سرقت ۵۰۰ میلیون دلار در عرض ۸۱ دقیقه؛ معمایی که بعد از ۳۶ سال هنوز بدون پاسخ مانده است

دو مرد که لباس پلیس بر تن داشته‌اند، به موزه‌ای در بوستون وارد شدند، نگهبانان را به گروگان گرفتند و ۱۳ اثر هنری با ارزش را از آن مکان خارج کردند. اکنون ۳۶ سال از بزرگ‌ترین سرقت هنری حل‌نشده تاریخ می‌گذرد و هنوز هیچ‌یک از آثار بازگردانده نشده‌اند، در حالی که ۱۰ میلیون دلار به عنوان پاداش برای اطلاعاتی که منجر به بازگشت آن‌ها شود، آماده است.

در صبح روز ۱۸ مارس ۱۹۹۰، دو مرد در لباس پلیس به در ورودی کارکنان موزه ایزابلا استوارت گاردنر نزدیک شدند. آن‌ها به نگهبان شیفت شب اطلاع دادند که برای بررسی گزارشی مربوط به یک درگیری آمده‌اند. نگهبان درحالی‌که مطابق با اصول امنیتی عمل نکرد، در را گشود؛ تصمیمی که منجر به یکی از بحرانی‌ترین سرقت‌های تاریخ هنر شد.

به محض ورود، آن‌ها نگهبان را از پشت میز کنترل دور کردند و او و همکارش را دستبند زده و به زیرزمین بردند. سارقان بدون مواجهه با مقاومت جدی، به جستجوی آثار هنری پرداختند.

در مدت ۸۱ دقیقه، آن‌ها ۱۳ اثر هنری را از مجموعه خارج نمودند و نوارهای ضبط‌شده دوربین‌های امنیتی را نیز با خود بردند. به گفته‌ی پلیس فدرال آمریکا (FBI)، ارزش آثار به‌سرقت‌رفته بیش از ۵۰۰ میلیون دلار تخمین زده می‌شود، و این واقعه هنوز نیز به عنوان بزرگ‌ترین سرقت امینتی در تاریخ آمریکا به‌حساب می‌آید.

نقاشی «مسیح در طوفان دریای جلیل» اثر رامبرانت، یکی از آثار دزدیده‌شده بود؛ این اثر تنها نمای دریایی شناخته‌شده از این هنرمند است که حادثه‌ای را نشان می‌دهد که قایق و سرنشینانش در طوفان گرفتار می‌شوند.

دیگر اثر ارزشمند دزدیده‌شده، «کنسرت» از یوهانس ورمیر بود. این تابلو، نمایانگر سه شخص در حین اجرای موسیقی است و یکی از معدود نقاشی‌های باقی‌مانده از ورمیر به شمار می‌رود.

سارقان همچنین آثار دیگری از ادگار دگا، ادوارد مانه و گووارت فلینک را به سرقت بردند. علاوه بر نقاشی‌ها و طراحی‌ها، یک جام برنزی باستانی متعلق به چین و یک تزئین فلزی به شکل عقاب ناپلئونی نیز در میان اشیای دزدیده‌شده قرار داشت.

نکته‌ی عجیب این است که سارقان برخی از آثار را از قاب‌هایشان جدا کردند و برخی دیگر را به‌طور کامل بدون قاب برداشتند. با وجود ویژگی‌های تاریخی و هنری متفاوت این آثار، دلایل انتخاب دقیق این ۱۳ اثر هنوز مشخص نیست.

پرونده‌ی سرقت موزه‌ی گاردنر تمام این مدت باز مانده است. مأموران FBI در جستجوی سرنخ‌هایی در داخل کشور و کشورهای دیگر بوده‌اند و نام تعدادی از اعضای شبکه‌های جرایم سازمان‌یافته‌ی بوستون نیز در تحقیقات به میان آمده است.

در سال ۲۰۲۶، جفری کلی، مأمور بازنشسته‌ی FBI که بیشتر از دو دهه روی این پرونده کار کرده بود، در کتاب Thirteen Perfect Fugitives جزئیات تازه‌ای را فاش کرد. او افراد خاصی را معرفی کرد که به نظر او در سرقت نقش داشتند و به ارتباط ممکن این آثار با شبکه‌های تبهکار در بوستون اشاره نمود.

براساس گزارش آسوشیتدپرس، برخی مظنونان و شاهدان احتمالی در سال‌های پس از سرقت جان باختند یا تحت شرایط مشکوکی فوت کردند. این موارد به همراه کمبود شواهد محکم، مسیر تحقیقات را دشوارتر کرده است.

سوالی که همچنان در ذهن‌ها باقی مانده، سرنوشت آثار به‌سرقت‌رفته است. نقاشی‌هایی نظیر «کنسرت» ورمیر به قدری معروف هستند که فروش علنی آن‌ها در بازار هنر تقریباً غیرممکن به نظر می‌رسد. مأموران بر این باورند که احتمالاً این آثار پس از سرقت بین افراد مختلف توزیع شده‌اند، اما محل دقیق نگهداری آن‌ها همچنان نامشخص است.

یکی از جالب‌ترین جنبه‌های این حادثه در درون موزه مشهود است. قاب‌های طلایی و خالی که متعلق به تابلوهای دزدیده‌شده هستند، هنوز بر روی دیوارها قرار دارند و بازدیدکنندگان قادر به مشاهده‌ی مکان‌های خالی برخی از ارزشمندترین آثار مجموعه هستند.

این اقدام به این دلیل است که ایزابلا استوارت گاردنر، بنیان‌گذار موزه، تصریح کرده بود که چیدمان آثار پس از فوتش نباید تغییر کند. از سال ۱۹۹۴، موزه قاب‌های خالی را به عنوان نماد آثار گم‌شده و امید به بازگشت آن‌ها در معرض نمایش قرار داده است.

این موزه همچنان تا سقف ۱۰ میلیون دلار برای اطلاعاتی که بتواند به بازگشت آثار در شرایط درست منجر شود، پاداش تعیین کرده است. همچنین برای بازگرداندن تزئین فلزی عقاب ناپلئونی، جایزه‌ای جداگانه به مبلغ ۱۰۰ هزار دلار نیز در نظر گرفته شده است.

اکنون، بیش از ۳۶ سال پس از آن شب، نه تنها آثار به موزه بازنگشته‌اند، بلکه پرونده نیز به نتیجه‌ی نهایی نرسیده است. دو مرد در لباس پلیس توانستند در کم‌تر از یک ساعت‌ونیم مجموعه‌ای از شاهکارهای هنری را ناپدید کنند؛ آثاری که همچنان مشخص نیست در کدام مکان، انبار یا مجموعه‌ی مخفی نگهداری می‌شوند.