افت تتر و کاهش ارزش دلار؛ آیا بانک مرکزی کنترل بازار ارز را به دست گرفته است؟ آیا احتمال افت بیشتر دلار وجود دارد؟
بازار ارز در این روزها با یکسری سیگنال‌های جدید روبه‌رو شده است؛ از وعده‌های مقامات درباره عرضه بیشتر ارز و تأکید بر کاهش قیمت دلار تا محدودیت‌های مکرر در بازار تتر و اقدام علیه تخلفات بانکی.
طبق گزارش تسنیم، نتیجه این تحولات در معاملات امروز سه‌شنبه ۲۱ مهرماه، کاهش قیمت دلار به محدوده ۲۵۸ تا ۲۵۹ هزار تومان و افت قیمت تتر به حدود ۲۵۷ هزار تومان بوده است؛ وضعیتی که همزمان با کاهش قیمت طلا و سکه، توجه‌ها را به سوی سیاست‌های جدید بانک مرکزی و احتمال تداوم کاهش قیمت‌ها معطوف کرده است.
در بازار طلا، هر گرم طلای ۱۸ عیار بر اساس نرخ اعلامی اتحادیه طلا و جواهر تهران به مبلغ ۲۵ میلیون و ۷۲۶ هزار تومان رسیده، مظنه طلا به ۱۱۱ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان رسیده است و قیمت هر قطعه سکه کامل نیز در محدوده ۲۶۰ میلیون تومان قرار دارد. این ارقام نشان می‌دهند که افت قیمت ارز چگونه می‌تواند بر بازارهای هم‌تراز اثر گذارد؛ بازارهایی که در اقتصاد ایران، به‌ویژه در زمان‌های بی‌ثباتی، به شدت تحت تأثیر انتظارات تورمی و نوسانات قیمت دلار هستند.
ولی سؤال اصلی اینجاست که چرا سیاست‌گذاران همزمان از افزایش عرضه ارز، فروش اسکناس به متقاضیان، محدودیت معاملات تتر و برخورد با تخلفات بانکی صحبت می‌کنند؟ آیا این مجموعه اقدامات قادر است که دلار را به مسیری نزولی و باثبات هدایت کند یا بازار پس از یک کاهش موقتی دوباره به نوسان‌هایش ادامه خواهد داد؟
عرضه ۲ میلیارد دلار؛ آزمون خطیر سیاست ارزی
در روزهای اخیر، بانک مرکزی تأکید زیادی بر افزایش عرضه ارز به عنوان یکی از ارکان اصلی مدیریت بازار داشته است. طرح عرضه ۲ میلیارد دلار ارز، به همراه امکان فروش حداکثر ۱۰ هزار دلار به هر کد ملی، پیامی قوی به بازار ارسال کرده است؛ هدف سیاست‌گذار این است که به متقاضیان امکان دستیابی به ارز از طریق مسیرهای رسمی را افزایش دهد و جلوی تبدیل تقاضای احتیاطی به موج خرید در بازار آزاد را بگیرد.
اهمیت فروش ارز با استفاده از کارت ملی در این است که برخی متقاضیان می‌توانند احتیاجات خود را از مسیرهای رسمی تأمین کنند؛ با این شرط که دسترسی واقعی به ارز فراهم باشد و فرآیند خرید با محدودیت‌های اجرایی و کمبود عرضه مواجه نشود. علاوه بر این، افزایش عرضه ارز تنها در صورتی می‌تواند بر قیمت بازار تأثیر داشته باشد که به مرحله اجرایی برسد و جریان عرضه با تقاضای موجود به طور مداوم ادامه یابد.
در واقع، بازار بیشتر بر اساس نشانه‌های عملی عرضه واکنش نشان می‌دهد تا رقم‌های اعلام‌شده. اگر معامله‌گران مطمئن شوند که ارز مورد نیازشان در دسترس خواهد بود و مجبور نخواهند بود به بازار آزاد روی آورند، انگیزه خریدهای پیش‌دستانه کاهش می‌یابد. همین تغییر در رفتار خریداران می‌تواند به اندازه افزایش عرضه در تعدیل قیمت‌ها مؤثر باشد.
همتی از کاهش بیشتر دلار می‌گوید؛ بازار در انتظار نشانه‌های عملی
اظهارات روز گذشته عبدالناصر همتی در خصوص احتمال کاهش بیشتر نرخ دلار، در شرایطی بیان شده که قیمت‌ها در بازار آزاد رو به کاهش گذاشته‌اند. چنین موضعی می‌تواند بر انتظارات معامله‌گران تأثیر بگذارد؛ به‌ویژه در مورد آن دسته از خریدارانی که با هدف حفظ ارزش دارایی یا کسب سود کوتاه‌مدت به بازار ورود کرده‌اند.
زمانی که انتظار عمومی به سمت افزایش قیمت پیش برود، بخشی از تقاضا پیش از ایجاد نیاز واقعی وارد بازار می‌شود. این رفتار می‌تواند فشار خرید را افزایش دهد. در عوض، زمانی که نشانه‌هایی از تقویت عرضه و احتمال کاهش قیمت‌ها مشاهده شود، برخی خریداران دچار تردید می‌شوند و فروشندگان نیز ممکن است به منظور جلوگیری از زیان بیشتر، دارایی خود را زودتر عرضه کنند.
با این حال، بیان پیش‌بینی در خصوص کاهش بیشتر دلار به خودی خود نمی‌تواند ادامه افت قیمت را تضمین کند. آنچه حائز اهمیت است، هماهنگی میان این اظهارات و عملکرد بازارساز است. اگر عرضه ارز به صورت پیوسته ادامه یابد و تقاضای واقعی بدون مانع پاسخ داده شود، امکان تثبیت روند نزولی بیشتر وجود خواهد داشت؛ اما اگر فاصله‌ای که بین عرضه اعلام‌شده و ارز قابل دستیابی ایجاد شود، زیاد باشد، بازار ممکن است مجدداً به نوسان برگردد.
چرا بانک مرکزی به سراغ تتر رفته است؟
در کنار افزایش عرضه ارز، بخشی از تحولاتی که در این روزها شاهد آن هستیم به محدودیت‌های بازار رمزارزها مربوط می‌شود. تتر در سال‌های گذشته به یکی از معیارهای لحظه‌ای برای سنجش قیمت دلار تبدیل شده است؛ بازاری که حتی در ساعات غیرکاری بازارهای سنتی مداوم فعال است و به اخبار اقتصادی و سیاسی به سرعت واکنش نشان می‌دهد.
قیمت تتر امروز به حدود ۲۵۷ هزار تومان رسیده و به پایین‌ترین نرخ دلار در بازار آزاد نزدیک شده است. این فاصله کم، در شرایط فعلی نشان‌دهنده رفتار معامله‌گران در بازار رمزارزها است. ولی نرخ تتر و دلار نقدی به طور اجتناب‌ناپذیری برابر نیست و تفاوت‌های آنها می‌تواند تحت تأثیر میزان نقدشوندگی، وضعیت عرضه و تقاضا و محدودیت‌های معاملاتی تغییر کند.
بانک مرکزی و نهادهای نظارتی در روزهای اخیر محدودیت‌هایی برای معاملات تتر و تومان وضع کرده‌اند. از جمله این اقدامات می‌توان به توقف معاملات شبانه از ساعت ۲۱ تا ۹ صبح، تعیین سقف خرید روزانه ۲ هزار تتر برای هر کاربر و حذف نمودار قیمت این جفت‌ارز اشاره کرد. هدف از این محدودیت‌ها، کاهش سرعت شکل‌گیری نوسانات هیجانی و جلوگیری از انتقال آن به بازار دارایی‌های دلاری است.
با این حال، کنترل تتر با کنترل کل بازار ارز متفاوت است. اگر فشار تقاضا ناشی از عوامل بنیادی مانند انتظارات تورمی، محدودیت در عرضه یا افزایش نیازهای ارزی باشد، محدودیت در یک بستر معاملاتی به تنهایی نمی‌تواند این فشار را کاهش دهد. اثر اصلی این اقدامات در بهترین حالت می‌تواند کاهش سرعت انتقال نوسانات و محدود کردن برخی معاملات کوتاه‌مدت باشد؛ نه یک جایگزین واقعی برای عرضه ارز کافی.
تعلیق خدمات بانکی پنچ صرافی؛ حلقه جدیدی از محدودیت‌ها
مسأله فقط به ساعات معاملات تتر ختم نمی‌شود. بر اساس تصمیم جدید بانک مرکزی از ساعت ۱۶ روز دوشنبه ۲۰ مهر، خدمات بانکی مرتبط با واریز و برداشت وجوه برای پنج پلتفرم رمزارزی با محدودیت مواجه شده است. این تصمیم در یک کمیته در مرکز ملی فضای مجازی به تصویب رسیده و اجرای آن به بانک‌ها ابلاغ شده است.
در این گزارش نام پنج پلتفرم شامل نوبیتکس، رمزینکس، بیت‌پین، ارزینجا و تترلند به عنوان صرافی‌های مشمول محدودیت معرفی شده است. تفاوت این اقدام با محدودیت‌های شبانه در این است که محدودیت بانکی مستقیماً به نحوه جابه‌جایی ریال مرتبط است. کاربری که توانایی معاملات در پلتفرم را دارد، برای خرید تتر یا نقد کردن دارایی خود همچنان به مسیرهای واریز و برداشت متکی است. محدود شدن این مسیرها می‌تواند تسویه معاملات را مشکل‌ساز کرده و نقدشوندگی را تحت فشار قرار دهد و برخی از فعالیت‌های بازار را کاهش دهد.
از دیدگاه مدیریت بازار، محدودیت خدمات بانکی می‌تواند ورود نقدینگی جدید به معاملات تتر را کندتر کند. ولی نتیجه نهایی به عکس‌العمل معامله‌گران بستگی دارد؛ زیرا در صورتی که تقاضای دارایی دلاری همچنان پایدار باشد، امکان انتقال بخشی از آن به بازار نقدی یا سایر پلتفرم‌های اقتصادی وجود دارد. به همین دلیل کاهش فعالیت صرافی‌های رمزارزی لزوماً به معنای حذف تقاضای ارز از اقتصاد نیست.
توجه به تخلفات بانکی؛ سیاست‌گذار به جریان گردش پول نیز اهمیت می‌دهد
علاوه بر اقدامات صورت گرفته در بازار ارز و رمزارزها، نظارت بر شبکه بانکی نیز به شدت افزایش یافته است. بانک مرکزی پیش‌تر از برخورد با ۱۱ رئیس شعبه بانکی به خاطر تخلفات مرتبط با بازار ارز و طلا خبر داده بود. همچنین، ۱۰ مؤسسه اعتباری متخلف جریمه شده و دستوراتی برای اقدامات انضباطی علیه رؤسای شعب یادشده صادر شده است.
اهمیت این اقدامات در این است که مدیریت بازار ارز تنها به اندازه اسکناس محدود نمی‌شود. جریان انتقال پول، نحوه استفاده از حساب‌های بانکی و رعایت ضوابط تراکنش‌های مالی نیز می‌تواند بر توانایی فعالیت شبکه‌های سفته‌بازانه تأثیر بگذارد. اگر منابع مالی از طریق بانک‌ها برای معاملات غیرقانونی یا اقدامات مخرب به کار گرفته شوند، نظارت مؤثر و برخورد با تخلفات می‌تواند هزینه‌های چنین فعالیت‌هایی را بالا ببرد.
در ارزیابی سیاست‌های بانک مرکزی، میزان موفقیت این نظارت‌ها در پیشگیری از تخلف و افزایش شفافیت جریان‌های مالی اهمیت زیادی دارد.
افت قیمت دلار بر طلا و سکه هم تأثیر گذاشته است
در بازار طلا، افت ارزش دلار یکی از دلایل اصلی کاهش قیمت‌ها است. وقتی نرخ ارز پایین بیاید، ارزش ریالی طلای جهانی نیز تحت فشار قرار می‌گیرد و این اثر می‌تواند به قیمت طلای ۱۸ عیار و سکه منتقل شود. نرخ امروز اعلامی اتحادیه برای هر گرم طلای ۱۸ عیار ۲۵ میلیون و ۷۲۶ هزار تومان، ۱۱۱ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان برای مظنه و حدود ۲۶۰ میلیون تومان برای سکه تمام، تصویر فعلی بازار را نشان می‌دهد.
البته مسیر قیمت طلا و سکه تنها به دلار بستگی ندارد. تغییرات قیمت اونس جهانی، تقاضای داخلی و حباب سکه نیز در قیمت نهایی تأثیرگذار هستند.
برای خریداران نیز تفاوتی اساسی بین افت موقتی و تغییر روند وجود دارد. کاهش قیمت در یک روز لزوماً به معنای کاهش مداوم در روزهای بعدی نیست؛ همان‌طور که افزایش قیمت در یک مقطع نیز به‌طور خودکار حاکی از آغاز یک روند صعودی پایدار نیست. جهت‌گیری بازار زمانی بهتر مشخص خواهد شد که رفتار دلار، اونس جهانی و تقاضای داخلی در چند روز معاملاتی متوالی بررسی شود.
آیا احتمال کاهش بیشتر دلار وجود دارد؟
تحولات اخیر نشان می‌دهد که سیاست‌گذار همزمان چندین رویکرد را برای آرامش بازار در پیش گرفته است؛ افزایش عرضه ارز، فراهم کردن امکان فروش تا ۱۰ هزار دلار به هر کد ملی، تأکید بر تأمین ارز برای تولیدکنندگان، محدود کردن معاملات شبانه تتر و تشدید نظارت بر خدمات بانکی و تراکنش‌های مالی. اظهارات همتی در خصوص کاهش احتمالی بیشتر دلار نیز در این فضا تأثیر گذاشته است.
اما به منظور بررسی اینکه آیا دلار از محدوده ۲۵۸ تا ۲۵۹ هزار تومان پایین‌تر می‌رود یا خیر، باید بین دو عامل فشار کوتاه‌مدت معاملات و شرایط بنیادی بازار ارز تمایز قائل شد. محدودیت‌های جدید می‌توانند سرعت نوسان‌گیری و انتقال سیگنال‌های هیجانی را کاهش دهند؛ اما تداوم افت قیمت به این بستگی دارد که عرضه واقعی ارز تا چه حد پاسخ‌گوی تقاضا باشد و انتظارات تورمی و ریسک‌های سیاسی چه مسیری را در پیش گیرند.
چنانچه برنامه عرضه ارز به‌طور مؤثر پیاده‌سازی شود، دسترسی متقاضیان به ارز رسمی بهبود یابد و خریدهای احتیاطی کاهش یابد، بازار ظرفیت ادامه کاهشی را خواهد داشت. در این اوضاع، کاهش دلار می‌تواند به افت بیشتر قیمت طلا و سکه نیز کمک کند. در مقابل، اگر عرضه با وقفه مواجه گردد یا تقاضای جدید در واکنش به تحولات اقتصادی و سیاسی پدید بیاید، احتمال نوسان مجدد قیمت‌ها وجود خواهد داشت.
در معاملات امروز، همزمان با کاهش قیمت دلار، تتر و قیمت‌های طلا و سکه نیز حرکت نزولی داشته‌اند؛ ولی آزمون اصلی سیاست ارزی از اینجا آغاز خواهد شد. بازار در روزهای آینده باید نشان دهد که آیا افت قیمت‌ها نتیجه واقعی افزایش عرضه و تعدیل انتظارات است یا فقط پاسخی کوتاه‌مدت به اقدامات محدودکننده و پیام‌های سیاست‌گذار است. پاسخ این سؤال، نه در حجم بخشنامه‌ها، بلکه در تداوم عرضه ارز، رفتار خریداران و ثبات نرخ‌ها در معاملات آینده مشخص خواهد شد.
۲۲۳۲۲۵
