پارادوکس چاقی؛ افزایش وزن در سنین بالا لزوماً به معنای خطر بیشتر برای مرگ نیست

چاقی به‌عنوان یک معضل اصلی در سلامت عمومی شناخته می‌شود و انباشت چربی اضافی با مجموعه گسترده‌ای از بیماری‌های مزمن در ارتباط است. اما استفاده از وزن بدن به‌عنوان یک معیار ساده برای شناسایی وزن زائد غیرمطلوب ممکن است بخشی از حقیقت را نادیده بگیرد؛ به‌ویژه در افراد مسن که تنها افزایش جزئی در وزن لزوماً به معنای افزایش خطر مرگ نیست.

تحقیقات انجام‌شده توسط پژوهشگران دانشگاه رود آیلند در ایالات متحده، بر روی داده‌های سلامتی ۶٬۹۰۵ بزرگسال بالای ۶۵ سال به مدت ۱۴ سال متمرکز شده است. نتایج این بررسی حاکی از آن است که در این گروه سنی، شاخص توده بدنی (BMI) بالاتر به‌طور غیرمنتظره‌ای با کاهش خطر مرگ‌ومیر از هر دلیلی ارتباط داشته است. با این حال، این یافته‌ها به معنای مفید بودن چربی بدن نیست. محققان همچنین دریافتند که افزایش دور کمر – که ممکن است نشان‌دهنده انباشت چربی اضافی در ناحیه شکم باشد – به‌طور مستقل با افزایش خطر مرگ در ارتباط است.

طبق گزارش نیواطلس، برایان بلیسمر، یکی از نویسندگان این تحقیق، اظهار می‌دارد: «استفاده از هر دو معیار در کنار هم، به‌جای اتکا به BMI به‌طور انفرادی، می‌تواند در ارتقاء ارزیابی خطر مرگ‌ومیر موثر باشد و به تصمیمات بالینی آگاهانه‌تر کمک نماید.» یافته‌ها به شواهد فزاینده‌ای درباره پدیده‌ای با عنوان «پارادوکس چاقی» در میان افراد سالمند می‌افزاید؛ پدیده‌ای که در آن، اضافه‌وزن در برخی افراد مسن می‌تواند با افزایش طول عمر ارتباط داشته باشد.

تحقیقات مختلف در سال‌های گذشته نشان داده‌اند که در دوران سالمندی، BMI در دامنه ۲۵ تا ۳۵ – که به عنوان محدوده اضافه‌وزن تا چاقی شناخته می‌شود – ارتباط مثبتی با طول عمر در برخی موارد دارد. واضح نیست که آیا این ارتباط واقعاً به دلیل اثر محافظتی چربی‌های ذخیره شده است یا به عواملی مانند سوگیری در تشخیص بیماری و سایر متغیرهای مخدوش‌کننده مربوط می‌باشد.

در تحقیق جدید، مردانی که دچار چاقی درجه یک بوده و به‌واسطه پژوهشگران به‌عنوان چاقی «کم‌خطر» شناخته شدند، در مقایسه با مردان با BMI طبیعی، ۴۶ درصد کمتر در معرض خطر مرگ قرار داشتند. در مورد مردان با چاقی درجه دو، این کاهش خطر به عدد ۵۱ درصد رسید. به‌عکس، مردانی که دور کمر آنان بیش از ۱۰۲ سانتی‌متر بود، ۲۴ درصد بیشتر در معرض خطر مرگ قرار داشتند. در میان زنان نیز الگوی مشابهی مشاهده گردید و دور کمر ۸۹ سانتی‌متر به‌عنوان مرز بالایی دور کمر مدنظر قرار گرفت.

البته، در تفسیر نتایج، احتیاط الزامیست. اندازه‌گیری‌های قد، وزن و دور کمر به‌طور خودگزارشی از سوی شرکت‌کنندگان ثبت شده است. همچنین، سالمندان ممکن است همچنان قد خود را به گونه‌ای گزارش کنند که از سال‌های گذشته به یاد دارند، در حالی که میزان قد به طور طبیعی با افزایش سن کاهش می‌یابد. افزون بر این، BMI به‌تنهایی نمی‌تواند نشان دهد که چربی در کجای بدن انباشت شده است. مطالعات قبلی نشان داده‌اند که چربی‌های موجود در اطراف اندام‌های داخلی، ممکن است خطرناک‌تر از چربی‌های زیرپوستی باشند.

به‌طور کلی، پیام اصلی این تحقیق این است که چاقی ناحیه شکمی، که نشانگر انباشت چربی احشایی در اطراف اندام‌هاست، حتی در افرادی که وزن آن‌ها در محدوده طبیعی خواهد بود، با افزایش خطر مرگ‌ومیر مرتبط است. با افزایش سن، کاهش طبیعی توده عضلانی نیز مشاهده می‌شود. افرادی که قادر به حفظ توده عضلانی بیشتری هستند، کمتر به زمین می‌خورند، از سلامت قلبی بهتری برخوردارند و به احتمال بیشتری، زندگی طولانی‌تر و سالم‌تری خواهند داشت.

پژوهشگران بر این نکته تأکید می‌کنند که یافته‌ها نباید به‌عنوان توصیه‌ای برای افزایش وزن تعبیر شوند؛ زیرا BMI قادر به تمایز میان چربی و عضله نیست و در سنین بالای 60 سال، BMI پایین معمولاً نشان‌دهنده کاهش توده عضلانی است، نه لاغری. برای حفظ توده عضلانی، نیاز به انجام تمرینات مقاومتی و تأمین پروتئین کافی است. به‌علاوه، این مطالعه به تنهایی نمی‌تواند تبیین‌کننده رابطه میان وزن، چربی بدن و طول عمر باشد. توجه به ترکیب بدنی، محل انباشت چربی و حفظ توده عضلانی می‌تواند برای ارزیابی دقیق‌تر سلامت در سنین بالا اهمیت بیشتری داشته باشد.

این تحقیق در نشریه Journal of the American Geriatrics Society منتشر شده است.