تکامل مخرج چگونه ممکن است اولین انقراض دستهجمعی حیات را رقم زده باشد؟
داشتن روده کامل، مزیت تکاملی بزرگی به همراه داشت: جانوران میتوانستند به طور مداوم غذا بخورند، بدون اینکه منتظر بمانند هضم غذای قبلی تمام شود و مواد زائد از همان روزنه ورودی خارج شوند. این سیستم کارآمد، به آنها امکان میداد انرژی بسیار بیشتری نسبت به قبل جذب کنند.
توانایی جدید، عواقبی برای محیط زیست داشت. جانورانی که اکنون به لطف روده کامل میتوانستند مدام تغذیه کنند، شروع به خوردن حصیرهای میکروبی کردند که کف دریا را میپوشاندند. این لایههای میکروبی، نه تنها منبع غذایی، بلکه زیستگاه اصلی بسیاری از موجودات آن دوران بودند.
با مصرف گسترده این حصیرها، پایه و اساس کل اکوسیستم دگرگون شد. زیستگاه بسیاری از ارگانیسمها از بین رفت و گونههایی که به این لایههای میکروبی وابسته بودند، نابود شدند. این رویداد که حدود ۵۵۰ میلیون سال پیش رخ داد، به عنوان اولین رویداد انقراض جمعی جانوران در تاریخ زمین شناخته میشود. بنابراین، میتوان گفت نوآوری مخرج به طور غیرمستقیم، یکی از عوامل اصلی این انقراض بوده است.
فرضیه تکاملی جذاب دیگری که در مستند جدید بیبیسی مطرح میشود، به پیوند مخرج با شکلگیری سر در جانوران اشاره دارد. این ایده که در منابع علمی نیز به آن اشاره شده، منطق جالبی دارد :
۱. هنگامی که دهان و مخرج از هم جدا شدند، جانور برای یافتن غذا نیازی به حرکت به سمت عقب برای تخلیه نداشت و میتوانست به طور مداوم به سمت جلو حرکت کند.
۲. برای یافتن مؤثرتر غذا، بهتر بود حسگرها (مانند گیرندههای بویایی و بینایی) در جلوی بدن، نزدیک به دهان، متمرکز شوند.
۳. برای پردازش سریع اطلاعات دریافتی از این حسگرها، تجمع سلولهای عصبی در همان قسمت جلویی بدن (که بعدها به مغز تبدیل شد) بسیار کارآمد بود.
ما نقطه پایانی تکامل نیستیم؛ فقط بخش کوچکی از داستانی هستیم که میلیاردها سال دیگر ادامه خواهد داشت
تمرکز اندامهای حسی و پردازشگر عصبی در جلوی بدن، به تدریج به شکلگیری «سر» به عنوان بخش مجزایی در جانوران انجامید. در نتیجه، این استدلال که «بدون مخرج، سر هم وجود نداشت»، با منطق تکاملی همخوانی دارد، هرچند این یک فرایند تدریجی و پیچیده بوده است.
در نگاهی کلی، پیدایش مخرج یا به عبارت علمیتر «روده کامل» در اواخر دوره ادیاکاران، نقطه عطفی در تاریخ حیات بود. این نوآوری ساده، زنجیرهای از رویدادها را به راه انداخت:
- انقلاب در تغذیه: امکان تغذیه مداوم و جذب انرژی بیشتر را فراهم کرد.
- انقراض دستهجمعی: مصرف گسترده حصیرهای میکروبی، زیستگاه اصلی موجودات ادیاکاران را نابود کرد و به اولین انقراض دستهجمعی جانوران منجر شد .
- تولد سر: تمرکز اندامهای حسی و عصبی در جلوی بدن را تسهیل کرد و زمینهساز شکلگیری سر در جانوران پیچیدهتر شد .
بنابراین، مخرج نه تنها باعث اولین انقراض شد، بلکه به عنوان یکی از پیشنیازهای اساسی برای تکامل جانوران پیچیدهتر و در نهایت، پیدایش انسانها محسوب میشود.
از ویروسهای پسگرد که مغز را برای همیشه تغییر دادند تا فرآیندی که از طریق آن آبششهای ماهی به اندامهای شنوایی ما تبدیل شدند و اینکه چرا اولین جانوران خشکیزی گیاه نمیخوردند، داستان حیات روی زمین کاملاً شگفتانگیز است. این روایتها، نگاه ما را به گونههای فراموششدهی حیات تغییر میدهند و این حقیقت را بازگو میکنند که انسانها و سایر جانوران، اعضای جداییناپذیر شبکهی زیستی مشترکی هستند.
پکهام دراینباره میگوید: «تلویزیون حیات وحش و علم، آگاهی مردم را از تنوع حیات در این سیاره به ارمغان آورده است و وابستگی به آن را ایجاد کرده است. مجموعهی آثار دیوید اتنبرو، مردم را با طیف خارقالعادهای از موجودات آشنا کرده است که در غیر این صورت هرگز نمیتوانستند ببینند. حتی هرگز نمیتوانستند تصور کنند.» پکهام در پایان تأکید میکند: «حرف این مجموعه آن است که ما نقطهی آغاز و پایان تکامل نیستیم و تکامل متوقف نشده است. ما فقط بخشی از داستانی بزرگتر هستیم که میلیاردها سال دیگر نیز ادامه خواهد داشت.»
