تصویر سلفی در اینستاگرام کشف یک گونه جدید از گیاهان را ممکن ساخت

بسیاری از اکتشافات علمی از نشانه‌هایی آغاز می‌شوند که کمتر کسی به آن‌ها توجه می‌کند. انتشار یک عکس سلفی عادی در اینستاگرام موجب شد دانشمندان به کشف یک گونه جدید و ناشناخته از نیلوفر آبی غول‌پیکر در کلمبیا دست یابند.

در یک تحقیق تازه، پژوهشگران قادر به شناسایی گونه‌ای جدید از نیلوفر آبی به نام Victoria colombiana شدند. نخستین اشاره به وجود این گیاه در تصویری که در اینستاگرام به اشتراک گذاشته شده بود، یافت شد. این کشف پس از نزدیک به دو سال تحقیق و یک سفر اکتشافی پنج‌روزه به سمت شرق کلمبیا نهایی شد.

کارلوس ماگدالنا، پژوهشگر باغ‌های گیاه‌شناسی سلطنتی کیو در بریتانیا و نویسنده اصلی این مطالعه، به این نکته اشاره می‌کند که دنیا پر از گونه‌های زیستی شگفت‌انگیز است که بسیاری از آن‌ها پیش از آنکه انسان فرصتی برای شناخت آن‌ها بیابد، در حال نابودی هستند.

این داستان به دسامبر ۲۰۲۱ بازمی‌گردد، زمانی که جرمیا هریس، صاحب یک مرکز پرورش گیاهان گوشت‌خوار در آمریکا، عکسی از خود در کنار یک نیلوفر آبی غول‌پیکر در منطقه‌ای به نام اینیریدا واقع در شرق کلمبیا منتشر کرد.

هریس بر این باور بود که گیاه موجود در عکس متعلق به گونه شناخته‌شده نیلوفر آبی غول‌پیکر آمازونی (Victoria amazonica) است که در حوضه آمازون رشد می‌کند. اما ماگدالنا پس از مشاهده عکس، متوجه نکته‌ای جالب شد: بر اساس اطلاعات موجود، چنین گونه‌ای نمی‌بایست بطور طبیعی در نزدیکی رودخانه اینیریدا یافت شود. این ناهماهنگی جغرافیایی، شک و تردیدی درباره وجود یک گونه ناشناخته جدید را مطرح کرد.

پس از بررسی‌های اولیه، ماگدالنا با مائوریسیو برنال رودریگز، پژوهشگر یکی از باغ‌های گیاه‌شناسی بوگوتا، و اعضای جوامع بومی منطقه همکاری کرد تا سفر اکتشافی برای شناسایی گیاه ترتیب دهد. انجام این سفر تقریباً دو سال به طول انجامید. با وجود این، حتی بعد از رسیدن به محل، تأیید کشف گونه جدید هنوز قطعی نبود.

در طول سفر پنج‌روزه، پژوهشگران مدت زیادی را به جستجو اختصاص دادند اما تنها توانستند دو نمونه نیلوفر آبی بیابند که هیچ‌کدام گل نداشتند.

نبود گل یک مسئله اساسی بود؛ زیرا برای شناسایی علمی و توصیف رسمی این گونه جدید، پژوهشگران نیازمند نمونه‌ای بودند که شامل اندام‌های زایشی گیاه باشد. این نمونه پس از جمع‌آوری می‌بایست خشک و پرس می‌شد و به عنوان مدرکی برای مقایسه و بررسی با دیگر گونه‌ها در مجموعه‌های گیاه‌شناسی نگهداری می‌گردید.

سرانجام در آخرین شب سفر، زمانی که تقریباً فرصت خود را از دست داده بودند، گوستاوو ملو، قایقران محلی، به پژوهشگران یاری رساند تا مجموعه دیگری از نیلوفرهای آبی را پیدا کنند. خوشبختانه یکی از گیاهان گل داده بود و این امکان فراهم شد تا نمونه نیازمند را جمع آوری کنند.

گروه در مجموع هفت گیاه را در دو دریاچه شناسایی و تحلیل کردند و پس از اتمام این کار، به‌زور خود را به پرواز بازگشت رساندند. نتایج این بررسی‌ها در نهایت منجر به شناسایی رسمی گونه ویکتوریا کلمبیانا گردید. جزئیات این کشف در مجله Phytotaxa به چاپ رسیده است.

پژوهشگران همچنین پیشنهاد کرده‌اند که نیلوفر آبی دیگری به نام Victoria mattogrossensis نیز به‌عنوان یک گونه مستقل شناسایی شود. اگر این پیشنهاد تأیید شود، تعداد گونه‌های شناخته‌شده سرده ویکتوریا به پنج گونه افزایش می‌یابد.

نکته جالب این است که نام جرمیا هریس، منتشرکننده عکس اینستاگرامی، و گوستاوو ملو، قایقرانی که در یافتن گیاه نقش داشته، به‌همراه اعضای بومی گروه و پژوهشگران اصلی در فهرست نویسندگان مقاله علمی ذکر شده است.

ماگدالنا تأکید می‌کند که این کشف میسر نمی‌شد مگر با همکاری متخصصان گیاه‌شناسی، جوامع بومی و به‌کارگیری فناوری‌هایی مانند تصاویر ماهواره‌ای و سامانه اطلاعات جغرافیایی. به گفته او، ابزارهای ساده‌ای نظیر اینستاگرام و واتساپ که بسیاری از مردم روزانه از آن‌ها استفاده می‌کنند، می‌توانند در اکتشافات علمی نقش مهمی ایفا کنند.

با وجود اهمیت این کشف، پژوهشگران نگران آینده نیلوفر آبی جدید هستند. تخمین‌های اولیه نشان می‌دهد که ممکن است تنها ۳۰ تا ۵۰ نمونه از ویکتوریا کلمبیانا در طبیعت باقی مانده باشد.

گرچه احتمال وجود جمعیت‌های ناشناخته در مناطق دیگر وجود دارد، اما تعداد کم نمونه‌های شناسایی‌شده حاکی از آن است که این گونه ممکن است به شدت در معرض خطر انقراض قرار داشته باشد. گروه پژوهشی عزم راسخ دارد تا مدارک لازم را برای بررسی وضعیت حفاظتی گیاه به اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) ارسال کند.

علاوه بر این، پژوهشگران برنامه‌ریزی کرده‌اند تا بذرهای این گیاه را در باغ‌های گیاه‌شناسی بوگوتا پرورش دهند. در صورت موفقیت در این تلاش، احتمالاً نمونه‌هایی از آن به باغ‌های گیاه‌شناسی سلطنتی کیو در بریتانیا منتقل خواهند شد تا امکان مطالعه و حفاظت بیشتری وجود داشته باشد.

ماگدالنا امیدوار است که نسل‌های آینده نیز شانس مشاهده این گیاهان غول‌پیکر را داشته باشند. او بیان می‌کند که با وجود تفاوت‌های اگربین در پیشینه و تخصص اعضای گروه اکتشافی، همگی آن‌ها یک ویژگی مشترک داشتند: عشق عمیق به طبیعت.

کشف ویکتوریا کلمبیانا گواهی است بر این که حتی یک تصویر ظاهراً ساده در شبکه‌های اجتماعی می‌تواند به عنوان سرنخی ارزشمند در شناسایی گونه‌های ناشناخته نقش ایفا کند؛ گونه‌هایی که ممکن است پیش از آنکه به ثبت و مطالعه علمی برسند، در معرض نابودی قرار گیرند.