آیا ما از سیاره مریخ آمدهایم؟ ممکن است زندگی بر روی زمین از سیاره سرخ آغاز شده باشد
در حدود ۴٫۵۱ میلیارد سال پیش، تصادف سیارهای به نام تیا که با اندازه مریخ برابری میکرد، با زمین اولیه رخ داد. این برخورد موجب ذوب کامل هر دو جرم آسمانی و تشکیل دو جسم جدید یعنی زمین و ماه کنونی شد. اگر حیات پیش از وقوع چنین رویدادی آغاز شده باشد، بدون شک جان سالم به در نخواهد برد.
برخلاف زمین، مریخ به احتمال زیاد دستخوش یک ذوبسازی کلی نشده است. این سیاره سرخ در دوران اولیه و پرتلاطم منظومه شمسی به تماسهای متعددی دچار شد، اما شواهد حکایت از آن دارد که هیچ یک از این برخوردها بهاندازهای ویرانگر نبوده است که به طور کامل آن را نابود سازد و ممکن است برخی بخشها نیز به نسبت پایدار باقی مانده باشند.
بنابراین، اگر حیات حدود ۴٫۶ میلیارد سال پیش، اندکی پس از شکلگیری مریخ، در این سیاره ظهور کرده باشد، میتوانست تا مدت نیم میلیارد سال بدون توقفهای جدی به روند تکامل خود ادامه دهد. این دوران پس از سپری شدن، با فروپاشی میدان مغناطیسی مریخ همراه بود که همان آغاز یک دوره بحرانی برای زیستپذیری سیاره به شمار میرفت. جو حفاظتکننده مریخ از بین رفت و سطح آن در معرض دماهای یخزده و تابشهای مضر فضا قرار گرفت.
مسئله زمانبندی
اما در مورد زمین چه اطلاعاتی داریم؟ حیات چه مدت پس از وقوع برخوردی که منجر به ایجاد ماه شد، ظاهر گشت؟ پیگیری سیر تحولات حیات ما را به آخرین نیای مشترک جهانی، که به اختصار “لوکا” نامیده میشود، میرساند. لوکا خود نوعی ارگانیسم میکروبی است که ریشه تمامی اشکال حیات امروزی از آن سرچشمه میگیرد.
تحقیقاتی که بر پایه دادههای ژنتیکی و شواهد فسیلی نخستین جانداران روی زمین انجام شده، جزئیات لوکا را بازسازی کرده است. براساس این مطالعه، لوکا تقریباً ۴٫۲ میلیارد سال پیش زندگی میکرد که این زمان زودتر از بسیاری از حدسهای قبلی ارزیابی شدهاست.
لوکا نخستین موجود زنده روی زمین نبود؛ بلکه یکی از چندین نوع میکروبی بوده که در آن دوران بهطور همزمان بر روی سیاره ما سکونت داشتند. این میکروبها در عرصههای مختلف با یکدیگر رقابت میکردند، به همکاری میپرداختند، با شرایط سخت زیست محیطی سازگار میشدند و در عین حال از خود در برابر حملات ویروسها نیز دفاع میکردند.
اگر بهراستی حدود ۴٫۲ میلیارد سال پیش، زمین میزبان اکوسیستمهای کوچکی بوده که پیچیدگیهای خاصی داشت، آنگاه باید حیات قبل از آن ظهور یافته باشد. اما سوال اصلی این است که این آغاز دقیقاً چه زمان بوده است؟
برآوردهای جدید نشان میدهد که لوکا حدود ۳۶۰ میلیون سال پس از شکلگیری زمین و ۲۹۰ میلیون سال پس از برخوردی که سبب شکلگیری ماه شد، زندگی میکرد. چیزی که بررسیها به ما میآموزد این است که در طی این ۲۹۰ میلیون سال، فرایندهای شیمیایی به تولد حیات منجر گشتهاند.
از این رو، این پرسش پیش میآید: آیا این زمان کافی بوده است تا حیات بر روی سیاره زمین پدید آید و به اندازهای گسترش یابد که اکوسیستمهایی مشابه با آنچه در زمان لوکا وجود داشت، شکل بگیرد؟
