آیا در زمستان با کمبود گاز مواجه خواهیم شد؟/ خطر عدم تعادل همچنان وجود دارد

در سال گذشته به دلیل کمبود منابع و فشار زیاد تقاضا، فرایند تعمیرات اساسی تجهیزات و شبکه‌های انتقال تا آبان‌ماه به طول انجامید؛ امری که بنا بر اظهارات توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز، در تاریخ این شرکت بی‌سابقه بوده است. برخی از این تعمیرات حتی به‌صورت آنلاین و با پذیرش ریسک‌های مهندسی صورت گرفت. در خط هشتم سراسری، باوجود شناسایی ۱۲ ترک جوش، انتقال گاز بدون وقفه و با رعایت کلیه استانداردهای ایمنی ادامه یافت.

ایسنا در گزارشی اعلام کرد: همچنین زمان تعمیرات ۲۲ واحد توربوکمپرسور به پایان رسیده بود، اما با مدیریت ریسک، این واحدها از مدار خارج نشدند و قابلیت عملیاتی آن‌ها تا ۲۱ درصد افزایش یافت. این تدابیر سبب شد که بیش از ۲۰۸ توربوکمپرسور به‌صورت همزمان در خدمت باشند؛ با این حال، کارشناسان بر این نکته تأکید دارند که این شیوه یک راه‌حل موقت به شمار می‌رود و نمی‌تواند جایگزین سرمایه‌گذاری برای نوسازی تجهیزات و توسعه ظرفیت تولید شود.

پایداری موقت در شرایط ناترازی شدید

یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های زمستان گذشته، ناترازی روزانه بین ۳۵۰ تا ۴۰۰ میلیون مترمکعب گاز بود؛ کاهشی که می‌توانست شبکه انتقال را با بحران جدی روبرو سازد. برای مدیریت شرایط، شرکت ملی گاز ۵۰ گروه عملیاتی ۲۴ ساعته را در نقاط حساس تعیین کرد تا جریان پایدار گاز تا ورودی شهرها تضمین شود.

این اقدامات باعث جلوگیری از قطع گسترده گاز برای مشترکان خانگی شد؛ با این حال، توکلی تأکید کرد که این موفقیت به معنای رفع مشکل به‌طور اساسی نیست، زیرا ناترازی انرژی در کوتاه‌مدت حل نخواهد شد و تداوم این وضعیت، امنیت انرژی کشور را به مخاطره خواهد انداخت.

وابستگی بالای سبد انرژی کشور به گاز

در حال حاضر، ضریب نفوذ گاز در کشور بیش از ۹۵ درصد بوده و تقریباً ۸۰ درصد از نیروگاه‌های ایران برای تولید برق به گاز متکی هستند؛ در حالی که میانگین جهانی این وابستگی تنها حدود ۲۳ درصد است. این تناقض قابل‌توجه نشان می‌دهد که هر نوع اختلال در تأمین گاز می‌تواند به سرعت به سایر بخش‌های اقتصادی و صنعتی سرایت کند.

کارشناسان بر این باورند که باید به تنوع‌بخشی در سبد انرژی و توسعه ظرفیت‌های جایگزین توجه ویژه‌ای شود؛ چرا که ادامه روند فعلی، فشار مضاعفی را در سال‌های آینده تحت‌الشعاع شبکه انتقال و نیروگاه‌ها قرار خواهد داد.

برنامه‌های کوتاه‌مدت برای عبور از زمستان پیش‌رو

ضروری است که توجه داشته باشیم که افزایش تولید تنها به‌اندازه کافی برای پاسخگویی به نیاز در حال رشد مصرف کافی نیست و در صورت عدم اصلاح الگوی مصرف، معضل ناترازی کماکان ادامه خواهد داشت. در این راستا، شرکت ملی گاز اقداماتی را در جهت بهینه‌سازی مصرف به‌اجرا درآورده است. از جمله این برنامه‌ها می‌توان به بهبود راندمان بخاری‌ها و تجهیزات گرمایشی، استفاده از در و پنجره‌های دوجداره برای کاهش اتلاف انرژی، تخصیص مشوق‌های نقدی بدون تحمیل بار مالی بر دولت و عرضه بیش از ۸۰۰ میلیون مترمکعب گاز در بورس انرژی در قالب گواهی صرفه‌جویی اشاره کرد. اگرچه این طرح‌ها در کوتاه‌مدت می‌توانند تأثیرگذار باشند، اما بدون تدوین یک برنامه جامع برای کاهش شدت مصرف انرژی، خطر ناترازی همچنان وجود خواهد داشت.

محمدرضا جولایی – مدیر هماهنگی و نظارت بر تولید شرکت ملی گاز ایران – در این راستا به نقش اساسی مجتمع گاز پارس جنوبی در تأمین گاز زمستان امسال اشاره کرد و گفت: تمامی تیم‌ها به‌طور کامل برای فصل سرد آماده‌سازی می‌شوند تا تأمین پایدار و مطمئن انرژی برای مشترکان تضمین گردد. وی همچنین بر اهمیت انجام تعمیرات اساسی در پالایشگاه‌ها تأکید کرد و بیان داشت که دقت در جزئیات، برنامه‌ریزی دقیق و اجرای به‌موقع می‌تواند علاوه بر افزایش عمر تجهیزات، هزینه‌های تعمیرات مکرر را به حداقل برساند.

او همچنین از اتمام به موقع تعمیرات پالایشگاه پنجم و پیشرفت در پروژه خط اتصال خوراک از پالایشگاه‌های یازدهم و دوازدهم به‌عنوان دستاوردهای مهم امسال یاد کرد و افزود که این اقدامات نقش بسزایی در تضمین تولید گاز و تأمین انرژی کشور در زمستان آینده خواهند داشت.

بررسی داده‌ها نشان می‌دهد که صنعت گاز ایران در زمستان گذشته با اجرای تدابیر اضطراری و مدیریت ریسک توانست پایداری شبکه را حفظ کند؛ اما این موفقیت پایدار نیست و چالش ناترازی انرژی همچنان به‌عنوان یک موضوع راهبردی باقی مانده است. در حالی که وابستگی ۸۰ درصدی نیروگاه‌ها به گاز، فشار مضاعفی بر شبکه وارد می‌کند، برای عبور پایدار از زمستان‌های آینده، سرمایه‌گذاری در توسعه ظرفیت تولید، تنوع‌بخشی به سبد انرژی و اجرای سیاست‌های مؤثر مدیریت مصرف ضروری است. در غیر این صورت، ادامه روش‌های کوتاه‌مدت، امنیت انرژی کشور را در سال‌های آتی به خطر جدی خواهد انداخت.

۲۱۷