رشد فزاینده قیمت سکه و طلا/ آیا پیش‌فروش بانک مرکزی مؤثر خواهد بود
قیمت هر سکه در این بار به مبلغ ۸۳ میلیون و ۲۲۴ هزار تومان تعیین شده است؛ رقمی که تقریباً ۱۰ میلیون تومان کمتر از نرخ بازار آزاد بوده و توجه بسیاری از سرمایه‌گذاران را به خود جلب کرده است. سوال اصلی این است که آیا این اقدام می‌تواند التهاب بازار را کاهش دهد یا به‌عنوان فرصتی جدید برای سفته‌بازان عمل خواهد کرد؟
دلایل جذابیت مجدد بازار طلا
همشهری در گزارشی اظهار کرده است: تثبیت و افزایش نرخ دلار بالای ۱۰۰ هزار تومان به همراه افزایش قابل توجه قیمت هر اونس طلا در بازارهای جهانی، مجموعه‌ای از عوامل داخلی و خارجی را ایجاد کرده که موجب شده تا سرمایه‌گذاری در طلا به گزینه‌ای ایمن‌تر نسبت به سایر بازارها تبدیل شود. با توجه به اینکه انتظارات تورمی همچنان بالا است و وضعیت اقتصادی کشور تحت تاثیر نوسانات سیاسی و بین‌المللی قرار دارد، بسیاری از افراد تمایل دارند دارایی‌های نقدی خود را به سکه و طلا تبدیل کنند. این روند افزایش تقاضا، نه تنها به رشد بی‌سابقه قیمت‌ها انجامیده، بلکه بانک مرکزی را نیز وادار به واکنش کرده است.
در طرح تازه بانک مرکزی، علاوه بر سکه‌های تمام بهار آزادی، نیم‌سکه و ربع‌سکه نیز برای عرضه در نظر گرفته شده است. قیمت این سکه‌ها به ترتیب ۴۴ میلیون و ۱۱۹ هزار تومان برای نیم‌سکه و ۲۵ میلیون و ۷۷۵ هزار تومان برای ربع‌سکه اعلام شده است. زمان تحویل این سکه‌ها ۳۰ آذرماه ۱۴۰۴ خواهد بود و هر شهروند بالای ۱۸ سال می‌تواند حداقل یک و حداکثر ۱۵ قطعه سکه بخرد، در حالی که محدودیت‌ها به هفت ربع‌سکه، پنج نیم‌سکه و سه سکه تمام محدود می‌شود.
نوآوری بانک مرکزی؛ بازخرید و پیش‌فروش مجدد
مهم‌ترین تفاوت مرحله چهارم پیش‌فروش سکه با مراحل پیشین، فراهم آوردن امکان بازخرید و پیش‌فروش مجدد است. به این صورت که خریداران سکه، در صورت تغییر تصمیم، قادر خواهند بود تا ۱۰ روز کاری قبل از موعد تحویل، سکه‌های خود را با قیمت پیشنهاد شده به بانک مرکزی عرضه کنند. از سوی دیگر، افرادی که موفق به خرید سکه در روز پیش‌فروش نشده‌اند، می‌توانند از طریق همین سیستم و طبق قیمت‌های روز، سکه‌های بازخریدشده را خریداری کنند.
کارشناسان این روش را دستاوردی مهم در مدیریت ریسک می‌دانند. چراکه خریداران دیگر نیازی ندارند برای نقد کردن دارایی‌های خود به بازار آزاد که همواره همراه با ریسک‌های ناشی از نوسانات، تقلب یا هزینه‌های معاملاتی است، روی‌آورند. این ویژگی می‌تواند به شفافیت بیشتر در معاملات سکه و مدیریت بهتر بانک مرکزی بر نقدینگی کمک کند.
اهداف کلان بانک مرکزی از پیش‌فروش
بانک مرکزی با اجرای طرح پیش‌فروش سکه به دنبال دست‌یابی به چند هدف اساسی است. هدف نخست، مدیریت نقدینگی است. حجم زیاد پول‌های سرگردان در اقتصاد می‌تواند به سمت بازارهای پرریسک همانند ارز یا مسکن برود و منجر به بی‌ثباتی گردد. با جذب این منابع از طریق پیش‌فروش، بخشی از نقدینگی برای مدتی به حالت قفل درخواهد آمد. هدف دوم، تعدیل قیمت‌ها در بازار سکه است. عرضه وسیع‌تر می‌تواند موجب کاهش هیجان تقاضا شده و از ایجاد جهش‌های شدید قیمتی جلوگیری کند. هدف سوم نیز افزایش اعتماد عمومی به ابزارهای سرمایه‌گذاری رسمی است؛ فعالیتی که در صورت موفقیت می‌تواند سهم بازارهای غیررسمی را تقلیل دهد.
آیا پیش‌فروش می‌تواند التهاب بازار را کاهش دهد؟
تجربه‌های پیشین نشان داده‌اند که پیش‌فروش سکه عمدتاً تأثیری کوتاه‌مدت داشته است. در سال‌های گذشته، هر زمان که بانک مرکزی اقدام به عرضه گسترده سکه کرده، به طور موقت آرامشی نسبی به بازار بخشیده، اما پس از مدتی دوباره قیمت‌ها رو به افزایش رفته‌اند. دلیل اصلی این چرخه، وابستگی شدید قیمت طلا به نرخ ارز و انتظارات تورمی است. اگر نرخ دلار همچنان بالای ۱۰۰ هزار تومان باقی بماند و تورم مهار نشود، بعید است حتی عرضه یک میلیون سکه نیز بتواند جلوی افزایش قیمت‌ها را بگیرد.
با این حال، نکته قابل توجه امسال نسبت به گذشته، وجود سازوکار بازخرید و پیش‌فروش مجدد است. این ابزار جدید می‌تواند فشار سفته‌بازی را کاهش داده و انگیزه سرمایه‌گذاران برای ورود به بازار رسمی را افزایش دهد. به عبارتی، اگرچه پیش‌فروش به تنهایی قادر به ایجاد معجزه نیست، اما ترکیب این مکانیزم‌های نوین می‌تواند امکان نظارت و کنترل بهتری بر بازار ایجاد کند.
آخرین اقدام بانک مرکزی؛ گسترش ابزارهای معاملاتی
بر اساس جدیدترین اطلاعیه بانک مرکزی، به‌زودی سامانه معاملات بازخرید و پیش‌فروش مجدد به طور رسمی راه‌اندازی خواهد شد. این سامانه این امکان را به خریداران می‌دهد که بدون مراجعه به بازار آزاد، سکه‌های خود را در یک بستر رسمی و تحت نظارت بانک مرکزی معامله کنند. به گفته اصغر بالسینی، سخنگوی مرکز مبادله ارز و طلا، این اقدام می‌تواند هم به نفع خریداران باشد و هم به سود اقتصاد ملی، زیرا ریسک نگهداری فیزیکی سکه‌ها کاهش خواهد یافت و سرمایه‌گذاران می‌توانند با اطمینان بیشتری در فضایی شفاف فعالیت کنند.
چشم‌انداز بازار؛ آرامش یا التهاب بیشتر؟
سرنوشت بازار سکه و طلا در ایران به شدت به پارامترهای کلان اقتصادی وابسته است. اگر نرخ ارز در روند کاهشی قرار گیرد و انتظارات تورمی پایین بیاید، پیش‌فروش سکه می‌تواند در ایجاد آرامش در بازار تأثیرگذار باشد. اما اگر فشارهای سیاسی و اقتصادی ادامه داشته باشد، بعید است این ابزار به تنهایی جلوی افزایش قیمت‌ها را بگیرد.
با این وجود، کارشناسان بر این باورند که اقدامات اخیر بانک مرکزی نشان‌دهنده نوآوری در سیاست‌های پولی است. برای نخستین بار خریداران این امکان را دارند که سکه‌های خود را به طور رسمی بازخرید یا مجدداً پیش‌فروش کنند. هرچند این نوآوری نمی‌تواند جایگزین اصلاحات بنیادی در اقتصاد باشد، ولی به مدیریت بهتر بازار طلا و کاهش التهابات کمک می‌کند.
تب طلا و سکه در ایران همچنان در اوج خود قرار دارد و برنامه‌های بانک مرکزی برای پیش‌فروش یک میلیون قطعه سکه، آزمونی دیگر برای سنجش قابلیت این نهاد در مدیریت بازار محسوب می‌شود. طرح جدید با ویژگی بازخرید و پیش‌فروش مجدد، امید به شفافیت و انعطاف بیشتر در معاملات را به همراه دارد. اما لازم است پذیرفته شود که ریشه اصلی التهاب بازار در عواملی فراتر از بحث عرضه و تقاضای سکه جای دارد؛ عواملی چون نرخ ارز، تورم ساختاری و تحولات بین‌المللی. بنابراین، هرچند پیش‌فروش قادر است تا حدی التهابات بازار را کاهش دهد، ولی تنها در صورت همراهی با سیاست‌های کلان اقتصادی پایدار می‌توان به آرامش واقعی در بازار طلا و سکه امیدوار بود.
۲۱۷
