همتی: آمریکا در تلاش بود تا ایران را در مدت دو هفته به بحران بکشاند، اما پس از ۸ ماه هنوز به هدفش نرسیده است / نرخ تورم در سه ماه تابستان به نصف میزان سه ماهه اول سال کاهش یافت
آرمان‌زارعی: عبدالناصر همتی، رئیس‌کل بانک مرکزی، در گفت‌وگوی ویژه خبری امشب به تشریح نحوه فعالیت بانک مرکزی در شش ماه ابتدایی سال، وضعیت تورم، بازار ارز، تأمین کالاهای اساسی، اصلاح نظام بانکی و تأثیر فشارهای اقتصادی ایالات متحده پرداخت و اعلام کرد که هدف اصلی بانک مرکزی در این دوره، مهار تورم و تأمین نیازهای اساسی مردم بوده است.
همتی با تأکید بر درک دولت و بانک مرکزی از مشکلات اقتصادی و معیشتی مردم، بیان کرد که آن‌ها برای شرایط مختلف برنامه‌ریزی داشتند. وی افزود که در شش ماه اول سال، رغم فشارهای شدید اقتصادی، هیچ کمبودی در حوزه کالاهای اساسی، دارو و نیازهای پایه مردم گزارش نشده است.
کنترل تورم؛ سیاست کلیدی بانک مرکزی
رئیس‌کل بانک مرکزی تصریح کرد که پایش تورم و تأمین کالاهای اساسی به عنوان دو استراتژی بنیادی این نهاد در نیمه اول سال در نظر گرفته شده‌اند. او همچنین بیان کرد که دولت در این مدت تلاش کرده تا منابع مورد نیاز را به طور مؤثر مدیریت کرده و از وابستگی به بانک مرکزی بکاهد.
همتی خاطرنشان ساخت که به خاطر انفجار رشد نقدینگی و فشارهای ناشی از دو مقطع جنگ و وضعیت اقتصادی، میزان نقدینگی در ابتدای سال به طور قابل توجهی افزایش یافت، اما سپس این روند تحت کنترل درآمد. طبق آمار ارائه‌شده، رشد سالانه نقدینگی در شش ماه نخست سال به ۵۱ درصد رسیده و رشد ماهانه آن در شهریورماه به ۱.۳ درصد رسید.
وی ادامه داد که افزایش نرخ تورم در ماه‌های تیر، مرداد و شهریور تقریباً نصف مقدار مشابه در سه ماهه اول سال بوده است. همتی اظهار داشت که نرخ تورم به تدریج به میانگین بلندمدت خود نزدیک شده و انحرافات ناشی از شوک‌های جنگ به آرامی در حال اصلاح است.
همتی بیان کرد که عوارض تقاضا در ماه‌های اخیر تحت تأثیر وضعیت و نوسانات اقتصادی بیشتر شده، ولی سیاست بانک مرکزی این بوده است که مانع از تبدیل این فشار به یک جهش پایدار تورمی گردد.
ممانعت از خلق نقدینگی توسط بانک‌های ناتراز
رئیس‌کل بانک مرکزی یکی از چالش‌های اساسی اقتصاد ایران را خلق نقدینگی از سوی بانک‌های ناتراز عنوان کرد و گفت که این نهاد در نظر دارد تا وضعیت تمامی بانک‌ها را به طور جامع بررسی کند.
وی تأکید کرد که بانک‌های ناتراز باید هر چه سریع‌تر اصلاح شوند و در صورت عدم امکان اصلاح، از چرخه بانکداری خارج خواهند شد. همتی اعلام کرد که در این حوزه هیچ‌گونه تسامحی وجود ندارد و خلق پول غیرقانونی و اضافه‌برداشت بانک‌ها غیرقابل پذیرش است.
وی همچنین گفت که بانک مرکزی همزمان با سیاست کنترل نقدینگی، به تأمین مالی بخش تولید نیز پرداخته و از ابتدای سال حدود ۷ همت تسهیلات پرداخت کرده که در مقایسه با سال قبل ۶۰ درصد افزایش داشته است. او افزود که حدود ۷۷ درصد این تسهیلات به بخش تولید اختصاص یافته است.
همتی از رشد چشمگیر استفاده از ابزارهای گام و برات الکترونیک خبر داد و اعلام کرد که میزان استفاده از این ابزارها نسبت به سال گذشته حدود ۱۲ برابر افزایش یافته و به حدود ۳۱۰ همت رسیده است.
فشار آمریکا و وعده اقتصادی فروپاشی دو هفته‌ای
همتی با اشاره به فشارهای اقتصادی آمریکا افزود که هدف طرف آمریکایی ایجاد فروپاشی اقتصادی و افزایش قابل توجه تورم در ایران بوده است. او ادامه داد که پس از جنگ ۱۲ روزه، بحث‌های مربوط به احتمال وقوع ابرتورم در ایران افزایش یافته، اما دولت و بانک مرکزی اجازه ندادند که این سناریو به واقعیت بپیوندد.
وی به اظهارات مقامات آمریکایی و وزیر خزانه‌داری این کشور اشاره کرد و بیان داشت که بخش بزرگی از فشارهای آمریکا به ایران در حوزه اقتصادی و روانی اعمال می‌شود.
همتی تصریح کرد که در یک مقطع، آمریکایی‌ها اعلام کردند که اقتصاد ایران ظرف دو هفته فرو خواهد پاشید، اما با گذشت آن زمان چنین اتفاقی نیفتاد. او همچنین به گذشت هشت ماه از شروع این فشارها و بیش از ۲.۵ ماه از آغاز محاصره جدید اشاره کرد و تأکید نمود که کشور هنوز در حال مدیریت شرایط است.
رئیس‌کل بانک مرکزی، شرایط کنونی را «جنگ اقتصادی» توصیف کرده و گفت ایران با یک ابرقدرت اقتصادی مواجه است. او به هزینه‌های انسانی ناشی از جنگ و فشارها اشاره کرد و اعتراف کرد که مدیریت اقتصاد در چنین شرایطی آسان نیست، اما برنامه‌های لازم برای مواجهه با سناریوهای مختلف وجود دارد.
با توییت نمی‌توانید اقتصاد ایران را مختل کنید
همتی در خصوص فشار روانی آمریکا بر بازار ارز گفت که بخشی از افزایش نرخ ارز به انتظارات تورمی، افزایش تقاضای احتیاطی و نگرانی مردم و فعالان اقتصادی درباره آینده مرتبط است.
وی در همین راستا به اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا یادآوری کرد که زمانی که آن‌ها درباره فروپاشی اقتصاد ایران وعده دو هفته‌ای دادند، اکنون تنها پنج روز از آن مهلت باقی مانده و چنین اتفاقی هرگز به وقوع نخواهد پیوست.
همتی همچنین پیامی به بسنت ارسال کرده و گفت که بانک مرکزی می‌تواند به راحتی ۲ میلیارد دلار اسکناس به بازار تزریق کند و نباید تصور شود که با چند توییت می‌توان اقتصاد ایران را دچار اختلال کرد.
او با ذکر تجارب گذشته افزود که همانطور که در مقاطعی اعلام شده بود توان موشکی ایران نابود شده، اما موشک‌ها هنوز هم به اهداف خود اصابت می‌کنند. حالا نیز برخی می‌گویند که ارز ایران تمام شده است، در حالی که چنین ادعایی نادرست است.
افزایش نرخ ارز؛ ناشی از کمبود ارز نیست
رئیس‌کل بانک مرکزی بر این باور است که دلیل افزایش نرخ ارز در دوره اخیر، به معنای پایان دسترسی به ارز کشور نیست. او به انتظارات تورمی، فشار روانی، تقاضای احتیاطی و خروج سرمایه به عنوان عوامل کلیدی افزایش تقاضا در بازار ارز اشاره کرد.
همتی خاطرنشان کرد که بانک مرکزی با رویکرد «تابع واکنش» در بازار ارز عمل می‌کند و در زمان مناسب وارد عمل خواهد شد. او گفت که زمان مداخله اهمیت بسزایی دارد و بانک مرکزی باید در حاشیه بازار مداخله کند تا از یک سو تقاضای واقعی را تأمین کند و از سوی دیگر مانع ترویج رانت شود.
وی تأکید کرد که منابع ارزی کشور تنها به ۲۴ میلیارد دلار تخصیص یافته برای واردات محدود نیست و ذخایر دیگری نیز وجود دارد، ولی در وضعیت جنگ اقتصادی نمی‌توان جزئیات همه ذخایر ارزی کشور را فاش کرد.
عرضه ۲ میلیارد دلار برای کنترل بازار ارز
همتی در مورد طرح عرضه ۲ میلیارد دلار در بازار بیان کرد که هدف اصلی این اقدام نشان دادن توان بانک مرکزی به آمریکا، ترامپ و وزیر خزانه‌داری این کشور برای تزریق منابع قابل توجه ارزی به بازار داخلی بوده است.
او توضیح داد که این برنامه در دو مرحله اجرا شده و در مرحله اول یک میلیارد دلار به بازار عرضه گشته است. همتی تصریح کرد که عرضه روزانه ارز تا زمانی که نیاز باشد ادامه خواهد داشت و این عمل به معنای پایان مداخله بانک مرکزی نیست.
او گفت که برخی تصور کرده بودند که اعلام عرضه ۲ میلیارد دلار تنها یک بلوف است، اما تأکید کرد که هیچ‌گاه به مردم دروغ نخواهد گفت و بانک مرکزی از منابع لازم برای این کار برخوردار است.
چرا سقف خرید ارز ۱۰ هزار دلار تعیین شد؟
همتی در توضیح سقف ۱۰ هزار دلاری برای خرید ارز بیان کرد که این عدد بر اساس مقررات مربوط به مبارزه با قاچاق ارز تعیین شده و حتی از نظر قانونی امکان افزایش آن نیز وجود داشت.
او ادامه داد که هدف بانک مرکزی این است که مردم برای تأمین نیاز واقعی خود به بازار رسمی مراجعه کنند و مجبور نباشند ارز را از بازار غیررسمی تهیه کنند.
به گفته همتی، در این طرح هر فرد می‌تواند بر اساس سرمایه و توان مالی خود ارز خریداری نماید و برخی افراد ۵۰۰ یا ۱۰۰۰ دلار خریداری کرده‌اند. میانگین خرید افراد نیز حدود ۵ هزار دلار بوده است.
همتی اعلام کرد که تمام این معاملات با کد ملی انجام می‌شود و منشأ منابع نیز قابل پیگیری است. لذا بر خلاف بازار غیررسمی، امکان رصد خریدار و معاملات فراهم می‌آید.
من در کنترل بازار ارز تازه‌کار نیستم
رئیس‌کل بانک مرکزی با تأکید بر تجربه‌اش در حوزه ارز گفت: «من در کنترل بازار ارز تازه‌کار نیستم.»
او توضیح داد که مداخله بانک مرکزی باید به صورت مشخص و با نرخ‌های واقعی صورت گیرد، چرا که در غیر این صورت مشخص نیست که ارز ارزان‌قیمت به چه کسانی تعلق می‌گیرد. به گفته همتی، مداخله باید در حاشیه بازار و به شیوه‌ای شفاف صورت گیرد تا نیاز واقعی پاسخ بگیرد و رانت کاهش یابد.
همتی خاطرنشان کرد که بانک مرکزی تلاش می‌کند به جای ایجاد فاصله زیاد بین نرخ رسمی و بازار، ارز را در نقطه‌ای عرضه کند که هم نیاز واقعی تأمین شود و هم انگیزه برای سودجویی کاهش یابد.
او تأکید کرد که مشکل اصلی در بازار ارز کمبود منابع نیست و بانک مرکزی به وفور از ارز برای فروش برخوردار است.
ثبات بازار ارز به معنای کف‌سازی نیست
همتی در خصوص ثبات اخیر نرخ ارز گفت که این ثبات به معنای تعیین یک کف قیمتی دائمی نیست. به گفته وی، بانک مرکزی می‌تواند بسته به شرایط هم خریدار و هم فروشنده باشد و هدف، مدیریت نوسان و جلوگیری از وقوع شوک‌های شدید است.
او به تجارب سال‌های ۱۳۹۷، ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ اشاره کرد و یادآور شد که در آن زمان، دلار به حدود ۲۰ هزار تومان رسید، اما با مداخله بانک مرکزی، نرخ در محدوده ۱۹ هزار تومان حفظ شده و حتی به حدود ۱۱ هزار تومان نیز کاهش یافت.
رئیس‌کل بانک مرکزی تأکید کرد که بنابراین نمی‌توان بر اساس چند روز ثبات بازار نتیجه‌گیری کرد که بانک مرکزی در حال «کف‌سازی» نرخ ارز است.
انتقاد همتی از اختلاف‌های شدید بازار ارز
همتی در مورد اختلاف قیمت‌ها در بازار ارز گفت که اگر شخصی از عرضه ارز بانک مرکزی فقط ۲ هزار تومان سود ببرد، حتی همین میزان نیز نباید به رانت تبدیل شود؛ در حالی که در مقاطعی اختلاف قیمت در بازار به ۵۰ هزار تومان رسید و کسی به آن اعتراض نکرد.
او تأکید کرد که عرضه بانک مرکزی در حاشیه بازار موجب کاهش فاصله‌های غیرمنطقی و شفاف‌تر شدن معاملات شده است.
همتی در عین حال خاطرنشان کرد که هیچ تضمینی نیست که خریداران ارز در این بازار حتماً سود کنند؛ ممکن است یک شخص امروز ارز بخرد و یک ماه بعد متوجه شود که تصمیمش اشتباه بوده است.
۲۴.۹ میلیارد دلار ارز برای واردات
رئیس‌کل بانک مرکزی درباره تأمین ارز برای واردات بیان کرد که از ابتدای سال تا نیمه مهرماه، حدود ۲۴.۹ میلیارد دلار ارز برای واردات تأمین شده است.
او اعلام کرد که این رقم در مدت مشابه سال گذشته حدود ۲۸ میلیارد دلار بوده است و به این ترتیب، تأمین ارز واردات حدود ۱۲ درصد کاهش یافته است. به گفته همتی، بخش عمده کاهش مربوط به حوزه صنعت بوده و در تأمین ارز کالاهای اساسی کاهش معناداری مشاهده نشده است.
همتی همچنین گفت که تأمین ارز دارو نسبت به سال گذشته حدود ۳۰ درصد افزایش یافته است.
او ضمن تأکید بر منابع کافی برای تأمین ارز، خاطرنشان کرد که بخشی از منابعی که در مسیرهای ناامن قرار داشت، به محل‌های امن‌تر منتقل شده است تا پشتوانه تأمین نیازهای کشور باشد.
پیام همتی به رهبری درباره ارز کالاهای اساسی
همتی درباره اطمینان‌بخشی به مقام معظم رهبری در خصوص وضعیت کالاهای اساسی و دارو تأکید کرد که به ایشان پیام داده و اطمینان داده است که درباره تأمین این نیازها نگرانی وجود ندارد و بانک مرکزی و دولت این موارد را به طور جدی پیگیری خواهند کرد.
او ادامه داد که در شش ماه نخست سال هیچ کمبودی در زمینه کالاهای اساسی، دارو و نیازهای حیاتی خانوارها وجود نداشته و برنامه‌های تأمین برای ادامه سال نیز در حال اجرا هستند.
۲۱ تا ۲۳ میلیارد دلار ارز صادراتی در انتظار بازگشت
رئیس‌کل بانک مرکزی در خصوص بازگشت ارز صادراتی اشاره کرد که از ابتدای سال ۱۴۰۴، بین ۲۱ تا ۲۳ میلیارد دلار ارز صادراتی هنوز وارد چرخه اقتصاد کشور نشده است.
همتی در بخشی از سخنان خود اعلام کرد که رقم این ارز حدود ۲۱ میلیارد دلار است و حدود ۱۳ میلیارد دلار آن شناسایی شده است. او افزود که بخشی از این موارد از طریق کارت‌های اجاره‌ای انجام شده و بانک مرکزی به طور جدی در حال پیگیری این موضوع است.
او توضیح داد که بازگشت ارز حاصل از صادرات الزاما به معنای تحویل مستقیم ارز به بانک مرکزی نیست؛ بلکه صادرکننده می‌تواند از این ارز برای واردات و تأمین نیازهای اقتصادی استفاده کند، اما اصل آن باید دوباره به چرخه اقتصاد برگردد.
همتی همچنین اشاره کرد که در مرکز مبادله ارز و طلا به طور متوسط روزانه حدود ۱۹۵ میلیون دلار معامله صورت می‌گیرد که بخش عمده آن مربوط به کالاهای اساسی و دارو است و این معاملات نباید با نوسانات کوتاه‌مدت بازار ارز خلط شود.
صندوق‌های ارزی با سود ۵ درصد
رئیس‌کل بانک مرکزی از طراحی ابزارهای جدید برای جذب ارزهای مردم خبر داد و افزود که با همکاری وزارت اقتصاد و سازمان بورس، صندوق‌های ارزی در حال توسعه هستند.
به گفته همتی، مردم قادر خواهند بود به جای نگهداری ارز در خانه، آن را در این صندوق‌ها سپرده‌گذاری کنند و از سود ارزی بهره‌مند شوند و امکان برداشت نیز برای آن‌ها فراهم خواهد بود.
او نرخ سود این صندوق‌ها را حدود ۵ درصد عنوان کرد و گفت منابع این صندوق‌ها صرف پروژه‌های مولد اقتصادی خواهد شد. نخستین صندوق آزمایشی در مدت ۱۰ روز به ظرفیت خود رسید و بر اساس ارزیابی‌های صورت‌گرفته، مجوزهای بیشتری برای راه‌اندازی صندوق‌های مشابه صادر خواهد شد.
بخشنامه جدید برای جلوگیری از گرانی کالاها
همتی همچنین از صدور بخشنامه‌ای برای تعیین تکلیف اختلاف نرخ ارز میان زمان ورود کالا و زمان ترخیص خبر داد.
به گفته او، برخی واردکنندگان به علت افزایش نرخ ارز، ترخیص کالا را تا دو ماه به تأخیر انداخته بودند تا از افزایش قیمت منتفع شوند. بانک مرکزی در بخشنامه جدید مقرر کرده است که اختلاف ناشی از تغییر نرخ ارز در این فاصله دریافت شود تا انگیزه برای تأخیر در ترخیص کاهش یابد.
او تأکید کرد که هدف این اقدام جلوگیری از انتقال افزایش نرخ ارز به قیمت کالاها و تسریع در فرآیند ترخیص کالاهای وارداتی است.
افزایش ۵۰ درصدی کالابرگ برای ۴۲ میلیون نفر
رئیس‌کل بانک مرکزی در خصوص حمایت از معیشت مردم گفت که طرح کالابرگ برای حدود ۴۲ میلیون نفر در دست اقدام است و پیش‌بینی شده که میزان حمایت در این طرح حداقل ۵۰ درصد افزایش یابد.
همتی تأکید کرد که در شرایط سخت اقتصادی، تأمین کالاهای ضروری و حفظ قدرت خرید مردم دارای اهمیت ویژه‌ای است و دولت و بانک مرکزی در کنار کنترل تورم، این موضوع را نیز مورد توجه قرار خواهند داد.
اصلاح بانک آینده و بانک‌های ناتراز
همتی درباره اقدامات اصلاحی در بانک‌های ناتراز گفت که بانک مرکزی در این زمینه با قاطعیت عمل خواهد کرد و نباید اجازه داد که اضافه‌برداشت و خلق پول غیرقانونی بانک‌ها ادامه یابد.
به گفته او، اصلاح بانک آینده نزدیک به یک سال است که در حال پیگیری است و فرآیند تبدیل و فروش دارایی‌های آن ادامه دارد. همزمان، دو تا سه بانک ناتراز دیگر نیز تحت نظارت گروه‌های تخصصی بانک مرکزی قرار گرفته‌اند.
همتی ابراز کرد که در برخورد با بانک‌های ناتراز باید با احتیاط عمل شود تا اصلاحات بانکی باعث نگرانی عمومی یا هجوم مردم برای برداشت سپرده‌ها نشود.
بانک‌ها ۹ ماه برای تعیین تکلیف دارایی‌ها فرصت دارند
رئیس‌کل بانک مرکزی عنوان کرد که بانک‌ها حداکثر ۹ ماه فرصت دارند تا دارایی‌های مازاد و بنگاه‌های غیرمرتبط خود را تعیین تکلیف نمایند.
به توضیحات او، در صورت عدم واگذاری، این دارایی‌ها می‌توانند به شرکت مدیریت دارایی منتقل گردند؛ شرکتی که تحت نظارت صندوق ضمانت سپرده‌ها و بانک مرکزی فعالیت خواهد کرد.
همتی خاطرنشان کرد که شرکت‌ها با قیمت دفتری و سایر دارایی‌ها با حدود ۸۵ درصد ارزش کارشناسی در این فرآیند مورد بررسی قرار می‌گیرند و سامانه ثبت این دارایی‌ها نیز راه‌اندازی شده است.
او تأکید کرد که اگر بانک‌ها در مهلت مشخص شده اقدام نکنند، بانک مرکزی در ماه‌های آینده خود برای تعیین تکلیف آن‌ها اقدام خواهد کرد.
همتی در توضیح این سیاست گفت که بانک‌ها باید به سمت «بنگاه‌سازی» بروند، نه «بنگاه‌داری»؛ یعنی منابع بانکی باید در خدمت تولید و اقتصاد باشد و بانک‌ها باید از تصدی‌گری و مالکیت چندین بنگاه فاصله بگیرند.
ادامه مداخله ارزی تا زمانی که ضرورت داشته باشد
همتی تأکید کرد که عرضه ارز و مداخله بانک مرکزی تا زمانی که نیاز باشد ادامه خواهد داشت و این نهاد برای مدیریت بازار از تمامی ابزارهای در اختیارش بهره خواهد برد.
او افزود که منابع ارزی کشور صرفاً به رقم تخصیص‌یافته برای واردات محدود نیست و بانک مرکزی در شرایط جنگ اقتصادی نمی‌تواند جزئیات تمامی ذخایر را افشا کند.
رئیس‌کل بانک مرکزی بار دیگر تأکید کرد که مشکل بنیادین بازار ارز نبود منابع نیست، بلکه رشد انتظارات تورمی و تقاضای احتیاطی است و بانک مرکزی در تلاش است تا با عرضه شفاف و هدفمند، این انتظارات را مدیریت کند.
پیام همتی به بسنت؛ فروپاشی اقتصاد ایران عملی نخواهد شد
همتی در خاتمه با اشاره به وعده‌های مقامات آمریکایی درباره فروپاشی اقتصاد ایران تصریح کرد که از مهلت دو هفته‌ای اعلام‌شده برای این فرایند تنها پنج روز باقی مانده است.
او بر این نکته تأکید کرد که این اتفاق نخواهد افتاد و افزود که مردم باید بدانند که دولت و بانک مرکزی برای مدیریت وضعیت اقتصادی، تأمین کالاهای اساسی، کنترل تورم و نظارت بر بازار ارز برنامه دارند.
رئیس‌کل بانک مرکزی همچنین بیان کرد که او فشارهای اقتصادی و معیشتی را به خوبی درک می‌کند و دولت باید به طور همزمان با مدیریت کسری بودجه، منابع و مصارف را متعادل سازد تا آثار این فشارها بر زندگی مردم کاهش یابد.
۲۲۳۲۲۴
