آشنایی با قدرتمندترین موتور در تاریخ ایران‌خودرو و محصول هیبریدی نوین؛ وداع با XU7 و TU5
طرح‌های نوین مرکز تحقیقات موتور ایران‌خودرو (ایپکو) برای تحول نسل پیشرانه‌ها
مرکز تحقیقات موتور ایران‌خودرو (ایپکو) اقدام به تدوین برنامه‌ای جامع برای به‌روزرسانی سبد قوای محرکه محصولات خود و کناره‌گیری از موتورهای قدیمی نموده است. مهدی رجبعلی، مدیرعامل این مرکز، در حاشیه پانزدهمین همایش بین‌المللی موتورهای درون‌سوز، اطلاعات دقیقی از پروژه‌های جدید ایپکو ارائه کرد. هسته اصلی این برنامه‌ها شامل از دور خارج کردن موتورهای فرسوده، معرفی قوی‌ترین پیشرانه تاریخ ایران‌خودرو از نوع گازسوز توربو و همچنین تولید یک خودروی هیبریدی جدید با سیستم گیربکس اختصاصی DHT می‌باشد.
اجرای این پروژه‌ها بر اساس مسیر توسعه‌ای تعیین‌شده برای ایران‌خودرو رقم می‌خورد که فعالیت‌های عملیاتی آن از سال ۱۳۹۸ آغاز شده است. هدف اصلی از طراحی و اجرای این برنامه، کاهش مصرف سوخت محصولات تولیدی، کنترل سطح آلایندگی‌های زیست‌محیطی و افزایش کارایی فنی خودروهای داخلی بوده است. با توجه به استانداردهای سختگیرانه‌تر در مصرف سوخت و آلایندگی، ادامه تولید موتورهای قدیمی دیگر توجیه فنی ندارد و در نتیجه جایگزینی آنها با نسل‌های نوین در دستور کار قرار گرفته است.
مدیرعامل ایپکو، مهدی رجبعلی، در پانزدهمین همایش بین‌المللی موتورهای درون‌سوز در خصوص جزئیات این تغییرات فنی و محصولات آتی گفت:
بر اساس برنامه توسعه‌ای که از سال ۱۳۹۸ آغاز شده، موتورها و پیشرانه‌های قدیمی از خط تولید حذف خواهند شد و نسل جدیدی از موتورهای بهبود یافته و قوی‌ترین موتور گازسوز تاریخ ایران‌خودرو و سیستم هیبریدی تازه ای به بازار ارائه خواهد شد.
خروج موتورهای XU7، EF7 و TU5 از چرخه تولید
بر اساس اطلاعات رسمی که در این همایش ارائه شد، سه موتور پرتیراژ و قدیمی ایران‌خودرو، به نام‌های XU7، EF7 و TU5 به زودی به پایان عمر خود در خط تولید می‌رسند و به‌طور کامل از بازار خارج و بازنشسته خواهند شد. این موتورها سال‌های متمادی بر روی طیف گسترده‌ای از محصولات ایران‌خودرو، از جمله خانواده پژو، سمند، دنا و رانا مورد استفاده قرار می‌گرفتند، اما به دلیل قدیمی بودن طراحی و تکنولوژی در نسخه‌های اولیه، دیگر توانایی پاسخگویی به نیازهای روز بازار و استانداردهای جدید مصرف انرژی را ندارند.
حذف موتور XU7 به دلیل مصرف بالای سوخت و فرسودگی قابل توجه در قسمت سرسیلندر و سیستم خنک‌کاری، از الزامات ضروری در خطوط تولید محسوب می‌شود. همچنین نسخه‌های اولیه موتورهای TU5 و EF7 با وجود عملکرد مناسب در گذشته به یک بازنگری کامل در سیستم‌های سوخت‌رسانی، زمان‌بندی سوپاپ‌ها و مدیریت الکترونیکی موتور نیاز داشتند که این موضوع منجر به کنار گذاشتن نسخه‌های قدیمی و بهره‌گیری از خانواده‌های جدیدتر شده است.
جایگزینی با خانواده موتورهای جدید TUP و EFP
ایران‌خودرو برای پر کردن جای خالی پیشرانه‌های کهنه، نسل جدید موتورهای بهبود یافته، شامل خانواده‌های TUP و EFP را معرفی کرده است. به گفته مدیرعامل ایپکو، این پیشرانه‌های جدید به عنوان جانشین مستقیم موتورهای قدیمی وارد خط تولید خواهند شد و به چهار پارامتر اصلی مصرف سوخت، قدرت خروجی، گشتاور و کارایی کلی نسبت به نسخه‌های قبلی ارتقایافته‌اند.
استفاده از فناوری‌های پیشرفته‌تر در مدیریت احتراق و کاهش اصطکاک قطعات داخلی در خانواده‌های TUP و EFP موجب شده تا این موتورها قدرت و کشش بهتری در دورهای مختلف ارائه دهند و در عین حال مصرف سوخت کمتری داشته باشند. با این حال، عرضه موتورهای جدید ضمانت تأمین قطعات با کیفیت در زنجیره تأمین داخلی و آموزش دقیق شبکه خدمات پس از فروش را می‌طلبد تا مالکین در دوره بهره‌برداری با مشکلات تعمیراتی و تأمین قطعات یدکی روبه‌رو نشوند.
عرضه قوی‌ترین موتور تولیدی ایران‌خودرو در پایان سال جاری
یکی از نقاط قوت اعلام شده از سوی مدیرعامل مرکز تحقیقات موتور ایران‌خودرو، پروژه طراحی و تولید خودروی گازسوز توربو است. طبق زمان‌بندی مشخص‌شده توسط ایپکو، مراحل توسعه این پروژه در حال انجام است و انتظار می‌رود این محصول با این پیشرانه تا پایان سال جاری به بازار عرضه شود. این موتور به عنوان یک پیشرانه پایه‌گازسوز با سیستم توربوشارژ طراحی شده تا معادلات متداول پیرامون افت قدرت خودروهای دوگانه‌سوز را تغییر دهد.
به گفته مهدی رجبعلی، این موتور جدید، قوی‌ترین موتور ایران‌خودرو در تاریخ فعالیت این شرکت خواهد بود و حتی در مقایسه با نسخه‌های بنزینی فعلی نیز قدرت بیشتری تولید می‌کند. ویژگی بارز و کلیدی این پیشرانه در آن است که برای نخستین بار در صنعت خودروی کشور، یک موتور در حالت گازسوز، توان و گشتاور بیشتری نسبت به وضعیت بنزینی تولید می‌کند. در تمام خودروهای دوگانه‌سوز قبلی، تغییر از بنزین به گاز طبیعی (CNG) معمولاً با افت محسوس شتاب و کشش خودرو همراه بود، اما در این موتور جدید، کالیبراسیون و طراحی بر مبنای حداکثر بهره‌وری از عدد اکتان بالای سوخت گاز انجام گردیده است.
بررسی معیارهای مصرف سوخت و آلایندگی موتور پایه‌گازسوز توربو
علاوه بر افزایش توان و گشتاور، داده‌های ارائه‌شده نشان‌دهنده بهبود قابل توجه در معیارهای زیست‌محیطی و اقتصادی این پیشرانه جدید است. طبق اطلاعات رسمی ایپکو، میزان آلایندگی دی‌اکسید کربن (CO2) این موتور به ۱۲۵ گرم (برای هر کیلومتر پیمایش) کاهش یافته که مقدار قابل قبولی برای یک پیشرانه درون‌سوز در این دسته محسوب می‌شود.
همچنین، میزان مصرف سوخت این پیشرانه پایه‌گازسوز توربو معادل ۵.۵ لیتر بنزین در هر ۱۰۰ کیلومتر اعلام شده است. دستیابی به مصرف ۵.۵ لیتری به همراه تولید بالاترین سطح قدرت در میان محصولات ایران‌خودرو، نشان‌دهنده کارایی حرارتی بالای این پیشرانه است. البته بهره‌برداری کامل از مزایای این موتور در ایران، به‌طور قابل توجهی به سلامت زیرساخت‌های ایستگاه‌های سوخت CNG، فشار استاندارد گاز در آنها و رعایت دقیق سرویس‌های دورهای سیستم توربوشارژر بستگی خواهد داشت.
تولید خودروی هیبریدی جدید ایران‌خودرو با فناوری گیربکس DHT
بخشی دیگر از برنامه‌های توسعه‌ای ایپکو به حوزه برقی‌سازی و خودروهای پاک مربوط می‌شود. ایران‌خودرو در این زمینه، پروژه پیشرفت سامانه هیبریدی سری-موازی موسوم به DHT (Dedicated Hybrid Transmission) را دنبال می‌کند. فناوری گیربکس‌های اختصاصی هیبریدی (DHT) یکی از نوآوری‌های مدرن در صنعت خودرو جهانی است که قادر به ترکیب هوشمند توان موتور درون‌سوز و موتورهای الکتریکی در حالت‌های مختلف رانندگی (سری، موازی و تمام الکتریکی) می‌باشد.
به‌کارگیری سامانه هیبریدی DHT تأثیر مستقیمی بر کاهش مصرف انرژی دارد. بر اساس داده‌های اعلام‌شده توسط مدیرعامل ایپکو، این فناوری می‌تواند مصرف سوخت خودرو را نسبت به نسخه‌های مشابه بنزینی حدود ۳۵ تا ۴۰ درصد کاهش دهد. این کاهش مصرف سوخت، به‌ویژه در ترافیک‌های شهری که موتورهای بنزینی معمولاً بیشترین هدررفت انرژی را دارند، یک مزیت اقتصادی و زیست‌محیطی بزرگ برای خریداران و شبکه سوخت کشور به شمار می‌آید.
زمان‌بندی عرضه و وضعیت آزمون‌های محصول هیبریدی
در حال حاضر، محصول هیبریدی جدید ایران‌خودرو در حال گذراندن آزمون‌های اولیه و کالیبراسیون فنی است. طبق برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده در مرکز تحقیقات موتور ایران‌خودرو، این خودروی هیبریدی در اواخر تابستان یا اوایل پاییز سال آینده برای عرضه به بازار آماده خواهد شد.
ورود ایران‌خودرو به حوزه تولید خودروهای هیبریدی با فناوری DHT نقطه عطفی در بومی‌سازی دانش قوای محرکه نوین محسوب می‌شود. با این وجود، قیمت نهایی خودرو، هزینه‌های نگهداری و تعویض مجموعه باتری‌ها در درازمدت و همچنین نحوه قیمت‌گذاری در مقایسه با خودروهای هیبریدی وارداتی و مونتاژی، از جمله مواردی است که تاثیر مستقیم بر موفقیت تجاری این محصول در زمان عرضه در سال آینده خواهد داشت.
جدول مشخصات فنی و زمان عرضه محصولات جدید ایران‌خودرو
در زیر، جزئیات کامل وضعیت پیشرانه‌های قدیمی، موتورهای جانشین، مشخصات موتور پایه‌گازسوز توربو و زمان‌بندی ورود خودروی هیبریدی جدید ایران‌خودرو مطابق با اطلاعات رسمی ارائه‌شده قید شده است:
| نوع محصول / پروژه | مشخصات فنی و ویژگی‌ها | وضعیت / زمان عرضه |
|---|---|---|
| موتورهای XU7، EF7 و TU5 | نسل قدیم پیشرانه‌های ایران‌خودرو | بازنشستگی و خروج از مدار تولید (طبق نقشه راه سال ۱۳۹۸) |
| موتورهای TUP و EFP | نسل جدید با ارتقای راندمان، توان، گشتاور و کاهش مصرف سوخت | جایگزین موتورهای قدیمی |
| موتور پایه‌گازسوز توربو | قوی‌ترین موتور ایران‌خودرو (قدرت بیشتر در حالت گاز نسبت به بنزین) / آلایندگی CO2 معادل ۱۲۵ گرم / مصرف سوخت معادل ۵.۵ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر | تا پایان سال جاری |
| خودروی هیبریدی جدید (فناوری DHT) | سیستم هیبرید سری-موازی / کاهش ۳۵ تا ۴۰ درصدی مصرف سوخت نسبت به خودروی مشابه | در مرحله آزمون‌های اولیه / عرضه در اواخر تابستان یا اوایل پاییز سال آینده |
منبع جدول: اعلام رسمی مرکز تحقیقات موتور ایران‌خودرو (ایپکو) در پانزدهمین همایش بین‌المللی موتورهای درون‌سوز
