رشد مداوم تولید نفت خام ایران در دوران چالش‌های جنگی و تحریم‌ها
“`html
افزایش عملکرد شرکت ملی نفت ایران از زمان شروع فعالیت دولت سیزدهم، نشان‌دهنده برزخی از تولید نفت خام کشور است که علی‌رغم چالش‌های فنی، محدودیت‌های فرآیندی، تحریم‌های جهانی و حتی مشکلات امنیتی و جنگی، به روندی مستمر و رو به رشد تبدیل شده و در برهه‌هایی به رکوردهایی دست یافته که در سال‌های اخیر نادر است. شریان حیاتی انرژی ایران در این مدت نه تنها دچار وقفه نشد، بلکه با پیاده‌سازی تدابیر مدیریتی خاص، حفظ پایداری زنجیره تحویل و اتکا بر توان متخصصان داخلی، به شکلی مؤثر، هم مسیر توسعه و هم افزایش ظرفیت و صادرات را ادامه داد. این دستاورد بیشتر از آنکه صرفاً یک رکورد گذرا باشد، نتیجه اجرای همزمان طرح‌های توسعه، انجام تعمیرات اساسی در چاه‌ها و حل معضلات فرآوری در میدان‌های مختلف نفتی کشور است.
بر اساس آمارهای رسمی، متوسط تولید نفت خام در سال ۱۴۰۳ شاهد افزایشی نزدیک به ۲۰۰ هزار بشکه در روز نسبت به دوره گذشته بود و نرخ تحقق برنامه‌های تولیدی به ۹۶ درصد رسید. این روند صعودی با تکیه بر استراتژی مراقبت از میادین و افزایش توان عملیاتی ادامه پیدا کرد؛ به‌طوری که تولید نفت خام در دی‌ماه ۱۴۰۴ نسبت به آغاز دولت سیزدهم حدود ۲۳۰ هزار بشکه در روز افزایش یافت. همچنین در ششم دی‌ماه همان سال، با ثبت نقطه‌ای خاص، بالاترین میزان تولید نفت خام کشور از نیمه دوم سال ۱۳۹۷ به ثبت رسید. به‌طور کلی، متوسط تولید سالانه در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال قبل، افزایش قابل توجهی را نشان داد و نرخ تحقق برنامه تولید با رشد اصلاحی از ۹۶ درصد در سال ۱۴۰۳ به ۹۷ درصد در سال ۱۴۰۴ رسید؛ آماری که کارایی راهبردهای کلان صنعت نفت را نشان می‌دهد.
احیای ظرفیت‌ها از توسعه چاه‌های جدید تا رفع موانع فرآوری
بخش عمده‌ای از رشد تولید نفت خام در دولت سیزدهم، به دلیل ایجاد، حفاری و راه‌اندازی چاه‌های جدید در میادین مشترک و مستقل بوده است. در میدان مشترک آزادگان جنوبی، با توسعه و بهره‌برداری از ۲۸ حلقه چاه جدید، نزدیک به ۵۱ هزار بشکه در روز افزایش تولید حاصل شد. در میادین سپهر و جفیر، نیز با حفاری و راه‌اندازی هشت حلقه چاه جدید و نصب سه دستگاه پمپ درون‌چاهی، حدود ۳۰ هزار بشکه در روز به ظرفیت تولید کشور افزوده شد. در میدان دارخوین، افتتاح دو حلقه چاه جدید به همراه تعمیر یک حلقه چاه موجود، افزایش ۱۷ هزار بشکه‌ای تولید را به ارمغان آورد. همچنین، در میدان مشترک یادآوران، فناوری واردات دو حلقه چاه جدید و ساخت خط لوله ۱۲ اینچ از منیفولد کوشک به واحد فرآوری مرکزی (CTEP)، حدود ۱۰ هزار بشکه در روز به ظرفیت تولید اضافه کرد. میدان دهلران نیز با راه‌اندازی سه حلقه چاه جدید، افتخاری به افزایش سه هزار بشکه‌ای دست یافت و در میدان خشت، چهار حلقه چاه پس از سال‌ها به جریان تولید بازگشت.
اما افزایش ظرفیت به‌دست‌آمده تنها به‌واسطه حفاری چاه‌های جدید نبوده، بلکه قسمت عمده‌ای از این موفقیت ناشی از انجام خدمات فنی حیاتی، بازگرداندن ظرفیت‌های غیرفعال و برطرف ساختن موانع گلوگاهی بوده است. انجام خدمات تعمیراتی، بازسازی و توسعه بر روی چاه‌های موجود، به‌تنهایی ظرفیتی معادل ۴۹ هزار بشکه در روز را احیا کرد. در این راستا، در میدان نفتی یاران، اقداماتی مانند نصب، تعویض و راه‌اندازی ۱۲ دستگاه پمپ درون‌چاهی انجام شد؛ در میدان منصورآباد اصلاح خطوط لوله جریانی و بازگشایی تعدادی از چاه‌های بسته در مراحل کار که در میدان قلعه‌نار با ارتقاء پمپ‌های انتقال، بخش‌های سودمندی از ظرفیت تولید نفت صیانتی کشور عمل آمد.
زنجیره پشتیبانی تولید از تأسیسات سطح‌الارضی تا مدیریت خطوط لوله
رسیدن به اهداف تولیدی بدون تاسیس زیرساخت‌های فرآوری و تسهیل انتقال نفت ممکن نبود؛ از این رو بخشی از برنامه‌های کلیدی شرکت ملی نفت ایران در این دوره، بر رفع محدودیت‌های فرآوری و نمک‌زدایی متمرکز شد. اصلاح ساختاری واحد بهره‌برداری و نمک‌زدایی چشمه‌خوش، راه‌اندازی تأسیسات نمک‌زدایی متمرکز اهواز و ارتقای ظرفیت پردازش واحدهای اهواز ۱، ۲ و ۴ در کنار افزایش ظرفیت کارخانه نمک‌زدایی مارون ۵، در تأمین نفت خام میادین نقش مهمی ایفا کردند. همچنین، ایجاد و بهره‌برداری از خطوط انتقال نفت نمکی در مناطق رامشیر، منصوری و اهواز، ظرفیت‌های بالقوه تولید را به نفت تجاری و استاندارد تبدیل کرد.
همچنین اقداماتی نظیر تعمیر بخش‌های فرسوده خط لوله گاز احیای میدان آغاجاری، تعمیر و بازسازی پمپ‌های انتقال نفت خام در میدان نرگسی و تکمیل بخش‌هایی از پروژه EPCD در میدان نفتی فروزان به نتیجه رسید. این اقدامات یکپارچه فنی در گستره وسیعی از میادین خشکی و دریایی، نشان می‌دهد که افزایش تولید نفت کشور ناشی از یک برنامه موقتی نبوده، بلکه نتیجه مدیریت هماهنگ و مداخلات فنی دقیق در تمامی حلقه‌های زنجیره از سرچاه تا مبادی پالایشگاهی و پایانه‌های صادراتی است.
تاب‌آوری صنعت نفت در میانه جنگ، تحریم و محاصره دریایی
اهمیت این موفقیت عملکردی زمانی بیشتر می‌شود که شرایط حاکم بر سال ۱۴۰۴ و مواجه‌سازی کشور با بحران‌های جدی ژئوپلیتیک و نظامی مورد توجه قرار گیرد. وقوع دو رویداد جنگی سنگین به فاصله‌های کمتر از ۹ ماه، از جمله بحران جنگ ۱۲ روزه و مسایل دشواری که بعد از آن ایجاد شد، فعالیت‌های صنعتی و اقتصادی کشور را با چالش‌های جدی مواجه کرد. در صنعت بالادستی نفت، فشارهای ناشی از وضعیت جنگی، تحمیل محاصره دریایی و ضرورت مدیریت موجودی مخازن ذخیره‌سازی، تصمیم‌گیری در مورد نرخ تولید روزانه را به مسأله‌ای بسیار حساس و پیچیده بدل کرده بود.
در این دوره حیاتی، اتخاذ تدابیر حفاظتی و حفظ تعادل دینامیک میان نرخ استخراج، ظرفیت مخازن در جزیره خارک و دیگر پایانه‌ها، مسیرهای بی‌خطر برای خطوط انتقال و کاهش خطرات عملیاتی با دقت پیاده شد. با آغاز محاصره دریایی، میزان تولید متناسب با شرایط اضطراری تنظیم و مدیریت شد بنابراین در طول مدت ۶۰ روز محاصره، تولید به‌طور مداوم در سطحی پایدار و وفق با مدیریت بحران حفظ شد تا پایدارسازی شبکه و تأسیسات فرآیندی آسیب نبیند. با پایان شرایط شدید محاصره دریایی و از سرگیری بارگیری نفت‌کش‌ها، تولید به‌سرعت با کارایی کامل به حالت صعودی درآمد.
مدیریت هوشمندانه تولید در روزهای سخت نشان داد که تنظیم مطلع نرخ جریان نفت، حفظ ساختار مخازن، پیشگیری از تجمع ریسک در بنادر و اطمینان از سلامت تأسیسات حیاتی، ابزار اصلی نرمش و تاب‌آوری صنعت نفت به شمار می‌رود. هم‌افزایی میان تیم‌های مهندسی، ترابری دریایی و پرسنل عملیاتی در سکوهای خلیج فارس و مناطق نفت‌خیز، نقشه دشمنان برای ایجاد اختلال در تراز انرژی و درآمدهای ارزی کشور را خنثی کرده و اثبات کرد که صنعت نفت ایران حتی در برابر شدیدترین چالش‌ها نیز غیرقابل تسلیم باقی خواهد ماند.
“`
