حجم بازار خرید اعتباری کشور به ۱۳۲ همت افزایش یافت؛ انتظار می‌رود تا سال ۱۴۰۵ به ۴۰۰ هزار میلیارد تومان برسد
طبق گزارشی که اسنپ‌پی به انتشار رسانده، بازار BNPL یا «الان بخر، بعدا پرداخت کن» در ایران از ۴ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۱ به ۱۳۲ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۴ افزایش یافته است. این شرکت پیش‌بینی می‌کند که ارزش بازار تا پایان سال ۱۴۰۵ به ۴۰۰ هزار میلیارد تومان برسد؛ که به معنای سه برابر شدن بازار تنها در یک سال خواهد بود.
این آمار در رویداد «نُت به نُت در پی یک صدا» اسنپ‌پی که در شب دوشنبه، چهارم آبان‌ماه برگزار شد، ارائه شد. مجید حسامی، بنیان‌گذار و مدیرعامل اسنپ‌پی، در این نشست به‌تفصیل در مورد روند شکل‌گیری بازار خرید اعتباری در ایران، فاصله آن از بازارهای جهانی و افق پیش روی این صنعت صحبت کرد.
نسبت ۱۷ درصدی خرید اعتباری در خرده‌فروشی آنلاین ایران
بر اساس داده‌های ارائه‌شده توسط حسامی، سهم BNPL در خرده‌فروشی آنلاین ایران در سال ۱۴۰۴ به ۱۷ درصد رسیده است. او در مقایسه با بازارهای جهانی اعلام کرد که ایران در حال حاضر از نظر سهم خرید اعتباری در تجارت آنلاین هم‌ردیف استرالیا و بالاتر از کشورهایی همچون بریتانیا و آمریکا قرار دارد.
بر اساس آمار ارائه‌شده در این نشست، سوئد با سهم ۳۰ درصدی در صدر این بازارها قرار دارد و آلمان با ۲۴ درصد در رتبه بعدی قرار گرفته است. سهم BNPL در استرالیا و ایران ۱۷ درصد، در بریتانیا ۱۲ درصد و در آمریکا ۸ درصد اعلام شده است. این ارقام نشان‌دهنده سهم BNPL از خرده‌فروشی آنلاین است و لزوماً به معنای بالاتر بودن بازار اعتباری ایران از نظر ارزش ریالی یا تعداد تراکنش‌ها نیست.
مدیرعامل اسنپ‌پی پیش‌بینی کرده است که سهم BNPL در خرده‌فروشی آنلاین ایران تا پایان سال جاری به ۲۸ درصد برسد. محقق شدن این پیش‌بینی می‌تواند ایران را به سطحی نزدیک به سوئد برساند.
از ۲۰۰ هزار تومان اعتبار تا یک میلیون تراکنش روزانه
حسامی در دیگر بخش‌های سخنانش به سفر ۶ ساله اسنپ‌پی اشاره کرد؛ سفری که در سال ۱۳۹۹ با نخستین تراکنش اعتباری برای یک سفر اسنپ آغاز شد. در آن زمان، سقف اعتبار تخصیص‌یافته به کاربران تنها ۲۰۰ هزار تومان بود و این سرویس فقط در بستر اکوسیستم اسنپ به فعالیت می‌پرداخت.
سقف اعتبار در سال ۱۴۰۰ به ۵۰۰ هزار تومان افزایش یافت. یک سال بعد، خدمات خرید چهار اقساطی راه‌اندازی شد و سقف اعتبار کاربران ابتدا به یک میلیون و سپس به پنج میلیون تومان رسید. در همان سال، اسنپ‌پی فعالیت خود را به فروشگاه‌ها و پلتفرم‌های خارج از اکوسیستم اسنپ گسترش داد.
در سال ۱۴۰۲ نوبت به ورود به خریدهای حضوری رسید. اسنپ‌پی برای این منظور کارت اعتباری ارائه کرد، اما طبق اظهارات حسامی، نهاد تنظیم‌گر با فعالیت شرکت‌های BNPL در حوزه کارت مخالفت کرد و این سرویس در اواخر همان سال غیرفعال شد.
در بلک‌فرایدی سال ۱۴۰۲، اسنپ‌پی موفق به ثبت ۱۰۰ هزار سفارش در تجارت الکترونیک شد که به گفته حسامی، مبنای هدف‌گذاری‌های آینده شرکت قرار گرفت: دست‌یابی به حداقل ۱۰۰ هزار سفارش در هر روز.
این هدف در نهایت در شهریور ۱۴۰۵ محقق شد و طبق اظهارات مدیرعامل اسنپ‌پی، در هیچ‌یک از روزهای این ماه، تعداد سفارش‌ها کمتر از ۱۰۰ هزار مورد نبوده است.
در حال حاضر آمار فعالیت اسنپ‌پی به مقیاس بزرگ‌تری رسیده است. براساس اطلاعات منتشر شده، این شرکت در یک سال گذشته ۱۷۵ میلیون تراکنش اعتباری را ثبت کرده و در سال جاری موفق به ثبت رکورد بیش از یک میلیون تراکنش اعتباری در روز شده است.
اسنپ‌پی همچنین اعلام کرده است که ۴۵ میلیون کاربر واجد شرایط دریافت اعتبار دارد که از این میان ۱۹ میلیون نفر ثبت‌نام کرده‌اند. ۹٫۵ میلیون کاربر دست‌کم یک تراکنش تسویه‌شده داشته‌اند و تعداد کاربرانی که به‌صورت ماهانه تراکنش انجام می‌دهند به ۴٫۷ میلیون نفر رسیده است. شبکه پذیرندگان این شرکت شامل ۷۵ هزار فروشگاه آنلاین، حضوری و اینستاگرامی است.
۷۵ درصد ایرانیان به اعتبار و وام دسترسی ندارند
یکی از قسمت‌های مهم گزارش اسنپ‌پی به شکاف موجود در دسترسی ایرانیان به خدمات بانکی و امکان دریافت اعتبار اختصاص یافت؛ شکافی که به گفته حسامی، زمینه‌ساز شکل‌گیری بازار BNPL گردید.
او توضیح داد که در سال ۱۳۹۹، از هر ۱۰۰ ایرانی، ۹۱ نفر دارای حساب بانکی بودند و از هر ۱۰۰ بزرگسال، ۷۲ نفر به گوشی هوشمند دسترسی داشتند. با وجود این زیرساخت‌ها، تنها ۲۵ درصد بزرگسالان موفق به دریافت وام یا اعتبار شدند.
مدیرعامل اسنپ‌پی افزود که ۴۰ درصد از افرادی که به اعتبار رسمی دسترسی نداشتند، نیاز مالی خود را از طریق قرض‌گرفتن از نزدیکان تأمین می‌کردند. بنابراین، مشکل اصلی، کمبود تقاضا برای اعتبار نبوده، بلکه فقدان دسترسی به خدمات اعتباری است.
در همان سال، سهم کارت‌های اعتباری از کل تراکنش‌های ایران تنها ۰٫۳ درصد عنوان شد؛ درحالی‌که حسامی میانگین جهانی استفاده از کارت اعتباری در خریدهای حضوری را ۲۱ درصد و در تراکنش‌های آنلاین ۲۴ درصد ذکر کرده است.
اسنپ‌پی با هدف پرکردن این شکاف آغاز به کار کرد و مدلی را ارائه داد که برای دریافت اعتبار به ضامن، چک، سفته و مدارک مرسوم بانکی نیاز نداشت و به‌صورت بدون سود و کارمزد به کاربران ارائه می‌شد.
بازپرداخت ۹۸٫۵ درصد اقساط بدون وثیقه
یکی از نکات مهم این نشست به رفتار بازپرداخت کاربران مرتبط می‌شد. حسامی اعلام کرد که در آغاز فعالیت اسنپ‌پی، ۹۵ درصد از کاربران تازه وارد شرکت دارای رتبه اعتباری نبودند؛ موضوعی که دریافت تسهیلات از طریق مسیرهای سنتی را برای بسیاری از آن‌ها دشوار کرده بود.
با این حال، طبق اعلام این شرکت، در طی ۶ سال گذشته ۹۸٫۵ درصد از اقساط بازپرداخت شده‌اند. حسامی این عدد را دلیلی بر تفاوت میان فقدان سابقه اعتباری و ناتوانی در بازپرداخت دانست. او بر این باور است که بسیاری از افرادی که در نظام بانکی به اعتبار دسترسی ندارند، از نظر مالی قادر به بازپرداخت بدهی‌های خود بوده‌اند.
احسان رحمانی‌نیا، معاون مالی اسنپ‌پی، نیز در این رویداد درباره نحوه ارزیابی اعتبار این کاربران توضیح داد که شرکت به‌جای استفاده از روش‌های سنتی اعتبارسنجی، به توسعه مدلی مبتنی بر یادگیری ماشین پرداخته است. این مدل از ردیابی دیجیتال کاربران در بخش‌های مختلف اکوسیستم اسنپ، از جمله اسنپ‌فود، اسنپ‌مارکت و سرویس درخواست خودرو، برای ارزیابی ریسک اعتباری بهره‌برداری می‌کند.
او افزود که ارائه اعتبار بدون وثیقه از ابتدا یکی از چالش‌های اصلی شرکت بود و طراحی مدلی ویژه برای مدیریت همین ریسک انجام شده است.
تأثیر جنگ بر بازپرداخت اقساط؛ افزایش گذرا نرخ نکول
معاون مالی اسنپ‌پی در خصوص تأثیر بحران‌های اقتصادی و جنگ بر رفتار بازپرداخت کاربران نیز گفت که در زمان جنگ‌های ۱۲روزه و ۴۰روزه، نرخ نکول و تأخیر در بازپرداخت اقساط افزایش یافت، اما پس از پایان هر یک از این دوره‌ها، این شاخص دوباره به سطح قبل از بحران بازگشت.
رحمانی‌نیا بر این نکته تأکید کرد که برای ادامه فعالیت و رشد پایدار شرکت‌های BNPL، نیاز به سه موضوع تأمین مالی پایدار، انضباط مالی و مدیریت ریسک می‌باشد.
به گفته او، اسنپ‌پی تلاش کرده است با متنوع‌سازی روش‌های تأمین مالی، انجام مدیریت داخلی ریسک و تقسیم آن میان شرکت، پذیرنده و مشتری، شرایطی مهیا نماید که تسویه حساب فروشگاه‌ها به‌موقع صورت گیرد.
برنامه‌های آتی اسنپ‌پی: خرید اعتبار به‌صورت ۶، ۹ و ۱۲ قسط
بخش عمده‌ای از فعالیت‌های اسنپ‌پی تاکنون بر اعتبارهای کوتاه‌مدت و خریدهای چهارتا قسطی متمرکز بوده است و این شرکت درصدد است به‌زودی دوره بازپرداخت اعتبار را افزایش دهد.
حسامی اعلام کرد که برنامه آتی اسنپ‌پی شامل ارائه اعتبارهای ۶، ۹ و ۱۲ قسطی برای خریدهای بزرگ‌تر است؛ اقدامی که می‌تواند دامنه خدمات BNPL را از خریدهای روزمره و کوچک به کالاهای گران‌تر گسترش دهد.
با این حال، افزایش مبالغ اعتبار و طولانی‌تر شدن دوره بازپرداخت، نیاز به منابع مالی پایدار و مدیریت دقیق‌تر ریسک را نیز افزایش خواهد داد؛ دو چالشی که مدیران اسنپ‌پی در این نشست بر آن‌ها تأکید کردند.
اسنپ‌پی، موتور محرک رشد کسب‌وکارهاست
علی فدایی، معاون تجاری اسنپ‌پی، نیز در رویداد شب گذشته به نقش شبکه پذیرندگان و مدل‌های همکاری این شرکت با کسب‌وکارها پرداخته و بر اهمیت حفظ هویت مستقل پذیرندگان تأکید کرد. او افزود که کسب‌وکارها می‌توانند در حالی که از زیرساخت‌ها و امکانات پلتفرمی اسنپ‌پی بهره‌برداری می‌کنند، مشتریان فعلی خود را حفظ کرده و شبکه مشتریانشان را توسعه دهند.
به گفته فدایی، اسنپ‌پی بسته به اندازه و نیاز کسب‌وکارها، دو مدل همکاری برای کسب‌وکارهای کوچک و متوسط و کسب‌وکارهای بزرگ طراحی کرده است. در مدل نخست، این پلتفرم با افزایش قدرت خرید مشتریان، هدایت ترافیک، اجرای کمپین‌های فروش و فراهم‌کردن شرایط برنامه‌ریزی داده‌محور، نقش محرک رشد پذیرندگان را ایفا می‌کند. همکاری با کسب‌وکارهای بزرگ نیز بر سه محور خلق فرصت‌های جدید، اجرای کمپین‌های مشترک و ایجاد ارزش پیشنهادی متمایز برای مشتریان متمرکز است.
۹۹ درصد از سفارش‌ها متعلق به مشتریانی با حداقل دو خرید است
مهدی یگانه، معاون بازاریابی اسنپ‌پی، در ارائه‌ای با عنوان «هارمونی نت‌ها» به رفتار خرید کاربران و نقش این پلتفرم در هدایت مشتریان به شبکه پذیرندگان اشاره کرد.
یگانه اظهار داشت که میانگین سفارش برای هر کاربر اسنپ‌پی به ۲۴ سفارش رسیده است. این پلتفرم همچنین ۴۲ میلیون ارجاع از جست‌وجوی محصولات به فروشگاه‌ها و بیش از ۲٫۴ میلیون ارجاع کاربر به شبکه پذیرندگان ثبت کرده است. او همچنین اعلام کرد که حدود ۸۷ درصد از سفارش‌ها از صفحه اصلی اسنپ‌پی آغاز می‌شوند.
یگانه همچنین تصریح کرد که ۹۹ درصد از سفارش‌های ثبت‌شده در سال اخیر، متعلق به کاربرانی بوده که حداقل دو بار خرید کرده‌اند. بررسی رفتار کاربرانی که در سال ۱۴۰۱ به سرویس چهارتا قسطی ملحق شده‌اند نیز نشان می‌دهد که مبلغ خرید آن‌ها در چهارمین سال عضویت تقریباً ۹ برابر شده است؛ رشدی که به‌گفته او، فراتر از نرخ تورم این دوره بوده است.
