیتری با قیمت ۱,۵۰۰ تومان است. نرخ دوم به میزان ۵۰ لیتر با قیمت ۳,۰۰۰ تومان و نرخ سوم شامل ۴۰ لیتر با هزینه ۵,۰۰۰ تومان می‌شود. از این مقدار به بعد، قیمت‌های جدید اعمال خواهند شد. بنزین با قیمتی بر اساس فوب خلیج فارس و هزینه تولید در پالایشگاه‌ها توزیع خواهد شد. سقاب اصفهانی در گفت‌وگوهای خبری در این زمینه مقاومت قابل توجهی در خصوص اعلام این نرخ نشان داد، اما نهایتاً به موارد مربوط به سهمیه‌بندی در کرمان و قیمت ۸۷۲۰۰ تومانی اشاره کرد.
این سناریو قرار بود از هفته گذشته در کرمان به‌طور آزمایشی اجرا شود، اما در لحظه آخر، اجرای این طرح متوقف گردید.
|
مزایا |
معایب |
|
کنترل سهمیه بنزین از طریق شیوه قیمت‌گذاری |
یارانه بنزین فقط برای افرادی که خودرو دارند، صرف می‌شود و نیمی از جمعیت ایران از این یارانه بی‌بهره می‌مانند |
|
امکان تأمین کمبود بنزین از طریق واردات با نرخ آزاد |
این طرح ممکن است به عنوان نوعی افزایش قیمت بنزین در نظر گرفته شود و تأثیر تورمی بر قیمت‌ها در سایر حوزه‌ها داشته باشد |
|
کاهش مصرف بنزین به سبب افزایش هزینه برای رانندگان پرمصرف |
فشار اقتصادی شدید بر طبقات پایین و متوسط جامعه که مجبور به خرید بنزین با نرخ آزاد خواهند شد |
سناریو سوم: روش جدید سهمیه‌بندی بنزین
در این شیوه، دولت همان ۱۲۰ میلیون لیتر بنزینی که قادر به تولیدش است را میان مردم تقسیم خواهد کرد. ۳۰ میلیون لیتر به حمل‌ونقل عمومی تخصیص داده می‌شود، در حالی که ۹۰ میلیون لیتر باقیمانده به تمامی شهروندان اختصاص خواهد یافت؛ این شامل افرادی است که خودرو دارند و همچنین کسانی که فاقد خودرو هستند. در این مدل که به طرح بنزین به ازای کد ملی شناخته شده، یارانه سوخت به‌صورت نقدی یا اعتباری به حساب تمامی افراد واریز می‌شود و هر کس به اندازه سهمیه خود از پمپ‌بنزین‌ها سوخت دریافت خواهد کرد.
|
مزایا |
معایب |
|
کنترل سهمیه‌بندی بنزین با یک روش مشخص در توزیع |
کمبود بنزین در بخش حمل‌ونقل و اثرات آن بر افزایش هزینه کرایه‌ها |
|
توزیع یارانه بنزین بین تمام افراد، نه فقط مالکان خودرو کاهش صفوف بنزین و اضطراب در دسترسی به سوخت |
به وجود آمدن بازار سیاه برای عرضه بنزین |
|
امکان انتخاب آزادانه مصرف بنزین براساس نیاز شهروندان |
پیچیدگی اجرایی و نیاز به ایجاد زیرساخت‌های جدید برای توزیع یارانه نقدی |
سرانجام وضعیت سهمیه‌بندی بنزین چه خواهد بود؟
هر سه مورد مطرح‌شده برای سهمیه‌بندی بنزین چالش‌های خاص خود را دارند. سناریو اول اگرچه قیمت فعلی را حفظ می‌کند، اما موجب افزایش اضطراب در صف‌ها و دسترسی به بنزین می‌شود. سناریو دوم با استفاده از مکانیزم قیمت ممکن است منجر به کاهش مصرف سوخت گردد، اما در عین حال می‌تواند به عنوان عاملی برای تورم در همه‌ی حوزه‌ها عمل کند. سناریو سوم به تبع نام توزیع عادلانه یارانه، به پیچیدگی در اجرا و ریسک کمبود سوخت در بخش حمل‌ونقل دچار خواهد بود.
دولت در حال حاضر از اعلام سناریوی نهایی خودداری می‌کند. اسماعیل سقاب اصفهانی، رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی، بیان کرده است که باید گزینه نهایی از طریق کارشناسان و نظر مردم تعیین شود.
۲۱۷
