روایت فور؛ از لایه‌های پنهان صرافی‌ها تا احیای حقوق مالکیت
فرایند خرید رمزارز عموماً با بررسی قیمت‌ها آغاز می‌شود؛ مقداری جابه‌جایی در اعداد صورت می‌گیرد، مبلغی را وارد می‌نماییم و در نهایت، موجودی حساب ما افزایش پیدا می‌کند. در این پروسه، اغلب کم‌تر چیزی روی صفحه به ما یادآور می‌شود که روش نگهداری این دارایی اهمیت به‌سزایی دارد؛ تا زمانی که همه‌چیز به درستی کار کند، تفاوت چندانی حس نمی‌شود. اهمیت این موضوع غالباً زمانی مشخص می‌شود که بخواهیم دارایی خود را منتقل کنیم و دسترسی به آن به اقدام یا تصمیم‌گیری یک نهاد خاص وابسته باشد.
برای تیم مدیریت شرکت «فور»، آگاهی از دغدغه‌ها مربوط به روش‌های نگهداری و دسترسی به دارایی، ناگهانی به وجود نیامده است. پیش از آنکه محصولی تحت این نام در اختیار کاربران قرار گیرد، اعضای این تیم در بخشی از صنعت فعالیت می‌کردند که معمولاً کم‌تر دیده می‌شود؛ آنها مشغول توسعه زیرساخت‌هایی بودند که صرافی‌ها مبادله و مدیریت دارایی‌ها را بر اساس آن انجام می‌دهند.
عرفان زنگنه، مدیرعامل فور، به آغاز فعالیت‌های شرکت در سال ۱۳۹۷ و توسعه زیرساخت یک کسب‌وکار صرافی در استرالیا اشاره می‌کند. این پروژه بعد از یک سال با تمرکز بر مدل ارائه زیرساخت خدمات تبادل (Exchange as a Service) و توسعه هسته صرافی‌های همتا‌به‌همتا (P2P) به بازار ایران منتقل شد. همکاری با برندهای معروفی مانند زرین‌پال، اکس‌نوین و کوین‌نیک، نمایانگر بخشی از این دوران بوده است. در این بازه پنج ساله (۱۳۹۸ تا ۱۴۰۳) و کار بر روی لایه‌های بنیادین بازار، تیم فور به سه شکاف و چالش عمده در مدل‌های سنتی مبادلات پی برد.
اولین و کلیدی‌ترین نگرانی، امنیت و فقدان شفافیت در اثبات ذخایر (Proof of Reserve) در صرافی‌های متمرکز بود. در این ساختار، دارایی‌ها در کیف‌پول‌های گرم و به صورت مشترک نگهداری می‌شوند و در واقع، کاربران مالک اصلی دارایی خود نیستند؛ آنها تنها موجودی ثبت‌شده‌ای را معامله می‌کنند که به منزله بدهی صرافی به حساب می‌آید. وقایع ناگوار مانند ورشکستگی صرافی FTX در سال ۲۰۲۲ و سرقت‌های چند صد میلیون دلاری از پلتفرم‌هایی نظیر کوکوین و بایننس به وضوح نشانگر شکنندگی این ساختار متمرکز و خطرات مربوط به فقدان پشتیبانی از دارایی‌ها است.
دو چالش دیگر به‌طور مستقیم به انزوای کاربران ایرانی و تغییر رفتار معامله‌گران در سطح جهانی مربوط می‌شود. مشکلات ناشی از تحریم‌ها، خطر محرومیت از دارایی‌ها در کیف‌پول‌های خارجی، تجربه کاربری نامناسب و پیچیده این برنامه‌ها برای کاربران ایرانی، و همچنین تمایل روزافزون معامله‌گران به سمت صرافی‌های غیرمتمرکز (DEX) برای دسترسی به توکن‌های جدید و فرار از فرآیند احراز هویت (KYC)، تیم فور را به سمت یک تغییر استراتژیک سوق داد.
پس از درک خلأهای موجود، در اواخر سال ۱۴۰۳ تصمیم شرکت برای ورود به دنیای کیف پول‌های شخصی نهایی شد و فروردین ۱۴۰۴، زمان طراحی و شکل‌گیری نهایی ایده «فور» جهت پاسخگویی به این سه چالش کلیدی بود. مطالعات امکان‌سنجی و طراحی جزئیات تجاری مدل تا تیر ۱۴۰۴ به طول انجامید؛ سپس فرایند توسعه محصول آغاز گردید و تا فروردین ۱۴۰۵ ادامه داشت؛ یعنی زمانی که نسخه اولیه کیف پول برای انجام تست‌های جامع به گروهی منتخب از کاربران ارائه شد. پس از دریافت بازخوردها و کسب اطمینان از موفقیت ارزیابی‌ها، شرکت فور از شهریور ۱۴۰۵ به‌صورت رسمی وارد مرحله رشد و گسترش بازار (Growth Phase) شد تا دسترسی همگانی به این خدمات را فراهم آورد.
مدیرعامل فور، تغییر رویکرد شرکت را پاسخی به یک نیاز بنیادی انسانی می‌داند؛ نیازی که جنبه جهانی دارد و انسان‌ها همیشه تمایل دارند بر دارایی‌های خود تسلط و اختیار کامل داشته باشند. او بر این باور است که حرکت کاربران جهانی به سمت کیف‌پول‌های شخصی، نمایانگر یک تغییر واقعی در پارادایم برای بازپس‌گیری حق استقلال مالی‌شان است. بر همین اساس، مهم‌ترین ارزش شرکت فور بر پایه مفهوم «مالکیت واقعی» پایه‌گذاری شده است.
در اکوسیستم فور، دارایی کاربران به‌جای اینکه در پایگاه داده یک نهاد واسط ثبت شود، به‌طور مستقیم روی آدرس مخصوص خود آنها در شبکه بلاکچین ذخیره می‌شود؛ بی‌شک واگذاری چنین سطحی از خودمختاری به کاربر عادی با خطرات امنیتی همراه است؛ اما تیمی که سال‌ها در ساختار مالی کار کرده است به‌خوبی می‌داند که رهاکردن کاربر با یک کلید خصوصی، به‌خصوص برای تازه‌واردان، چقدر ممکن است خطرناک باشد. به منظور حل این تناقض، فور به توسعه ساختارهای منعطفی نظیر فناوری شبکه‌سازی امن (MPC) پرداخته است که مشابه صندوق امانات دوکلیدهای است؛ جایی که نیمی از کلید در دست کاربر و نیمه دیگر در پلتفرم نگهداری می‌شود، تا با حفظ استقلال، امنیت دارایی نیز حتی در صورت بروز اشتباه انسانی تامین گردد.
گام بعدی، شکستن دیوار انزوای کاربران ایرانی بود. فور با این هدف طراحی شده که به‌عنوان یک پلتفرم برای اتصال مستقیم و بدون واسطه به بازارهای جهانی عمل کند. آنها امکانی را فراهم کرده‌اند که کاربران بتوانند بدون نیاز به طی مراحل احراز هویت دشوار در صرافی‌های خارجی و بدون نگرانی از احتمال مسدود شدن دارایی‌هایشان، به راحتی ریال خود را به رمزارز تبدیل کنند. موتور پردازشی فور به‌صورت لحظه‌ای، پیشنهادهای بیش از ۱۷۰ صرافی متمرکز و غیرمتمرکز را تحلیل می‌کند تا کاربران بتوانند با بهترین قیمت، از میان بیش از ۲۴ هزار دارایی متنوع، معامله خود را انجام دهند.
با وجود تمام این نوآوری‌ها و ویژگی‌ها، آیا فور به پایان عمر صرافی‌ها در ایران می‌انجامد؟ عرفان زنگنه با نگاهی واقع‌بینانه به تنوع نیازهای معامله‌گران در بازار کریپتو، به‌صراحت چنین باوری ندارد؛ او می‌گوید:
فور ادعا نمی‌کند که جایگزینی برای صرافی‌ها است؛ بلکه برای بسیاری از نیازهای کاربران، کیف پول شخصی مانند فور، گزینه‌ای متناسب‌تر به شمار می‌رود.
داستان فور به ایجاد یک کیف پول خاتمه نمی‌یابد. فور در نقشه توسعه خود یک ایستگاه دیگر نیز در نظر دارد. این شرکت در نظر دارد در مدت سه تا پنج سال آینده، کیف پول وب ۳ را به هسته‌ای وسیع‌تر از خدمات تبدیل کند؛ هسته‌ای که در آن مالکیت دارایی همچنان در کانون توجه است و در عین حال، راه کاربر را به دیگر سرویس‌ها و اپلیکیشن‌های دنیای وب ۳ می‌گشاید.
زنگنه، چشم‌انداز فور را به‌عنوان یک سوپراپلیکیشن وب ۳ توصیف می‌کند؛ البته فور قصد ندارد تمامی خدمات دنیای وب ۳ را از پایه بسازد یا صرفاً به عنوان واسطه‌ای برای دسترسی به آنها عمل کند. برنامه این شرکت این است که با سرویس‌های معتبر جهانی ارتباط برقرار کند و هر جا لازم باشد، تجربه استفاده از آنها را با نیازها، محدودیت‌ها و آشنایی کاربران ایرانی همگام کند؛ از ساده‌سازی فرآیند استفاده گرفته تا کاستن از ریسک‌هایی که ممکن است کاربران هنگام ورود به چنین محیط‌هایی با آن مواجه شوند.
زنگنه تاکید می‌کند که هویت اصلی فور دستخوش تغییر نخواهد شد: «ما همچنان یک کیف پول مبتنی بر وب ۳ خواهیم بود و تمرکز ما بر مالکیت خصوصی کاربران و آزادی آنها در انتخاب نحوه نگهداری دارایی‌هایشان در کیف پول شخصی‌شان خواهد بود.» بدین ترتیب، اگر مرحله اول فعالیت فور، ایجاد زیرساخت برای صرافی‌ها بود و مرحله بعدی انتقال همان تجربه به کیف پول کاربران، گام بعدی ساخت لایه‌ای خواهد بود که از طریق آن، دسترسی به بخش وسیع‌تری از اکوسیستم وب ۳ را ممکن می‌سازد؛ بدون اینکه ایده اصلی که فور بر مبنای آن ساخته شده، یعنی تسلط کاربران بر دارایی‌های خود، در مسیر توسعه گم شود.
