گاز ایران، ارمنستان و چالش زنگزور/ «تحریم» به معضل اصلی خاورمیانه و قفقاز تبدیل گردید

وزیر اقتصاد ارمنستان اخیراً اعلام کرده است که این کشور به واردات گاز مایع از ایران نیاز دارد تا نیازهای فوری خود را تأمین کند. به‌دنبال این درخواست، قیمت گاز مایع در جایگاه‌های سوخت ارمنستان به یک‌ونیم برابر افزایش یافته است.

طبق اطلاعات منتشر شده از «گئورگ پاپویان»، وزیر اقتصاد ارمنستان، این اقدام از نظر ایجاد تنوع در منابع تأمین انرژی اهمیت دارد. او تصریح کرده است: «این راهکار موجب افزایش رقابت و کمک به کاهش قیمت‌ها خواهد شد.»

این درخواست در شرایطی مطرح می‌شود که در سفر اخیر «مسعود پزشکیان»، رئیس‌جمهوری کشورمان به ارمنستان، یک بیانیه مشترک به همراه ۱۰ تفاهم‌نامه و سند همکاری در زمینه‌های اقتصادی، فرهنگی و سیاسی به امضا رسید.

مسیرهای همکاری تهران – ایروان

ایران و ارمنستان علاوه بر این مسأله، در پروژه‌های مشترک دیگری نیز فعال هستند، به‌ویژه انتقال برق از ارمنستان به خاک ایران، احداث خط انتقال هوایی ۴۰۰ کیلوولت ایران – ارمنستان و تأسیسات برق مرتبط به آن.

واقعیت این است که قفقاز جنوبی تحت فشار تحریم‌های اقتصادی آذربایجان و ترکیه قرار دارد و به شدت نیازمند واردات گاز برای تأمین نیازهای مصرفی و تولید برق می‌باشد. به بیان دیگر، امنیت انرژی این کشور به‌طور چشمگیری تحت تأثیر وابستگی‌ها و تعامل‌های منطقه‌ای، به‌ویژه در زمینه واردات گاز طبیعی از روسیه و ایران است.

با اینکه ارمنستان در زمینه انرژی‌های تجدیدپذیر، به ویژه در تولید انرژی خورشیدی پیشرفتی چشم‌گیر داشته، اما همچنان در تأمین نیازهای انرژی خود به منابع خارجی وابسته است. همچنین، قرارداد مبادله انرژی میان ایران و ارمنستان نشان‌دهنده پیوند انرژی دو کشور است که در آن برق تولیدشده در ارمنستان با گاز طبیعی ایران مبادله می‌شود.

با این حال، تمرکز آذربایجان بر صادرات گاز از کریدور زنگزور به جای نفت، چالشی برای صادرات گاز ایران به ارمنستان محسوب می‌شود و این امر نیازمند اقدام فوری ایران به منظور ارتقاء ظرفیت تبادل انرژی خواهد بود.

زنگزور و مصائبش

با توجه به کاهش تولید نفت در جمهوری آذربایجان، احتمال ایجاد یک خط لوله جدید برای صادرات نفت از کریدور زنگزور تقریباً غیرممکن به نظر می‌رسد. اما با چشم‌انداز افزایش تولید گاز و تلاش برای کاهش مصرف داخلی گاز از طریق انرژی‌های تجدیدپذیر (با همکاری شرکت‌های امارات و عربستان)، پیامد اصلی راه‌اندازی کریدور زنگزور در حوزه انرژی به احتمال زیاد مربوط به صادرات گاز آذربایجان خواهد بود.

باکو به‌دنبال افزایش صادرات به اتحادیه اروپا از ۱۳ میلیارد مترمکعب به ۲۰ میلیارد مترمکعب تا سال ۲۰۲۷ (زمانی که اتحادیه برنامه قطع واردات گاز از روسیه را آغاز می‌کند) است، اما با چالش‌های سرمایه‌گذاری برای توسعه زیرساخت‌ها روبه‌رو است. در این راستا، کوتاه کردن مسیر صادرات از زنگزور به جای مسیر گرجستان تحقق این هدف را تسهیل می‌کند.

افزایش صادرات به سوریه و حتی لبنان نیز در صورتی که صادرات به اروپا امکان‌پذیر نباشد، از طریق این مسیر جدید ممکن به نظر می‌رسد.

همچنین با توجه به روند روبه افزایش مازاد تولید برق آذربایجان، احتمال احداث خط صادرات برق به ترکیه و اروپا نیز محتمل است.

آذربایجان با تکمیل خط لوله ۲ میلیارد مترمکعبی باکو – نخجوان در خاک ارمنستان، ممکن است در آینده نزدیک نیاز به سوآپ ۴۵۰ میلیون مترمکعبی از ایران را از بین ببرد.

صادرات ۵۰۰ میلیون مترمکعبی ایران به ارمنستان (در قالب مبادله با برق) نیز در صورت بی‌تحرکی طرف ایرانی ممکن است با تهدید مواجه شود.

به‌منظور جلوگیری از حذف ایران از بازار انرژی ارمنستان، یکی از اقدامات ضروری، تسریع در تکمیل خط ۴۰۰ کیلوولتی بین دو کشور به‌منظور افزایش ظرفیت تبادل به ۱۲۰۰ مگاوات و در عین حال افزایش صادرات گاز از ایران با بهره‌برداری حداکثری از ظرفیت ۲.۳ میلیارد مترمکعبی خط لوله بین دو کشور است.

۲۲۳۲۲۵