طرح گیملی؛ ابتکار تازه ناسا برای اکتشاف غارهای نهان در اعماق ماه

آیا ممکن است غارهای پنهانی در زیر سطح ماه وجود داشته باشد؟ ناسا پروژه‌ای نوین را آغاز کرده است تا به این سوال جواب دهد.

با اینکه ما غالباً ماه را در آسمان شب مشاهده می‌کنیم، این جسم آسمانی همچنان مملو از رازهای غیرقابل تصور است. یکی از این رازها می‌تواند وجود غارهای بزرگ زیر سطح ماه یا تونل‌هایی باشد که به وسیله گدازه‌های باستانی شکل گرفته و طبق نظر دانشمندان، ممکن است تا عمق زیر گودالی خاص در سطح ماه امتداد داشته باشند.

ناسا با هدف کشف وجود چنین ساختارهایی در زیر سطح ماه، پروژه‌ای تحت عنوان «گیملی» (GIMLI) را دنبال می‌کند که به معنای «ابزارهای ژئوفیزیکی برای بررسی گودال ماریوس در ماه» است. این برنامه به‌عنوان بخشی از دو طرح دیگر انتخاب شده و تمامی آن‌ها در راستای افزایش دانش ما درباره ماه و کمک به ساخت یک پایگاه انسانی آینده در نزدیکی قطب جنوب این قمر طراحی شده‌اند.

نیکی فاکس، قائم‌مقام بخش مأموری‌های علمی ناسا، در بیانیه‌ای اعلام کرد: «بخش علوم ناسا مشغول تهیه یک راهنمای جامع برای زندگی در سیارات دیگر است تا مطمئن شود علم پیش از هر چیز به سطح ماه می‌رسد و اطلاعات ضروری، منابع و اقدامات ایمنی لازم را برای گروه‌های فضانوردی آینده فراهم می‌کند تا بتوانند در شب‌های ماه زنده بمانند.»

محل تحقیق پروژه گیملی در گودالی به نام «ماریوس هیلز» خواهد بود که مدارگرد ژاپنی کاگویا آن را در سال ۲۰۰۹ کشف کرده است. تصاویر این فضاپیما به‌وضوح نشان‌دهنده این گودال هستند؛ اما پژوهشگران بر این باورند که در این ناحیه، احتمالا چیزهای بیشتری نسبت به یک حفره بزرگ در سطح ماه وجود دارد.

تیم علمی تصور می‌کند که گودال ماریوس هیلز به یک غار بزرگ در زیر سطح ماه ارتباط دارد که به احتمال زیاد بر اثر جریان گدازه‌ها در زمان‌های قدیم شکل گرفته است. در صورت تأیید این فرضیه، این کشف می‌تواند اطلاعات مهمی را درباره تاریخچه فعالیت‌های آتشفشانی ماه در اختیار دانشمندان قرار دهد.

گرت مورگان، پژوهشگر ارشد پروژه گیملی، در بیانیه‌ای جداگانه اظهار داشت: «تأیید وجود یک دالان گدازه‌ی وسیع، به ما دیدگاه جدیدی درباره چگونگی فعالیت‌های آتشفشانی در ماه خواهد داد. دالان‌های گدازه، از ویژگی‌های معمول آتشفشان‌های بازالتی بر روی زمین هستند؛ بنابراین، شناسایی آن‌ها در ماه به ما این امکان را می‌دهد که از دانش موجود درباره این نوع غارها روی زمین برای درک عمیق‌تر تاریخچه ماه بهره ببریم.»

علاوه بر این، اگر پژوهشگران تأیید کنند که دالان گدازه‌ای در ماه وجود دارد، فضانوردان می‌توانند از آن به عنوان پناهگاهی طبیعی در سطح ماه بهره‌برداری کنند. غارهایی که به واسطه جریان گدازه‌ها شکل گرفته‌اند، نه تنها می‌توانند پناهگاه عمومی فراهم کنند، بلکه می‌توانند فضانوردان را از دماهای شدید و تابش‌های خطرناک موجود در سطح ماه نیز محافظت نمایند.

دالان‌های گدازه همچنین می‌توانند به عنوان نوعی پناهگاه ایمن یا «سنگر» عمل کنند و از فضانوردان در برابر خطرات احتمالی مانند ریزشهاب‌سنگ‌ها محافظت نمایند. هرچند پایگاه آینده ناسا بر روی ماه احتمالاً شامل پناهگاه‌های دست‌ساز خواهد بود، وجود این غارهای طبیعی می‌تواند یک منبع دارای ارزش و پیش موجود برای فضانوردان باشد.

پروژه گیملی به‌طور مستقیم بر روی سطح ماه فعالیت خواهد کرد و با بررسی لایه‌های زیرین، به‌دنبال نشانه‌هایی از نمایان شدن دالان‌های گدازه خواهد بود. این پژوهش بر مبنای یک پیشنهاد تحت رهبری مؤسسه غیرانتفاعی علوم سیاره‌ای (PSI) شکل گرفته و تأمین بودجه آن از طریق برنامه ناسا با عنوان «محموله‌ها و پژوهش‌های علمی روی سطح ماه» (PRISM) انجام خواهد شد.

داده‌های گردآوری‌شده توسط گروهی تحت سرپرستی تن پوتزیگ، قائم‌مقام و دانشمند ارشد مؤسسه علوم سیاره‌ای، مورد بررسی قرار خواهد گرفت. این مؤسسه همچنین در این پژوهش با آژانس فضایی نروژ همکاری خواهد کرد.

پروژه گیملی با استفاده از رادار نفوذکننده به زمین، حسگرهای لرزه‌ای و گرانش‌سنج، داده‌هایی از سطح ماه جمع‌آوری خواهد کرد تا تصویر دقیقی از فعالیت‌های زیر سطح قمر به دست آورد. این اندازه‌گیری‌ها به پژوهشگران کمک می‌کنند تا تعیین کنند آیا دالان‌های گدازه‌ای در زیر سطح ماه موجود است یا نه و اگر وجود دارد، ابعاد آن‌ها به چه اندازه است.

آیا چنین غاری به اندازه‌ای بزرگ است که قادر به جای دادن یک گروه کامل از فضانوردان باشد؟ پاسخ این سوال هنوز در انتظار نتایج تحقیقات است.