ندری: دخالت ارزی بانک مرکزی از افزایش شدید دلار جلوگیری کرد، اما استمرار آن تضمین‌شده نیست و نمی‌توان به ثبات نرخ ارز اطمینان داشت
در پی افزایش قیمتی بیش از ۸۰ هزار تومان برای دلار از تاریخ ۱۹ مرداد تا ۱۱ مهر، اقدامات بانک مرکزی از طریق عرضه اسکناس ارزی منجر به توقف افزایش قیمت‌ها شد. دلار که در تاریخ ۱۹ مرداد حدود ۱۸۵ هزار تومان قیمت‌گذاری شده بود، تا ۱۱ مهر به ۲۶۷ هزار تومان افزایش یافت؛ اما پس از آن، نرخ ارز در حدود ۲۶۰ هزار تومان باقی ماند. کامران ندری، متخصص در حوزه پولی و بانکی، در گفتگو با خبرآنلاین اظهار می‌دارد که نمی‌توان نقش مداخله بانک مرکزی را در این تغییر روند نادیده گرفت؛ هرچند تداوم این سیاست به منابع ارزی در دسترس و توانایی سیاست‌گذار در مدیریت انتظارات بستگی دارد.
پس از جهش بی‌سابقه نرخ ارز و ثبت رکوردهای متوالی قیمتی تا قبل از ۱۱ مهرماه، بانک مرکزی با عرضه اسکناس دلار به متقاضیان وارد میدان شد. روند افزایشی قیمت دلار به‌نحوی پیش رفت که تنها در مدت کوتاهی بیش از ۸۰ هزار تومان به بهای هر دلار افزوده شد. از زمان مداخله بانک مرکزی، نرخ ارز در سطح ۲۶۰ هزار تومان ثابت مانده است؛ موضوعی که واکنش‌های مختلفی را به همراه داشته و تحلیل‌های گوناگونی درباره اثرگذاری سیاست‌های ارزی دولت بوجود آورده است.
کامران ندری بر این باور است که تأثیر مداخله بانک مرکزی در متوقف ساختن روند افزایشی قیمت‌ها قابل انکار نیست. وی بیان می‌کند که تا پیش از ۱۱ مهرماه، قیمت ارز به‌طرزی بی‌سابقه رو به افزایش بود و رکوردهای قیمتی پی‌درپی شکسته می‌شد. اگر این روند ادامه می‌یافت، احتمالاً نرخ ارز اکنون به سطوح بالاتری می‌رسید.
این کارشناس پولی و بانکی در تحلیل اقدامات بانک مرکزی می‌گوید: «این اقدامات مؤثر واقع شده‌اند. شواهد موجود تنها قیمت‌های بازار را نشان می‌دهد که خبر از عدم تحقق اهداف برنامه‌ای می‌دهد و بانک مرکزی نیز کاری جز تزریق ارز به بازار انجام نداده است.»
از دیدگاه ندری، اگرچه نمی‌توان تمامی تحولات بازار را تنها به سیاست بانک مرکزی نسبت داد، هم‌زمانی مداخله ارزی با توقف روند افزایشی قیمت‌ها علامتی است که نمی‌توان به‌سادگی نادیده گرفت. او به ادعای بانک مرکزی در زمینه اثربخشی این سیاست نیز اشاره می‌کند و می‌گوید که از نظر نظری، افزایش عرضه ارز در بازار می‌تواند به کنترل قیمت‌ها کمک کند و تحولات اخیر نیز با همین منطق سازگار است.
ندری در ادامه به ماهیت تقاضا در بازار ارز اشاره می‌کند و می‌افزاید که بخش قابل توجهی از تقاضا به جنبه‌های سوداگرانه اختصاص دارد و بسیاری از افراد برای حفظ قدرت خرید خود به بازار ارز روی می‌آورند. در چنین شرایطی، نیاز به اسکناس اهمیت پیدا می‌کند و ارائه مستقیم آن می‌تواند تأثیر چشمگیری بر روند معاملات و قیمت‌ها داشته باشد.
او همچنین تأکید می‌کند که تحولات بازار ارز باید همواره در چارچوب شرایط سیاسی و فشارهای خارجی تحلیل شود. با وجود بیانات مقام‌های آمریکایی درباره تشدید فشارهای اقتصادی بر ایران، آنچه در عمل مشاهده شده، توقف روند افزایشی نرخ ارز پس از مداخله بانک مرکزی است.
با این حال، ندری تمایزی میان تأثیرات کوتاه‌مدت و امکان حفظ این وضعیت در آینده قائل است. وی اشاره می‌کند که نرخ ارز در حدود دو ماه افزایش چشمگیری را ثبت کرد، اما در سه هفته اخیر قیمت‌ها در محدوده‌ای نسبتا ثابت باقی مانده‌اند. این تغییر روند می‌تواند به نفس تزریق ارز اشاره کند، اما به تنهایی برای قضاوت در مورد تثبیت پایدار نرخ ارز کافی نیست.
نااطمینانی؛ مانع تثبیت پایدار نرخ ارز
ندری نااطمینانی را یکی از چالش‌های اساسی در اقتصاد کنونی ایران می‌داند و بر این باور است که افق تحولات پیش روی اقتصاد روشن نیست. در شرایطی که تحریم‌ها، محاصره دریایی و تهدیدات نظامی همچنان بر فضای اقتصادی سایه افکنده‌اند، نمی‌توان با اطمینان از باثباتی پایدار نرخ ارز صحبت کرد.
به عقیده این کارشناس، بانک مرکزی باید به مدیریت انتظارات روانی توجه ویژه‌ای داشته باشد و بر اساس ذخایر ارزی موجود، در زمینه زمان و مقدار مداخله در بازار تصمیم‌گیری کند. حتی اگر برقراری ثبات نرخ ارز در شرایط فعلی امکان‌پذیر نباشد، مداخله‌های به‌موقع و حساب‌شده می‌توانند نوسانات را کاهش دهند.
کاهش نوسانات، از نظر ندری، مزیتی مستقل تلقی می‌شود؛ چرا که می‌تواند از بروز شوک‌های اضافی به اقتصاد جلوگیری کند و از انتقال فشارهای بازار ارز به سطوح قیمتی عمومی ممانعت نماید. بنابراین، هدف مداخله بانک مرکزی لزوماً نباید فقط تثبیت دائمی قیمت‌ها باشد؛ در وضعیتی که عوامل سیاسی و اقتصادی همچنان بازار را تحت تأثیر قرار می‌دهند، جلوگیری از جهش‌های ناگهانی اهمیت خاصی دارد.
تداوم مداخله ارزی به ذخایر بانک مرکزی بستگی دارد
یکی از سوالات اصلی پیرامون سیاست‌های اخیر بانک مرکزی، توانایی تداوم عرضه ارز در مواجهه با فشارهاست. ندری در این زمینه بیان می‌کند که اطلاعات دقیقی در مورد میزان ذخایر ارزی بانک مرکزی در دسترس نیست و به همین دلیل نمی‌توان با قاطعیت گفت که این سیاست تا چه زمانی قادر به ادامه خواهد بود.
او معتقد است که بانک مرکزی نمی‌تواند بدون توجه به منابع مالی خود به مداخلات در بازار ادامه دهد. تصمیم‌گیری در خصوص تزریق ارز باید با ارزیابی ذخایر و احتمال تداوم فشارهای اقتصادی صورت گیرد. بدین ترتیب، توقف روند صعودی قیمت‌ها در وضعیت کنونی نمی‌تواند به‌عنوان نشانه‌ای از پایان نوسانات یا تضمین ثبات نرخ ارز در ماه‌های آتی تصور شود.
به‌طور کلی، از منظر ندری، مداخله اخیر بانک مرکزی توانسته است فعلاً روند صعودی نرخ ارز را متوقف کند؛ اما مسئله اصلی، امکان مدیریت این روند در آینده نزدیک است. به این پرسش بیشتر از هر چیز، به میزان ذخایر ارزی بانک مرکزی، تداوم فشارهای خارجی و کیفیت مدیریت انتظارات در ماه‌های پیش رو پاسخ داده خواهد شد.
متن کامل این گفتگو را از این‌جا بخوانید.
۲۲۳۲۲۹
