پیشگامان، ارکان پایدار میراث جهانی

کاخ گلستان، به‌عنوان اثر منحصر به فردی که در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است، به خوبی نمایانگر تاریخ و هنر ایران به نزدیکی می‌باشد و همچنین جلوه‌گر تجربه‌های جمعی و دانش انباشته شده نسل‌های مختلف در حوزه حفاظت از میراث فرهنگی است. تجربیات تاریخی گواه این است که مشارکت فعال پیشکسوتان در عرصه‌های تصمیم‌گیری، مرمت و معرفی آثار فرهنگی، تأثیری بی‌نظیر در حفظ و ماندگاری این گنجینه‌ها داشته است.

در سال‌های اخیر، شخصیت‌های برجسته‌ای در حیطه میراث فرهنگی، از جمله آیت‌الله باقر شیرازی و مهندس سعیدی، با نگاهی خردمندانه و مسؤولانه، اقداماتی اساسی را جهت حفاظت از اشیای تاریخی کاخ گلستان به انجام رسانده‌اند. نمونه‌ای از این اقدامات، تأسیس گنجینه مرکزی در زیرزمین محوطه اصلی مجموعه است؛ گنجینه‌ای که در برهه زمانی جنگ تحمیلی و بحران‌های ناشی از آن در حفظ آثار تاریخی کشور نقشی اساسی ایفا نمود. این سنت ارزشمند همچنان با وجود متخصصینی چون مهندس محمدحسن محبعلی و دکتر اسکندر مختاری ادامه دارد. این افراد فرهیخته، با همکاری در کمیته‌های فنی و راهبردی کاخ گلستان، سهم مهمی در سیاست‌گذاری، نظارت بر پروژه‌های مرمتی و تدوین برنامه‌های کلان این مجموعه دارند.

ادامه مسیر، الزام امروز مدیریت میراث جهانی

هم‌اکنون، بیش از هر زمان دیگری، روشن است که حفاظت از میراث فرهنگی، وظیفه‌ای مستمر و چندبعدی است که نیازمند همکاری جمعی می‌باشد. نگرش یک‌سویه نسبت به موضوع حفاظت، بدون توجه به ارتباطات میان‌نسلی دانش و تجربه، نمی‌تواند تضمینی برای پایداری آثار تاریخی و فرهنگی باشد.

در این راستا، استفاده مؤثر از تجربیات پیشکسوتان و متخصصان علمی در حوزه میراث فرهنگی، نه تنها یک فرصت مهم، بلکه یک ضرورت ملی محسوب می‌شود. این افراد، حافظان دانش تخصصی این کشور هستند؛ افرادی که با درک عمیق از معماری تاریخی، اصول مرمت اصیل، شیوه‌های سنتی نگهداری و آسیب‌شناسی آثار، می‌توانند راه را برای نسل‌های آینده روشن سازند.

هفته دولت؛ فرصتی برای تأمل و قدردانی

در آستانه هفته دولت، نگاهی به دستاوردها و همچنین ارزیابی مسیر طی‌شده، فرصتی برای تقدیر از خدمتگزاران بی‌ادعای فرهنگ و هویت ملی فراهم می‌کند. مدیران و کارشناسان مجموعه کاخ گلستان، با ایمان به ارزش‌های حرفه‌ای و نیروی انسانی، همواره در تلاش بوده‌اند تا علاوه بر بهره‌برداری از ظرفیت علمی موجود، ریشه‌های فکری و تجربی این حوزه را نیز مورد توجه قرار دهند. بی‌تردید، هماهنگی و حمایت وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در اجرای پروژه‌ها و سیاست‌های حفاظتی کاخ گلستان، نقش کلیدی در موفقیت‌های یک سال اخیر ایفا کرده است؛ از تأمین منابع فنی و تخصصی گرفته تا تسهیل مسیرهای اداری و قانونی برای پیشبرد طرح‌های کلان. ولی آنچه استمرار این فرآیند را محقق می‌سازد، شکل‌گیری یک الگوی پایدار از همکاری میان نسل‌های مختلف فعالان میراث فرهنگی، نهادهای حاکمیتی و کارشناسان حوزه است؛ الگویی که در آن، تجربیات و جوانی، تخصص و سیاست‌گذاری، دانش تاریخی و فناوری‌های نوین در کنار یکدیگر جمع شوند.

دستاوردهای کاخ گلستان در سال گذشته

فراهم‌سازی حمایت‌های مستمر از سوی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و همراهی تیم‌های تخصصی، موجب شده است کاخ گلستان در سال گذشته به انجام مجموعه‌ای از پروژه‌های مهم نائل آید؛ پروژه‌هایی در زمینه‌های «حفاظت و مرمت» و «زیرساخت و تجهیز» که بخش قابل توجهی از آن‌ها با اتکا به تجربیات پیشکسوتان و مشاوره مستقیم ایشان عملیاتی شده است.

مرمت تخصصی کارهای آیینه‌کاری، گچ‌بری، کاشی‌کاری و بهسازی شیروانی‌ها، ترمیم و احیای بیش از ۳۵ تابلوی ارزشمند رنگ روغن اهدایی از دربارهای اروپایی، اجرای طرح مرمت نمای کاخ ابیض و نرده‌های چدنی موزه مردم‌شناسی، حفاظت پیشگیرانه از ابنیه و اشیای تاریخی با تشکیل کمیته مدیریت بحران، راه‌اندازی سیستم اطفای حریق اتوماتیک در مخزن نسخ خطی با استفاده از گاز FM۲۰۰، ایجاد سیستم ارت الکتریکال و بهسازی بخشی از تأسیسات الکتریکی مجموعه، تأمین تجهیزات موزه مردم‌شناسی، ترمیم نرده‌های چدنی سرسرای موزه مردم‌شناسی، تدوین طرح مکانیزه آبیاری برای فضای سبز مجموعه، مرمت برخی از شیروانی‌ها و توجه ویژه به اقدامات پدافند غیرعامل به‌منظور ارتقاء سطح بازدارندگی، افزایش تعداد ناظرین و اجرای سیستم ارت الکتریکال در مجموعه، همچنین کاشت نهال و درخت و انجام گل‌کاری از جمله کارهای انجام شده است.

کاخ گلستان، صرفاً یک بنا نیست، بلکه یک نهاد فرهنگی زنده و پویا می‌باشد؛ نهادی که در دل پایتخت به روایت تاریخ ایران، تبادل با جهان و نماد خلاقیت‌های هنری و معماری ملت ایران پرداخته است. در حال حاضر، حفاظت از چنین سرمایه‌ای نیازمند تداوم راهی است که مفاخر گذشته پیموده‌اند، حمایت نهادهای متولی و ورود نسل جدید متخصصین دغدغه‌مند می‌باشد. در هفته دولت، آنچه بیش از همه اهمیت دارد، نهادینه‌سازی فرهنگ “تقدیر و استمرار” است؛ تقدیر از پیشکسوتان و مفاخر، و تداوم مسیر جوامعشان که برای حفاظت از میراث این دیار هموار ساخته‌اند.

*مدیرمجموعه میراث جهانی کاخ گلستان 

۲۳۳۲۳۳