محدودیت جدید در عرضه سوخت/ اجرای طرح کدگذاری کارت‌های سوخت در چهار شهرستان مرزی کلید خورد
فعالیت‌های مربوط به اجرای طرح کدینگ کارت‌های سوخت در چهار شهرستان مرزی خراسان جنوبی به منظور مقابله با قاچاق سوخت، سامان‌دهی توزیع فرآورده‌های نفتی و کاهش شلوغی در جایگاه‌های سوخت آغاز شده است. این طرح نه تنها بر ضرورت کنترل خروج غیرقانونی منابع ملی تأکید دارد، بلکه این سؤال را برای مسئولان به وجود می‌آورد که چگونه می‌توان به‌طور همزمان مسیرهای قاچاق را محدود کرد و دسترسی بومیان، روستاییان و مسافران به سوخت را تضمین نمود؟
به نقل از ایرنا، خراسان جنوبی به دلیل مرز مشترک با افغانستان و موقعیت جغرافیایی خاصش در بخش شرقی کشور، دارای ویژگی‌های قابل توجهی است که در کنار ظرفیت‌های اقتصادی و تجاری، چالش‌هایی را در امر کنترل مرزها، تردد خودروها و مقابله با قاچاق کالا و فرآورده‌های نفتی ایجاد کرده است.
گستردگی مرزها، توزیع نامناسب سکونتگاه‌ها و قرارگیری تعدادی از محورهای اصلی استان در مسیر عبور خودروها، نظارت و مدیریت توزیع سوخت را به یکی از مسائل حیاتی در این منطقه تبدیل کرده است.
به‌علاوه، اختلاف قیمت فرآورده‌های نفتی در داخل کشور با برخی همسایگان، انگیزه‌های اقتصادی لازم برای قاچاق سوخت را می‌سازد و سود حاصل از این فعالیت غیرقانونی منجر به شکل‌گیری شبکه‌هایی می‌شود که سوخت را از طریق مسیرهای رسمی و غیررسمی منتقل می‌کند.
حضور خودروهای معروف به شوتی و خودروهایی که کالای قاچاق حمل می‌کنند نیز در برخی جاده‌های استان به یکی از نگرانی‌های جدی امنیت جاده‌ای و مقابله با قاچاق تبدیل گشته است.
تبعات این وضعیت فقط به خروج غیرقانونی سرمایه‌های ملی و زیان‌های اقتصادی محدود نمی‌شود، بلکه تردد خودروهای حامل سوخت قاچاق، به ویژه خودروهای ناایمن که با سرعت‌های بالا در جاده‌ها حرکت می‌کنند، خطر تصادفات و آتش‌سوزی‌های شدید را نیز افزایش می‌دهد.
در چنین تصادفاتی، گاهی سرنشینان خودروهای سوخت‌کش و برخی اوقات نیز سرنشینان خودروهای بی‌ارتباط با این فعالیت‌ها قربانی می‌شوند، این حوادث تلخ خانواده‌های زیادی را داغدار کرده و ضرورت مبارزه جدی با این پدیده را بیش از پیش نمایان می‌کند.
یکی از حوادث تلخ اینگونه، تصادفی است که در روز دوم آبان‌ماه امسال در محور حسین‌آباد شهرستان نهبندان به وقوع پیوست؛ جایی که برخورد دو خودروی پژو ۴۰۵ حامل سوخت قاچاق در کیلومتر ۲۵ این مسیر منجر به آتش‌سوزی هر دو خودرو و جان‌باختن یک نفر و مصدومیت دو نفر دیگر شد.
رئیس پلیس راه خراسان جنوبی، علت این حادثه را انحراف یکی از خودروها به دلیل تجاوز از سرعت مجاز در پیچ اعلام کرده است. این اتفاق بار دیگر تأکید دارد که قاچاق سوخت، علاوه بر خسارت‌های اقتصادی و خروج سرمایه‌های ملی، می‌تواند جان شهروندان را نیز به خطر بیندازد و نیاز به اتخاذ تدابیر مؤثر برای مبارزه با این پدیده را یادآوری می‌کند.
همچنین، قاچاق سوخت از طریق شبکه‌های غیرمجاز، علاوه بر تحمیل هزینه‌های مالی و جانی به جامعه، منجر به خروج فرآورده‌های نفتی می‌گردد که با استفاده از منابع ملی و یارانه‌های عمومی تأمین می‌شوند.
به همین理由، کنترل زنجیره توزیع، شناسایی مسیرهای عرضه غیرمجاز و جلوگیری از دسترسی غیرقانونی به سوخت همیشه جزو دغدغه‌های اصلی دستگاه‌های مسئول بوده است.
در سال‌های اخیر، مدیریت مصرف بنزین و سامان‌دهی نحوه توزیع آن در اولویت برنامه‌های شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی قرار گرفته است. در این راستا، طرح مدیریت مصرف سوخت از ابتدای مهرماه امسال در خراسان جنوبی به مرحله اجرا درآمد، طرحی که به گفته مدیر این شرکت، در ۲۰ روز اول مهرماه منجر به کاهش ۹ درصدی مصرف بنزین در استان نسبت به مدت مشابه شهریورماه شد.
یکی از محورها و اهداف این سیاست، کاهش وابستگی به استفاده از کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها و ترویج استفاده بیشتر از کارت‌های سوخت شخصی است. کارت‌های آزاد جایگاه که برای زمان‌های اضطراری و تأمین سوخت خودروهای فاقد کارت یا افرادی که سهمیه شخصی‌شان به پایان رسیده است ایجاد شده‌اند، به یک موضوع قابل توجه در سامان‌دهی عرضه سوخت تبدیل شده‌اند.
از نظر مسئولین این طرح، مدیریت نحوه استفاده از این کارت‌ها و محدود کردن دسترسی‌های غیرضروری می‌تواند به شفافیت بیشتر در توزیع فرآورده‌های نفتی و کاهش زمینه‌های عرضه غیرمجاز کمک نماید.
در این راستا، جمع‌آوری کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها و اجرای سیاست‌های نوین مدیریت سوخت در استان‌های مرزی و خاص کشور مورد توجه قرار گرفته است؛ اقدامی که ابتدا در استان‌های کرمان، سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی به اجرا درآمد و سپس استان‌های دیگر نیز به این برنامه ملحق شدند.
علاوه بر سیاست جمع‌آوری کارت‌های اضطراری، طرح کدینگ کارت‌های سوخت نیز به عنوان یک اقدام مستقل برای مدیریت مکان‌های سوخت‌گیری خودروها و بهبود کنترل توزیع فرآورده‌های نفتی در مناطق مرزی به مرحله اجرا درآمد. به این ترتیب، از ظهر روز پنجشنبه، هفتم آبان‌ماه، طرح کدینگ در چهار شهرستان مرزی نهبندان، سربیشه، درمیان و زیرکوه آغاز گردید.
به گفته شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی منطقه خراسان جنوبی، کارت‌های سوخت خودروهای بومی استان و همچنین خودروهای غیربومی که سابقه سوخت‌گیری در استان داشته و سکونت مالکان آن‌ها تأیید شده باشد، می‌توانند از جایگاه‌های سوخت این چهار شهرستان استفاده کنند.
هدف اصلی از پیاده‌سازی این طرح، سامان‌دهی سوخت‌گیری، کاهش مدت انتظار در جایگاه‌ها، جلوگیری از عرضه غیرمجاز و محدود کردن زمینه‌های قاچاق سوخت است، که با توجه به موقعیت جغرافیایی و مرزی استان، بسیار اهمیت دارد.
با این وجود، اجرای هرگونه سیاست محدودکننده در زمینه توزیع سوخت نیازمند پیش‌بینی دقیق وضعیت زندگی مردم، نیازهای حمل‌ونقلی و اقتصادی آن‌ها همچنین وضعیت مسافران و خودروهای عبوری می‌باشد.
اجرای طرح کدینگ در شهرستان‌های مرزی از همان روزهای ابتدایی با برخی اختلالات در سوخت‌گیری مواجه شد، به گونه‌ای که تعداد معدودی از خودروهای بومی و متعلق به ساکنان نهبندان نیز در دریافت سوخت با مشکل روبرو گردیدند.
شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی، این اختلالات را به بارگذاری اطلاعات جدید مرتبط دانست و از تلاش برای حل مشکلات خبر داد. اما این وضعیت نشان‌دهنده این واقعیت است که موفقیت چنین طرحی در گام اول به آمادگی زیرساخت‌های فنی و دقت در شناسایی خودروهای مشمول نیاز دارد.
در شهرستان‌هایی نظیر نهبندان و سربیشه، شرایط جغرافیایی و شیوه زندگی مردم نیازهای خاصی را ایجاد می‌کند. فاصله زیاد روستاها از مراکز شهری، تردد روزانه برای دسترسی به خدمات درمانی، آموزشی و اداری و فعالیت‌های اقتصادی مرتبط با حمل‌ونقل، هر یک به ضرورت نگهداری یک دسترسی پایدار و بدون مشکل به سوخت دامن می‌زند. در این زمینه، هر گونه اختلال در تأمین سوخت می‌تواند تأثیر مستقیمی بر زندگی و معیشت مردم بگذارد.
مسئله دیگر، تعیین تکلیف خودروهای غیربومی، مسافران، رانندگان عبوری و فعالان حمل‌ونقل است که ممکن است بدون سابقه سوخت‌گیری در استان، ناگزیر به عبور از این مناطق یا انجام فعالیت‌های شغلی باشند.
پیش‌بینی جایگاه‌های خاص برای سوخت‌گیری اضطراری، می‌تواند بخشی از این نیاز را پاسخ دهد، اما چگونگی دسترسی به این خدمات، تعداد جایگاه‌های در نظر گرفته‌شده و اطمینان از تأمین سوخت پیوسته باید به شفافیت برای مردم و مسافران ارائه شود.
بدون شک، برخورد با قاچاق سوخت و جلوگیری از اتلاف سرمایه‌های ملی یک ضرورت انکارناپذیر است و نمی‌توان به سادگی از کنار خسارت‌های اقتصادی و حوادث تلخ ناشی از فعالیت خودروهای حامل سوخت قاچاق گذشت. اما باید توجه داشت که اثربخشی طرح کدینگ نیز باید با معیارهای مشخصی چون میزان کاهش عرضه غیرمجاز، محدود شدن مسیرهای قاچاق و بهبود وضعیت سوخت‌رسانی مورد ارزیابی قرار گیرد، چرا که کاهش مصرف بنزین به‌تنهایی نمی‌تواند به عنوان معیاری قطعی برای موفقیت در مبارزه با قاچاق تلقی شود.
اکنون انتظار می‌رود فرمانداران شهرستان‌های مرزی، به عنوان نهادهای نظارتی در راستای پیگیری مسائل اجرایی و خواسته‌های مردم، بر روند اجرایی طرح نظارت مستمر داشته باشند و شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی نیز در مورد نتایج واقعی کدینگ، نحوه‌ی رفع اختلالات و تأمین سوخت خودروهای بومی و غیربومی پاسخ‌گو باشد.
در پایان، معیار موفقیت این طرح باید در دو نتیجه مشخص شود: محدودیت زمینه‌های قاچاق و حفاظت از سرمایه‌های ملی از یک سو، و ادامه دسترسی آسان و عادلانه مردم مناطق مرزی به سوخت از سوی دیگر.
مبارزه با قاچاق یک ضرورت جدی است، اما این سیاست زمانی مؤثر واقع می‌شود که مردم مرزنشین در کنار مسئولان و در مسیر حل مسائل قرار گرفته و ناخواسته با چالش‌های جدیدی در زندگی روزمره خود مواجه نشوند.
۲۲۳۲۲۵
