نخستین ویروس ایجاد شده با کمک هوش مصنوعی به بدن یک بیمار انسانی وارد گردید

شرکت رادیکال نومریکس (Radical Numerics) در ماه اکتبر سال ۲۰۲۶ اطلاع‌رسانی کرد که باکتریوفاژهای (bacteriophages) طراحی‌شده با کمک یک مدل ژنومی جدید این آزمایشگاه هوش مصنوعی واقع در سان‌فرانسیسکو، برای مقابله با باکتری‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک به یک بیمار انسانی تزریق شده‌اند.

بر اساس گزارش رسانه فناوری تکنا، این اقدام تحت نظارت پزشک و با موافقت سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA) به عنوان بخشی از یک درمان ترحمانه انجام گردید، اما این شرکت هنوز اطلاعات بیشتری درباره عواقب احتمالی این تزریق و نتایج آن منتشر نکرده است. اگر این ادعا صحیح باشد، این اولین باری است که یک موجود طراحی‌شده توسط هوش مصنوعی، به عنوان دارو به بدن انسان وارد می‌شود.

این آزمایشگاه توسط کارمندان تیم سازنده ایوو (Evo) و ایوو ۲ (Evo 2) تأسیس شده است؛ مدل‌های ژنومی متعلق به مؤسسه آرک (Arc Institute) که نخستین ژنوم‌های باکتریوفاژ کاملاً طراحی‌شده به وسیله هوش مصنوعی را تولید نمودند. آن تحقیق قبلی موفق به تولید ۷۰۰ هزار ژنوم کاندید شد که از میان آنها ۲۸۵ ژنوم سنتز گردیدند و در نهایت ۱۶ ویروس زنده به دست آمد؛ دستاوردی که به عنوان یک نمونه اولیه با نرخ موفقیت خستگی‌ناپذیر اما امیدوارکننده دیده می‌شود.

مدل جدید اومنی-۱ (Omnii-1) گام بعدی در این مسیر را شامل می‌شود و گزارش فنی شرکت، رویکردی محدودتر و دقیق‌تر را بیان می‌کند. این مدل به جای اینکه کل ژنوم را از صفر طراحی کند، قسمت‌های هدف‌گیری ویروس را ویرایش می‌نماید. تیم تحقیقاتی روی تی۷ (T7)، یک باکتریوفاژ ای. کولای (E. coli) شناخته‌شده با ۴۰ کیلوباز کار کرده و بخش جی‌پی۱۷ (gp17) که رشته دم متصل به گیرنده است را بازنویسی کرده است.

آمارهایی که این شرکت برای عموم ارائه کرده، واقعاً چشم‌گیر است. با ایجاد ۱۱ تا ۱۵ تغییر در آمینواسیدها نسبت به نوع طبیعی، ۶۹.۹ درصد از سویه‌های طراحی‌شده به عنوان باکتریوفاژهای فعال شناسایی شدند؛ در حالی که این رقم برای نمونه‌های کنترل تصادفی تنها ۴.۸ درصد بود. همچنین از مجموع ۶,۶۹۴ سویه‌ای که فعالیتشان قابل اندازه‌گیری بود، ۲,۱۶۱ مورد عملکردی بهتر از نمونه اصلی داشتند که برخی از آن‌ها دارای ۲۸ جایگزینی در آمینواسیدها بودند.

استفاده از این ویروس‌ها مسئله‌ای نوظهور نیست، اما این زمینه می‌تواند به طرز مؤثری از قابلیت‌های هوش مصنوعی بهره‌برداری کند. باکتریوفاژها ویروس‌هایی هستند که مختص باکتری‌ها بوده و سلول‌های انسانی را نادیده می‌گیرند. این ویروس‌ها برای بیش از یک قرن به عنوان یک روش درمانی قبل از کشف پنی‌سیلین به کار می‌رفتند و با شروع ناکارآمدی آنتی‌بیوتیک‌ها، دوباره به طور خاموش احیا شده‌اند. سازمان جهانی بهداشت یا دبلیواچ‌او (World Health Organization) به این درمان به طور کلی به عنوان روشی ایمن می‌نگرد و بر خلاف آنتی‌بیوتیک‌های وسیع‌الطیف، هر فاژ قادر به هدف‌گذاری یک سویه خاص از باکتری است و به دیگر اجزای میکروبیوم بدن آسیبی نمی‌زند.

این دقت فوق‌العاده، خود همچنین چالشی اساسی را ایجاد می‌کند؛ زیرا هر فاژ تنها قادر به شناسایی مجموعه محدودی از گیرنده‌های سطحی باکتری است و برای درمان یک بیمار، یافتن فاژی که دقیقاً با عفونت خاص او سازگاری داشته باشد، ضروری است. پزشکان بالینی ابتدا به بررسی کتابخانه‌های موجود فاژ و سپس نمونه‌های محیطی می‌پردازند و در نهایت به عنوان آخرین راهکار به مهندسی ویروس روی می‌آورند. برای فردی که دچار سپسیس یا عفونت خون است، این فرآیند نه تنها یک جستجو، بلکه به مبارزه‌ای حیاتی برای بقا تبدیل می‌شود.

ابعاد این چالش بنیادین به هیچ عنوان قابل انکار نیست. پروژه بار جهانی بیماری‌ها (Global Burden of Disease) برآورد کرده که مقاومت در برابر میکروب‌ها در سال ۲۰۲۱ متعلق به حدود ۴.۷ میلیون مورد مرگ‌ومیر بود و پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد که بین سال‌های ۲۰۲۵ تا ۲۰۵۰، احتمال وقوع نزدیک به ۴۰ میلیون مرگ به خاطر این پدیده وجود دارد.