مدل حاکمیت اینترنت از رویکرد لیست سیاه به وایتلیست تحول یافته است
در روزهای اخیر، در ایران فعالان حوزه فناوری و تحلیلگران شبکه بحثهای گستردهای را درخصوص شیوههای جدید کنترل دسترسی به اینترنت آغاز کردهاند که میتواند نمایانگر تغییرات بنیادی در روشهای حکمرانی بر ارتباطات دیجیتال باشد. بر اساس این دیدگاه، روش سنتی محدود کردن دسترسی به سایتها و خدمات خاص، که معمولاً به عنوان فهرست سیاه (بلکلیست) شناخته میشود، در حال گذار به مدلی جدید است که در آن دسترسی به اینترنت بهطور پیشفرض مسدود شده و فقط فهرستی از مقاصد مجاز اجازه برقرار کردن ارتباط را دارند!
به نقل از سرویس داخلی رسانه اخبار تکنولوژی تکنا، در این نظام نوین، مسیرهای دسترسی به شبکه جهانی به گونهای مدیریت میشوند که تنها تعداد معدودی مقصد مشخص میتوانند ترافیک را عبور دهند و سایر ارتباطات به صورت پیشفرض غیرقابل دسترسی میباشند. این مفهوم در ادبیات فنی بهعنوان مدلی با «پیشفرض عدماجازه» معرفی میگردد، جایی که بستههای داده بهطور کلی مجوز عبور ندارند مگر اینکه مقصدشان در فهرست تأیید شده موجود باشد.
مشاهدات اولیه حاکی از آن است که دسترسی به برخی خدمات و ابزارهای ارتباطی در شرایط محدود اخیر، مانند باز کردن یک صفحه از موتور جستوجو یا استفاده از ابزارهای خاص، بیشتر جنبه نمایشی دارد و نه لزوماً بازگشت مجدد به حالت کامل اینترنت. منظور از این دسترسیهای محدود، مجوزی جزئی به برخی سرویسها است در حالی که اکثریت ارتباطات و مقاصد اینترنتی همچنان مسدود باقی ماندهاند.
به بیان دیگر، این باز شدن پنجرههای کوچک به سمت اینترنت، نشاندهنده بازگشت واقعی اینترنت آزاد نیست بلکه نمونهای از این رویکرد جدید را به نمایش میگذارد که در آن شبکه بهصورت گزینشی و محدود، امکان تعامل با منابع خارجی را فراهم میآورد. این رویکرد بهجای حذف فهرست سیاهها، آنها را در قالب مدلی قرار میدهد که در آن مسیرهای ارتباطی بهطور اصولی مسدود و تنها فرصتهای خاص و استثنائی برای دسترسی مجاز شناخته میشوند.
کارشناسان و ناظران این تحولات معتقدند که چنین دگرگونی میتواند آثار عمیقی بر آزادی اطلاعات، تجربه کاربران و ساختار شبکه دیجیتال کشور بر جای بگذارد. در مدل کنونی، که بهطور غیررسمی به آن الگوی وایتلیست گفته میشود، محدودیتها نه تنها به اختلال در دسترسی به محتوا منجر میشود بلکه استفاده از ابزارهای سنتی دور زدن فیلترینگ مانند فیلترشکنها را نیز پیچیدهتر میسازد، زیرا دیگر نمیتوان به سادگی به برقراری ارتباط آزاد در لایههای زیرساختی دست یافت.
در این شرایط، راهحلهای مرسوم برای دسترسی به اینترنت جهانی که پیشتر تا حدودی مؤثر بودند، اکنون دیگر کارایی قابل اعتماد ندارند و کاربران عادی با محدودیتهای بیشتری مواجه میشوند. تحلیلگران بر این باورند که این تحول میتواند بهتدریج میزان آزادی دسترسی به اینترنت را کاهش دهد و تجربه آنلاین کاربران را به یک مجموعهای از خدمات و مقاصد کنترلشده و محدود تقلیل دهد، تحولی که ممکن است پیامدهای بلندمدتی برای فضای فناوری و نوآوری دیجیتال در کشور داشته باشد.
