مدیر پژوهشگاه فضایی: سامانه «ایران‌زمین» شبیه گوگل ارث به‌زودی راه‌اندازی خواهد شد

نادر مکاری، مدیر پژوهشگاه فضایی ایران، از پیشرفت‌های سامانه «ایران‌زمین» به‌عنوان پلتفرمی مشابه گوگل ارث خبر داد و اظهار داشت که این سیستم در حال حاضر در مرحله آزمایش قرار دارد و به زودی به بهره‌برداری خواهد رسید.

بر اساس اظهارات مکاری، سامانه «ایران‌زمین» به دو نسخه عمومی و تجاری تقسیم خواهد شد. نسخه عمومی به ارائه کارکردهایی مشابه با خدمات عمومی مشاهده تصاویر ماهواره‌ای می‌پردازد، در حالی که در بخش تجاری، کاربران به ابزارهای پردازش متنوع و قابلیت دریافت خروجی‌های تخصصی دسترسی خواهند داشت.

مدیر پژوهشگاه فضایی ایران اعلام کرد که داده‌های ماهواره خیام یکی از منابع کلیدی سامانه ایران‌زمین خواهد بود و آرشیو تصاویر این ماهواره در اختیار پژوهشگاه قرار دارد. این داده‌ها به‌منظور توسعه سامانه‌های کاربردی و ارائه خدمات به نهادهای مختلف مورد استفاده قرار خواهند گرفت.

مکاری توضیح داد که از سال گذشته، تصاویر ماهواره خیام به دستگاه‌های اجرایی ارائه داده شده و شهرداری‌ها از این تصاویر به‌منظور بررسی توسعه‌های شهری و نظارت بر ساخت‌وسازها استفاده کرده‌اند. همچنین، شرکت گاز و برخی صنایع دیگر به خدمات مبتنی بر داده‌های فضایی دسترسی یافته‌اند.

پژوهشگاه فضایی علاوه بر سامانه ایران‌زمین، سیستم‌های عملیاتی خود در زمینه سنجش از دور را در یک پلتفرم یکپارچه گردآوری کرده است. بر اساس گفته‌های مکاری، این پلتفرم به کاربران امکان استفاده از داده‌های اپتیکی و ابزارهای پردازش مختلف را فراهم می‌کند و پژوهشگران و دانشگاهیان نیز می‌توانند الگوریتم‌های هوش مصنوعی خود را بر روی آن توسعه دهند.

وی بیان کرد که هدف از ایجاد این زیرساخت‌ها، فراهم آوردن بستری برای رونق اقتصاد فضایی و جذب بخش خصوصی به ارائه خدمات مبتنی بر داده‌های ماهواره‌ای است.

مکاری همچنین از راه‌اندازی سکوی هوشمند اقتصاد فضا خبر داد که قرار است برای تحلیل‌های اقتصادی در صنعت فضایی و تعریف مجدد شاخص‌های این حوزه مورد استفاده قرار گیرد.

به گفته وی، شاخص‌های ارزیابی صنعت فضایی در حال تغییر است و قرار نیست فقط تعداد پرتاب‌ها یا ماهواره‌ها ملاک ارزیابی باشد. تعداد بهره‌برداران، میزان خدمات به مشتریان و سهم فناوری فضایی در حل مشکلات واقعی کشور نیز در این شاخص‌های جدید لحاظ خواهد شد.

مدیر پژوهشگاه فضایی با اشاره به کاربردهای عینی داده‌های ماهواره‌ای اظهار داشت که این داده‌ها می‌توانند در شناسایی معادن، نظارت بر میزان برداشت از معادن، بررسی فرونشست زمین، محاسبه سطح زیر کشت محصولات کشاورزی، پیش‌بینی و پایش خشکسالی و بررسی منابع آبی کشور مورد استفاده قرار گیرند.

او اقتصاد فضا را یکی از ارکان مهم اقتصاد دیجیتال توصیف کرد و گفت ماهواره‌ها داده تولید می‌کنند و این داده‌ها پردازش می‌شوند تا خدمات و کسب‌وکارهای جدیدی شکل بگیرد.

پژوهشگاه فضایی همچنین اقدام به راه‌اندازی یک پژوهشکده کاربردی کرده است تا توسعه سیستم‌های لازم برای صنایع و نهادهای دولتی را دنبال نماید.

مکاری از تنظیم یک سند راهبردی ناوبری خبر داد و افزود پژوهشگاه گزینه‌های مختلفی را برای دستیابی به ناوبری بومی مورد بررسی قرار داده است.

توسعه سیستم ناوبری بومی، به‌کارگیری روش‌های افزایش دقت، ناوبری فرصت‌طلبانه و دریافت یا ارائه خدمات ناوبری در همکاری با کشور‌های دیگر، از جمله گزینه‌های مطرح در این سند هستند.

به گفته سرپرست پژوهشگاه فضایی، محققان این مرکز در حال طراحی و تحقیق بر روی این فناوری‌ها هستند و برنامه‌ریزی شده است که بخش‌هایی از سند راهبردی ناوبری در سال آینده به مرحله عملیاتی وارد شود. وی توضیح داد که نمونه‌های اولیه ممکن است به اندازه سامانه‌های نهایی دقت نداشته باشند.

مکاری بر این نکته تأکید کرد که استفاده پژوهشگاه فضایی از هوش مصنوعی فراتر از پردازش داده‌های ماهواره‌ای است و این فناوری به‌طور گسترده‌ای در بخش‌های مختلف زنجیره صنعت فضایی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

وی بیان داشت که طراحی سامانه‌ها، ناوبری فرصت‌طلبانه، مخابرات، توسعه ماهواره‌ها، پیش‌بینی و اصلاح خطا و افزایش وضوح تصاویر، از حوزه‌هایی هستند که ابزارهای هوش مصنوعی در آن‌ها به کار می‌روند. او همچنین افزود که ابزارهای مربوط به این حوزه در داخل پژوهشگاه توسعه می‌یابند.

مدیر پژوهشگاه فضایی همچنین از تغییرات در برخی پروژه‌های این پژوهشگاه خبر داد. او گفت که در پروژه‌های سری سامان کار بر روی سوخت مایع آغاز شده و در پروژه‌های سری ناهید توجه بیشتری به فناوری‌های مورد نیاز جهت منظومه‌سازی شده است.

وی بیان کرد که یکی از فناوری‌های حیاتی در منظومه‌های ماهواره‌ای، برقراری ارتباط بین ماهواره‌ها است و پژوهشگاه توسعه این فناوری را نیز آغاز کرده است.

مکاری در بخش دیگری از این نشست درباره آسیب‌های وارد شده به پژوهشگاه فضایی در حین جنگ بیان کرد که بخشی از سازه‌ها و تجهیزات تخریب گشته و به همین سبب عملیات این مجموعه برای مدتی متوقف شده است.

او افزود که پژوهشگاه، بعد از این وقفه کوتاه، به سرعت به چرخه فعالیت بازگشته و زیرساخت‌های لازم برای ادامه توسعه ماهواره‌ها دوباره تأمین شده است. با این حال، زیرساخت‌ها هنوز به شرایط قبل از جنگ بازنگشته‌اند.

مکاری در خصوص میزان خسارات گفت که در حال حاضر برآورد دقیقی وجود ندارد و برای تعیین آن باید فرایند ارزیابی انجام شود.

وی همچنین بیان کرد که پس از جنگ، برخی پروژه‌ها بر اساس شرایط جدید بازتعریف شده و نوع فناوری‌ها و شیوه‌های عملکرد پژوهشگاه دستخوش تغییر شده است. تقویت تاب‌آوری به یکی از موارد کلیدی در برنامه‌های جدید تبدیل گشته است.

مدیر پژوهشگاه فضایی همچنین از طراحی دو نرم‌افزار شبیه‌ساز سه‌بعدی خبر داد که به منظور کاهش احتمال شکست مأموریت‌های فضایی توسعه یافته‌اند.

این نرم‌افزارها به ارزیابی عملکرد ماهواره پیش از پرتاب کمک می‌کنند و شرایطی را شبیه‌سازی می‌نمایند که آزمایش مستقیم آن‌ها در روی زمین ممکن نیست. پس از پرتاب نیز این ابزارها می‌توانند در کمک به مرکز کنترل مأموریت و تحلیل وضعیت ماهواره مفید باشند.

مکاری اظهار داشت که تغییر رویکرد پژوهشگاه با هدف جابجایی از توسعه صرف فناوری به سمت توسعه فناوری‌های مسئله‌محور و پاسخ‌گو به نیازهای کشور اتفاق افتاده است.

او همچنین از امضای چندین تفاهم‌نامه با بهره‌برداران خدمات فضایی خبر داد و گفت که هدف پژوهشگاه این است که بخش خصوصی به نقش بیشتری در زنجیره صنعت فضایی دست یابد.

ایجاد مرکز رشد فضایی، فراهم کردن دسترسی به داده‌های فضایی برای شرکت‌ها و پژوهشگران و تأسیس زیرساخت‌های مشترک از جمله اقداماتی است که در راستای تحقق این هدف دنبال می‌شود.

به گفته مکاری، هدف بلندمدت این است که وابستگی فعالیت‌های فضایی به بودجه دولتی کاهش یابد و بخش بیشتری از هزینه‌های این صنعت از طریق ارائه خدمات و فعالیت‌های اقتصادی تأمین گردد.

وی همچنین بیان کرد که پژوهشگاه به توسعه مشارکت در تدوین استانداردهای بین‌المللی در زمینه فضا و همکاری در تولید مشترک ماهواره با دیگر کشورها متعهد است.