عصر یخبندان آینده زمین دو هزار سال پیش شروع شد؛ لیکن انسان مانع از آن گردید

زمین در طی میلیون‌ها سال گذشته، دوره‌های متناوبی از سرما و گرما را تجربه کرده است که عمدتاً تحت تأثیر تغییرات مدار سیاره در دور خورشید قرار دارند. با این حال، یک تحقیق جدید نشان می‌دهد که فعالیت‌های انسانی ممکن است یکی از قدیمی‌ترین چرخه‌های اقلیمی زمین را دچار اختلال کرده باشد.

در این پژوهش، محققان با بررسی بقایای یخ‌صفحه‌های باستانی در کانادا دریافتند که حدود دوهزار سال پیش نشانه‌هایی از آغاز یک دوره سرد جدید مشهود بود، اما افزایش دما به دلیل انتشار گازهای گلخانه‌ای، این فرایند را در قرن بیستم به عقب راند.

چرخه‌های یخبندان زمین تحت تأثیر پدیده‌ای شناخته شده به عنوان «چرخه‌های میلانکوویچ» قرار دارند. این چرخه‌ها شامل تغییرات تدریجی در شکل مدار زمین به دور خورشید، زاویه و جهت‌گیری محور چرخش آن هستند که باعث تغییر در میزان دریافت انرژی خورشیدی در نقاط مختلف سیاره می‌گردند.

زمین در طول عصرهای یخبندان، شرایط سرد و گرم را متناوباً تجربه می‌کند. در زمان‌هایی که سرما حاکم است، یخچال‌ها توسعه می‌یابند و در زمان‌های گرم‌تر، عقب‌نشینی می‌کنند.

اگرچه ممکن است چیز عجیبی به نظر برسد، اما از منظر زمین‌شناسی، زمین همچنان در یک دوره یخبندان قرار دارد. بر خلاف باور عمومی، عصر یخبندان به معنای پوشش دائمی تمامی نقاط زمین با یخ و برف نیست، بلکه به یک دوره طولانی اطلاق می‌شود که در آن صفحات یخی و یخچال‌های طبیعی در برخی نواحی زمین، به‌ویژه مناطق قطبی، وجود دارند.

در هر دوره یخبندان، شرایط سرد و گرم به‌طور متوالی بروز می‌کنند؛ در طول فصل‌های سرد، یخچال‌ها گسترش یافته و در فصل‌های گرم‌تر، بخشی از آن‌ها آب می‌شوند و به عقب برمی‌گردند. در حال حاضر، ما در یکی از همین دوره‌های گرم‌تر که به آن «دوره‌ی بین‌یخچالی» می‌گویند زندگی می‌کنیم؛ این دوره حدود ۱۱ هزار و ۷۰۰ سال پیش آغاز شد، پس از پایان آخرین عصر یخچالی. بنابراین، با وجود اینکه دمای زمین نسبت به هزاران سال پیش بالا رفته، از منظر زمین‌شناسی، ما هنوز در عصر یخبندان نوزوئیک پسین به سر می‌بریم.

در اوج آخرین عصر یخچالی، صفحه‌ی یخی گسترده لورنتاید بخش‌های وسیعی از کانادا و شمال آمریکا را پوشش داده بود. در حال حاضر، کلاهک یخی بارنز در جزیره بافین در کانادا، تنها نشانه‌ی باقی‌مانده از آن صفحه‌ی یخی است.

پژوهشگران دانشگاه کلمبیا با بررسی گیاهانی که به دنبال عقب‌نشینی کلاهک یخی بارنز از زیر یخ‌ها نمایان شده بودند، سیر تحولات آن را بازسازی کردند. نتایج به دست آمده حاکی از آن است که این کلاهک یخی حدود سه هزار سال قبل به حداقل وسعت خود رسیده، اما پس از حدود دوهزار سال مجدداً توسعه یافته است. محققان این تغییر را به عنوان نشانه‌ای از احتمال آغاز یک دوره یخچالی جدید تفسیر می‌کنند.

نیکولاس یانگ، ژئوشیمی‌دان دانشگاه کلمبیا و نویسنده‌ی اصلی این پژوهش، اذعان می‌کند که روند طبیعی گسترش یخ‌ها تازه شروع شده بود و همه چیز به درستی پیش می‌رفت، اما ناگهان این فرایند متوقف شد.

مدل‌های اقلیمی نشان می‌دهند که احتمالاً کلاهک یخی بارنز در طی ۳۰۰ سال آینده به طور کامل از بین خواهد رفت. ناپدید شدن این بازمانده از صفحه‌ی یخی لورنتاید ممکن است بر نحوه‌ی تشکیل یخچال‌های بزرگ در آینده تأثیر بگذارد.

شان مارکوت، یخچال‌شناس دانشگاه ویسکانسین مدیسن، در یادداشتی همراه با این پژوهش بیان می‌کند که ادامه‌ی انتشار گازهای گلخانه‌ای می‌تواند آغاز دوره‌ی یخچالی آینده را صدها هزار سال به تأخیر بیاندازد. اما زمان دقیق شروع این دوره به فاکتورهای مختلفی بستگی دارد، از جمله میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای در سال‌های آتی.

یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهند که اثرات انسان بر اقلیم زمین می‌تواند فراتر از افزایش دمای چند دهه آتی باشد و چرخه‌هایی را تغییر دهد که در مقیاس هزاران تا صدها هزار سال عمل می‌کنند.

این پژوهش در ژورنال Science منتشر شده است.