پایان عصر فالکون ۹؛ اسپیس‌ایکس قصد دارد موفق‌ترین موشک تاریخ را بازنشسته کند
نگرانی دیگر به وضعیت متغیر صنعت هوش مصنوعی و طرح ساخت مراکز داده مداری مربوط می‌شود. اسپیس‌ایکس در ۲۵ اکتبر با عقد قراردادی به ارزش ۴۰ میلیارد دلار جهت خرید پردازنده‌های گرافیکی مراکز داده، گام دیگری در مسیر ورود به صنعت هوش مصنوعی برداشت. بااین‌حال، افزایش بدهی‌های صنعت هوش مصنوعی اکنون تأمین مالی چنین قراردادهایی را دشوارتر کرده است. با وجود این، طبق گزارش‌ها، شرکت آنتروپیک به یکی از بزرگ‌ترین مشتریان اسپیس‌ایکس تبدیل شده است.
یکی از مشکلات آشکار استارشیپ، نداشتن دریچه محموله‌ی بزرگی است که بیشتر مشتریان ماهواره‌ای به آن نیاز دارند
کاریسا برایس کریستنسن، بنیان‌گذار و مدیرعامل شرکت برایس‌تک که در زمینه تحلیل داده و مهندسی با ناسا و نیروی فضایی همکاری می‌کند، می‌گوید: «آیا این تصمیم ریسک بیش‌ازحد بزرگی است؟ اسپیس‌ایکس همیشه دست به ریسک‌های بزرگ می‌زند.»
برایس یادآوری می‌کند که فالکون ۹ نیز در ابتدا موشکی پرریسک تلقی می‌شد؛ زیرا در مسیر رسیدن به پروازهای منظم و در نهایت تسلط بر صنعت پرتاب فضایی، چندین شکست خبرساز را تجربه کرد.
کدام موشک‌ها می‌توانند جایگزین فالکون ۹ شوند؟
با نزدیک‌شدن به پایان فعالیت فالکون ۹، برخی مشتریان تجاری اسپیس‌ایکس از همین حالا برای یافتن ارائه‌دهندگان جایگزین خدمات پرتاب دست‌به‌کار شده‌اند. کرلی می‌گوید نزدیک‌ترین رقیب استارشیپ، دست‌کم در بازار پرتاب محموله به مدار زمین، موشک نیوگلن شرکت بلو ارجین است. بااین‌حال، این موشک ۲۸ مه در جریان آزمایش احتراق ایستا در سکوی پرتاب کیپ کاناورال دچار انفجار شد و همچنان زمین‌گیر است. بلو ارجین قصد دارد تا ماه دسامبر سکوی پرتاب و زیرساخت‌های آسیب‌دیده را بازسازی کند.
شرکت یونایتد لانچ الاینس (ULA)، سرمایه‌گذاری مشترک بوئینگ و لاکهید مارتین نیز موشک جدید ولکان قنطورس را در اختیار دارد. این موشک نخستین پرواز خود را در سال ۲۰۲۴ انجام داد، اما پس از بروز مشکلاتی در بوستر سوخت جامد هنگام پرتابی در ماه فوریه، فعلاً از پرواز بازمانده است. ULA در ۲۸ اکتبر اعلام کرد که پروازهای ولکان را از اواسط نوامبر از سر می‌گیرد.
از دیگر رقبای اسپیس‌ایکس می‌توان به شرکت راکت‌لب اشاره کرد که بخش عمده بازار پرتاب ماهواره‌های کوچک را در اختیار گرفته است. شرکت‌های نوظهوری مانند فایرفلای ارو‌اسپیس، استوک اسپیس و رلتیویتی اسپیس نیز در بازار فعالیت می‌کنند.
واینزیرل می‌گوید: «وقتی فرصت سودآوری بزرگی وجود داشته باشد، هیچ‌چیز به‌اندازه وجود حجم زیادی پول در انتظار سرمایه‌گذاری نمی‌تواند رقابت را تقویت کند. احتمالاً اکنون با یکی از همان موقعیت‌هایی روبه‌رو هستیم که فرصت‌های تجاری فراوانی در آن وجود دارد.»
بااین‌حال، واینزیرل یادآوری می‌کند که کاهش هزینه‌های دسترسی به فضا به کمک فالکون ۹، در سال‌های اخیر به استارتاپ‌های فضایی امکان داده است از سرمایه‌گذاران برای توسعه طرح‌های جدید فضاپیما پول جذب کنند. اگر با کنار رفتن این موشک امتحان‌پس‌داده، هزینه‌ها دوباره افزایش پیدا کنند و ورود به فضا دشوارتر شود، ممکن است شرکت‌های نوپای بسیاری هرگز فرصت عملی‌کردن طرح‌هایشان را پیدا نکنند.
رقابت بین‌المللی برای پر کردن جای خالی اسپیس‌ایکس
رقابت بین‌المللی نیز در افق صنعت پرتاب فضایی دیده می‌شود؛ به‌ویژه از سوی چین که بخش فضایی خود را گسترش داده و در تلاش است موشک‌های چندبارمصرف بومی را برای رقابت با اسپیس‌ایکس توسعه دهد.
چین در طول یکی دو سال گذشته پرتاب ماهواره‌های مشتریانی از کشورهایی مانند عمان و تایلند را آغاز کرده است. بااین‌حال، برخی مشتریان بالقوه ممکن است برای استفاده از موشک‌های چینی تردید داشته باشند؛ زیرا قوانین کنونی آمریکا، همکاری پیمانکاران این کشور با چین یا شرکت‌های تحت مالکیت چین را محدود می‌کند. در نتیجه، شرکتی که فضاپیمای خود را با موشک چینی به فضا بفرستد، ممکن است بعداً برای عقد قرارداد با ناسا یا نیروی فضایی آمریکا با مشکل مواجه شود.
صنعت فضایی اروپا نیز همچنان از آمریکا و چین عقب‌تر است؛ اما برای جبران این فاصله تلاش می‌کند. شرکت فرانسوی آریان‌اسپیس موشک سنگین آریان ۶ را توسعه داده و در حال ساخت جانشین نیمه چندبامصرف آن برای دهه ۲۰۳۰ است.
با پایان عمر فالکون ۹، ممکن است دسترسی بسیاری از استارتاپ‌های کوچک به فضا قطع شود
یوزف اشباخر، مدیرکل آژانس فضایی اروپا، در پنجم اکتبر پیشنهاد کرد که در طول دهه آینده ۱۰ میلیارد یورو، معادل حدود ۱۱ میلیارد دلار، برای توسعه سامانه پرتاب جدیدی سرمایه‌گذاری شود که بتواند فضانوردان را به مدار زمین منتقل کند. دولت‌های اروپایی قرار است این پیشنهاد را در نشست اواسط دسامبر در رم بررسی کنند.
سخنگوی آژانس فضایی اروپا در بیانیه‌ای گفت: «اولویت این سازمان تضمین دسترسی مطمئن، پایدار و مستقل اروپا به فضا است. بنابراین، رویکرد اصلی ما روشن است: برای مأموریت‌های آژانس، ابتدا به سراغ خدمات پرتاب اروپایی می‌رویم و تلاش می‌کنیم تا حد امکان از آن‌ها استفاده کنیم.»
این سخنگو به موشک آریان ۶ و موشک میان‌رده وِگاسی و همچنین گزینه‌های نوظهور مانند موشک اسپکتروم شرکت آلمانی ایزار ارو‌اسپیس اشاره کرد؛ وسیله‌ی پرتابی که در ماه سپتامبر نخستین پرواز فضایی خود را انجام داد و نقطه عطفی برای بخش تجاری صنعت فضایی اروپا رقم زد.
سخنگوی آژانس فضایی اروپا همچنین تأکید کرد که ازسرگیری همکاری با روسیه و استفاده مجدد از موشک سایوز «در دستور کار نیست»؛ زیرا پرتاب‌های سایوز از پایگاه فضایی اروپا در گویان فرانسه، پس از تهاجم روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ متوقف شدند.
نیاز به پایان وابستگی به فالکون ۹
در نهایت، اسپیس‌ایکس شرکتی است که ایلان ماسک، مدیرعامل آن و یکی از ثروتمندترین افراد جهان، هدایتش می‌کند؛ چهره‌ای جنجالی که در زمینه‌ی پیشبرد سیاست‌های راست‌گرایانه در آمریکا و دیگر کشورها فعال بوده است. اسپیس‌ایکس همچنین در سیاست خارجی کشورها، به‌ویژه در اوکراین، تأثیر گذاشته است؛ از جمله با محدودکردن دسترسی به اینترنت ماهواره‌ای استارلینک.
بااین‌حال، چنین رویدادهایی تاکنون تأثیر چشمگیری بر توانایی اسپیس‌ایکس برای عقد قراردادهای پرسود دولتی نداشته‌اند. واینزیرل می‌گوید نهادهای فدرال آمریکا، اسپیس‌ایکس را از نظر توانمندی و هزینه، بهترین گزینه موجود ارزیابی کرده‌اند.
واینزیرل افزود: «بااین‌حال، هیچ دولتی نمی‌خواهد به یک شرکت واحد وابسته باشد. بنابراین تصور می‌کنم علاقه‌ای جدی و پایدار به حمایت از رقبای اسپیس‌ایکس وجود خواهد داشت.»
