خاتمه مأموریت مدارگرد ماون ناسا؛ رباتهای مریخ میزبان تازهای دارند
در چهارشنبهای که گذشت، ناسا بهطور رسمی خبر از نابودی مدارگرد ماون داد و با این کار به مأموریتی یکی از موفقترین پژوهشها در مورد جو سیاره سرخ پس از نزدیک به دوازده سال پایان داد. به این ترتیب، گورستان رباتهای مریخی حالا با عضوی تازهتر آشنا شده است.
پایان کار ماون (مخفف مأموریت تکامل مواد فرار و جو مریخ) از پیش برنامهریزی نشده بود. این مدارگرد بهطور غیرمنتظرهای در دسامبر گذشته خاموش شد و علیرغم زحمات ممتد برای برقراری ارتباط دوباره، هیچ پاسخی از خود نشان نداد. با این حال، حتی اگر مهندسان امکان خاموش کردن کنترلشده آن را داشتند، سرنوشت نهاییاش به طور تقریبی شبیه به آنچه که در حال حاضر روی داده است، میبود.
مایک مورو، مدیر پروژه ماون در مرکز پروازهای فضایی گادرد ناسا در گرینبلت مریلند، در کنفرانس خبری چهارشنبه خاطرنشان کرد: «برنامه معمول برای خاتمه دادن به فضاپیما در پایان مأموریت، حفظ آن در همان مدار عملیاتی بوده است تا به مدت ۵۰ تا ۱۰۰ سال در آن مستقر بماند و سپس به جو مریخ سقوط کند.»
مورو اضافه کرد: «بنابراین، فضاپیما هماکنون به صورت اساسی در وضعیت و مداری قرار دارد که اگر مأموریتش به طور عادی به اتمام میرسید، وضعیت تقریباً مشابهی را تجربه میکرد.»
و معمولاً این ذات مدارگردهای مردهی مریخ است که ادامه گردش را به مدت دههها حفظ میکنند تا سرانجام در جو نازک مریخ به سقوط و سوزش مبتلا شوند. البته اگر خوششانس نباشند، ممکن است در زمان کوتاهتری با یک فضاپیمای دیگر یا با قمرهای مریخ، یعنی فوبوس و دیموس، برخورد کنند. بهعنوان مثال، ماون در فوریه ۲۰۱۷ ناچار به انجام مانوری برای جلوگیری از آسیب احتمالی به فوبوس شد.
با در نظر گرفتن تاریخچهی طولانی اکتشافات مریخ، ممکن است تعدادی از مدارگردهای قدیمیتر تاکنون سقوط کرده باشند. در ادامه، فهرستی از مأموریتهای مدارگردی که تا بهحال با موفقیت به مریخ رسیدهاند، ارائه میشود.
- مارینر ۹ (ناسا؛ نوامبر ۱۹۷۱)
- مارس ۲ (اتحاد جماهیر شوروی؛ نوامبر ۱۹۷۱)
- مارس ۳ (اتحاد جماهیر شوروی؛ دسامبر ۱۹۷۱)
- مارس ۵ (اتحاد جماهیر شوروی؛ فوریه ۱۹۷۶)
- وایکینگ ۱ (ناسا؛ ژوئن ۱۹۷۶)
- وایکینگ ۲ (ناسا؛ اوت ۱۹۷۶)
- فوبوس ۲ (اتحاد جماهیر شوروی؛ ژانویه ۱۹۸۹)
- مارس گلوبال سرویر (ناسا؛ سپتامبر ۱۹۹۷)
- مارس اودیسی (ناسا؛ اکتبر ۲۰۰۱)
- مارس اکسپرس (آژانس فضایی اروپا؛ دسامبر ۲۰۰۳)
- مدارگرد شناسایی مریخ یا MRO (ناسا؛ مارس ۲۰۰۶)
- مأموریت مدارگرد مریخ (هند؛ سپتامبر ۲۰۱۴)
- ماون (ناسا؛ سپتامبر ۲۰۱۴)
- مدارگرد ردیابی گازهای کمیاب اگزومارس یا TGO (آژانس فضایی اروپا؛ اکتبر ۲۰۱۶)
- مدارگرد مریخی امید (امارات؛ فوریه ۲۰۲۱)
- تیانون ۱ (چین؛ فوریه ۲۰۲۱)
در حال حاضر، فقط مدارهای مارس اودیسی، مارس اکسپرس، مدارگرد شناسایی مریخ، مدارگرد اگزومارس، امید و تیانون ۱ فعال هستند؛ به این معنا که گورستان مداری مریخ احتمالاً حاوی تا ۱۲ فضاپیما خواهد بود. با این حال، از آنجا که ردیابی فضاپیماهای غیرفعال در مدار مریخ کار آسانی نیست، بهطور دقیق نمیدانیم کدام یک از این فضاپیماها هنوز در حال گردش در اطراف این سیاره هستند.
گورستان مداری مریخ احتمالاً حاوی ۱۲ جسد فضایی است
روی سطح سیاره سرخ نیز گورستانی وجود دارد. در میان رباتهای که به دست خاک سرخ و طوفانهای آن دفن میشوند، نام مریخنوردهای اسپیریت و آپورچونیتی، هلیکوپتر اینجنیویتی، کاوشگر پثفایندر (همان فضاپیمایی که مارک واتنی در رمان و فیلم «مریخی» با آن روبرو میشود)، و ژورونگ، مریخنورد مأموریت تیانون ۱ چین به چشم میخورد.
اکنون تنها دو کاوشگر سطحی مریخ همچنان فعال هستند: مریخنوردهای کیوریاسیتی و پرسویرنس ناسا، که بهترتیب در اوت ۲۰۱۲ و فوریه ۲۰۲۱ بر سطح مریخ فرود آمدهاند.
با این حال، خوب است که به یاد ماون باشیم. اطلاعات این فضاپیما به دانشمندان کمک کرد تا درک بهتری از چگونگی تغییر مریخ از یک دنیا نسبتاً گرم و مرطوب به بیابانی یخزده که امروزه آن را میشناسیم، پیدا کنند.
تغییرات سیاره سرخ به واسطهی کمبود تدریجی جو ضخیم آن رخ داده است. (در حال حاضر چگالی هوای مریخ تنها حدود یک درصد از چگالی هوای زمین در سطح دریاست). با یاری ماون، اکنون میدانیم که تحلیل جوی مریخ عمدتاً تحت تأثیر بادهای خورشیدی و در بازه زمانی ۴.۲ تا ۳.۷ میلیارد سال پیش صورت پذیرفت؛ نزدیک به زمانی که نشانههای زندگی در زمین در حال آغاز بود.
