وزیر ارتباطات: در کشور ۳۲۰۰ سامانه فعال داریم و همچنان به دنبال راه‌اندازی سامانه‌های جدید هستیم
در حاشیه نشست هوش مصنوعی و تحول دیجیتال دولت که به میزبانی سازمان برنامه و بودجه برگزار گردید، وزیر ارتباطات از تغییرات اساسی در نحوه سرشماری عمومی کشور خبر داد. به گفته او، سرشماری سال ۱۴۰۵ به‌جای روال سنتی هر ۱۰ سال یک‌بار، با اتکا به «تقاطع‌گیری داده‌های موجود در پایگاه‌های اطلاعاتی کشور» صورت خواهد گرفت.
هاشمی همچنین اشاره کرد که رتبه کشورمان در زمینه دولت الکترونیک ۱۱۰ است و بیان کرد: «با بررسی زیرشاخص‌های موجود برای دولت الکترونیک، می‌توان گفت که در بخش زیرساخت و نیروی انسانی وضعیت مطلوبی داریم، با این حال، در حوزه سرویس‌ها وضعیت خوبی را شاهد نیستیم. تأکید بر این نکته مهم است که وقتی با مردم گفت‌وگو می‌کنیم، به وضوح تأیید می‌کنند که اوضاع چندان رضایت‌بخش نیست.»
براساس اظهارات وزارت ارتباطات، این وزارت‌خانه در راستای ایجاد هماهنگی لازم با سایر وزارت‌خانه‌ها و سازمان برنامه و بودجه، پروژه ملی و بزرگ «ایران‌بوم» را اجرا می‌کند. به گفته وزیر، بیش از ۱۶ زیست‌بوم کلیدی کشور شناسایی شده‌اند که به حوزه‌هایی نظیر لجستیک، سلامت، آموزش و مالی و مالیاتی مربوط می‌شوند تا فرایندها در قالب این بسترهای یکپارچه به بهترین نحو مدیریت شوند. طراحی و مراحل نهایی‌سازی این پروژه در حال اتمام است و به‌زودی دعوت‌نامه رسمی آن برای جذب مشارکت فعال بخش خصوصی منتشر خواهد شد.
در ابتدای این مراسم، ستار هاشمی به این نکته مهم اشاره کرد که تحول دیجیتال به هیچ وجه محدود به فناوری نمی‌شود و افزود: «این تغییر به همکاری و هم‌افزایی در عرصه‌های مختلف بستگی دارد و تصور این که مسئولیت این موضوع تنها بر عهده وزارت ارتباطات است، کاملاً نادرست است.»
وزیر ارتباطات بر این باور است که دولت باید از شیوه‌های سنتی و کنترل‌محور به سمت ساختارهای دولت پلتفرمی و زیست‌بومی حرکت کند. او توضیح داد که روش‌های سنتی سرشماری، گردآوری اطلاعات از طریق پرسشنامه‌ها و فایل‌های اکسل متعارض، عمده نمونه‌هایی هستند که می‌توانند نظام برنامه‌ریزی را تحت تأثیر قرار دهند. در عوض، دولت پلتفرمی موظف است با تسهیل ارائه خدمات و دسترسی به داده‌های دقیق و به‌روز، شرایط بهتری برای اتخاذ تصمیمات موثر فراهم آورد.
هاشمی در توضیح اهمیت داده‌های یکپارچه بیان داشت: «کشور ما با بلایای طبیعی مترادف است. در مواقعی چون سیل، ما نمی‌دانیم میزان خسارت‌ها چگونه خواهد بود یا وضعیت اراضی چگونه است. اما اگر این اطلاعات در پلتفرم‌های ما وجود داشته باشد، هم کار مردم ساده‌تر خواهد شد و هم نظام حکمرانی با دسترسی مناسب به داده‌ها می‌تواند به‌طور کارآمدتر عمل کند.»
عبارتی که مردم مکرراً می‌شنوند: سامانه قطع است
وزیر ارتباطات یکی از موانع بر سر راه تحقق دولت دیجیتال را وجود تعداد زیاد سامانه‌ها و وابستگی‌های متقابل میان آن‌ها دانست. به گفته او، این وضعیت نه تنها به ساده‌سازی امور کمک نمی‌کند، بلکه فرایندهای اداری را برای مردم دشوارتر کرده است. او ادامه داد: «مردم در جنگلی از سامانه‌ها سر گم شده‌اند و روند کارشان پیچیده‌تر شده است. آن‌ها به‌خوبی مکررا این جمله را می‌شنوند: سامانه قطع است.»
هاشمی همچنین به وابستگی برخی خدمات دولتی به زیرساخت‌های ارتباطی و برق اشاره کرد و گفت: «این وضعیت مشابه قطع برق است. قطع برق می‌تواند به اختلال در خدمات وابسته منجر شود و حتی پس از بازگشت برق، احیای خدمات در برخی مناطق به ویژه روستاها ممکن است ساعت‌ها طول بکشد.»
دیجیتال‌سازی فرایندهای قدیمی کافی نیست
وزیر به نقد رویکردی که فقط فرایندهای موجود را به فضای دیجیتال منتقل می‌سازد پرداخت و اظهار داشت: «ما هرچند در تلاش برای دیجیتال‌سازی بودیم، اما عملاً فقط فرایندهای قدیمی را به این فضا منتقل کرده‌ایم. در واقع، ما در دام فرسایشی گرفتار شده‌ایم و به علت بیش از حد مشغول بودن به جلسات مختلف، وقت لازم را برای شکل‌گیری ایده‌های جدید از دست داده‌ایم. در نتیجه، از آسیب‌شناسی‌های انجام‌گرفته مشخص شد که می‌بایست یک مشارکت جمعی برای رسیدن به اهداف تعیین‌شده وجود داشته باشد. من به تنظیم‌گری‌هایی که در اتاق‌های بسته صورت می‌گیرد انتقاد دارم. اگر از شرایط واقعی میدان آگاهی نداشته باشیم، نمی‌توانیم ادعا کنیم راه‌حل‌های مؤثری داریم.»
او بر این نکته تأکید کرد که پیشرفت به سمت یک دولت پلتفرمی به مشارکت جمعی و شناخت دقیق مسائل در میدان نیاز دارد. به گفته وزیر، در این رویکرد، پلتفرم‌های مشترک باید توانایی هماهنگ‌سازی خدمات و داده‌ها را برای تمامی ذینفعان، از جمله دستگاه‌های دولتی و شهروندان، فراهم کنند.
هاشمی همچنین هشدار داد که پروژه‌های کوتاه‌مدت، حتی اگر در مقاطع خاصی مشکلاتی را حل نمایند، ممکن است با اضافه کردن سامانه‌ای جدید، بار بیشتری به نظام اداری تحمیل کنند. هدف از انتقال به دولت پلتفرمی و زیست‌بومی، ایجاد زیرساخت‌های مشترک برای ارائه خدمات منظم و هماهنگ است و نباید منجر به افزایش تعداد سامانه‌ها و پیچیدگی در خدمات گردد.
او با بیان این نکته که حکمرانی مبتنی بر داده‌ها با صرفاً ابلاغ و دستورالعمل محقق نمی‌شود، کیفیت خدمات ارائه‌شده به مردم را پیش‌نیاز اساسی برای تحقق آن دانست و خاطرنشان کرد که دستگاه‌ها باید از بخشی‌نگری دوری کرده و اقدامات خود را بر اساس اهداف و چشم‌اندازهای مشخص هدایت کنند.
وزیر ارتباطات با تأکید بر این نکته که داده‌ها متعلق به مردم هستند، تصریح کرد هیچ دستگاهی نمی‌تواند مالک داده‌ها باشد و هیچ نهادی نباید داده‌ها را در انحصار خود نگاه دارد یا از ارائه آن‌ها خودداری کند.
به گفته هاشمی، تغییرات ناگهانی در مصوبات و تصمیماتی که طی زمان کوتاهی، سیاست‌های پیشین را دگرگون می‌سازند، می‌تواند مانع تحقق اهداف گردد.
در این برنامه، دبیر پنل، رضا باقری اصل به معرفی نتایج سرشماری پرداخت و توضیح داد که چگونه به‌جای استفاده از پرسشنامه‌های حضوری، داده‌ها از طریق روش‌های مختلف جمع‌آوری شده و در قالب اطلاعات ثبت مبنا، آمایش‌های سرزمینی و بودجه‌ریزی هوشمند ارائه گردیده است. به گفته او، در این شیوه جدید، به‌جای سرشماری سنتی که هر ۱۰ سال یک‌بار انجام می‌شود، می‌توان با فواصل زمانی کوتاه‌تر (مثلاً ۶ ماهه یا سالانه) به داده‌های دقیق و به‌روز دسترسی پیدا کرد. این امر می‌تواند تحولی بنیادی در نظام برنامه‌ریزی کشور به‌شمار آید.
او در این برنامه، به نحوه کار برخی از این سامانه‌ها به‌صورت حضوری نیز اشاره کرد. به‌عنوان مثال، یکی از این سامانه‌ها اطلاعات مربوط به میزان مهاجرفرستی و مهاجرپذیری در استان‌ها و مبدا و مقصد آن‌ها را به‌صورت آنلاین نمایش می‌دهد:
