استراتژی دولت در حمایت از قشرهای میانی جامعه
دبیر هیئت دولت: با کالابرگ، معیشت دهکهای میانی را تأمین خواهیم کرد.
دولت در راستای کمک به معیشت و افزایش قدرت خرید خانوادهها، تصمیم به معرفی طرحهای حمایتی جدید دارد. اما برای این مهم، دولت باید از منابع پایدار بهرهبرداری کرده و از افزایش کسری بودجه جلوگیری نماید. کارشناسان بر این باورند که تعلیق این طرح در آینده ممکن است باعث کاهش اعتماد عمومی و فشار اقتصادی به خانوارها گردد.
طبق گزارش نبض بورس، صبح دیروز سیدکامل تقوینژاد، دبیر هیئت دولت از ارائه طرح بسته حمایتی جدیدی برای کمک به معیشت مردم خبر داد. به گفته وی، این طرحها قرار است به دهکهای متوسط هم، یعنی تا دهک هشتم، گسترش یابد. در ابتدا تصور میشد که این بستهها فقط شامل ۴دهک ابتدایی خواهند بود، اما با توجه به شرایط موجود، تا دهک هشتم نیز مشمول این حمایت میشوند. هنوز اطلاعات دقیقی درباره جزییات این بسته اعلام نشده است. گرچه این تصمیم در نگاه اول حرکتی مثبت برای بهبود وضعیت معیشتی خانوارها در شرایط دشوار اقتصادی به شمار میرود، اما همچنان این سوال مطرح است که آیا دولت قادر به تأمین منابع پایدار برای اجرای این سیاست به طور مستمر خواهد بود یا خیر؟ وزیر اقتصاد اخیراً تأکید کرده است که کالابرگ بخشی از بستهای برای مقابله با اثرات احتمالی «اسنپبک» نیز میباشد. به عبارت دیگر، دولت این ابزار را نه تنها به منظور حمایت از خانوادهها، بلکه برای مدیریت ثبات اقتصادی و اجتماعی به کار میگیرد. در شرایطی که احتمال بروز شوکهای جدید ارزی و تورمی وجود دارد، وجود ابزاری انعطافپذیر برای مداخله سریع در معیشت خانوادهها میتواند اهمیت زیادی داشته باشد.
بازگشت دوباره کالابرگ
طرح کالابرگ نخستینبار در دیماه ۱۴۰۱ با هدف حمایت از اقشار کمدرآمد آغاز شد. در مراحل اولیه، خانوارهای یارانهبگیر میتوانستند با استفاده از یارانه نقدی، سبدی از کالاهای اساسی را تهیه کنند. به دنبال افزایش نرخ تورم و کاهش چشمگیر قدرت خرید، دولت تصمیم به تغییر مدل طرح گرفت و یارانه تشویقی نیز به مشمولان اختصاص یافت. در بهمنماه ۱۴۰۲ نسخه جدیدی از این سیاست با نام «فجرانه» کلید زده شد. اگرچه این طرح در برخی مقاطع توانسته بود مشارکت خانوارها را افزایش دهد، اما به دلیل هزینههای بالا و چالشهای تأمین مالی در اردیبهشت ۱۴۰۳ متوقف گردید.
پس از وقفهای ۱۰ماهه در اجرای این طرح، این اقدام تا اسفند ۱۴۰۳ ادامه یافت و دوباره با استفاده از منابع صندوق توسعه ملی احیا شد. بر اساس آمارها، تا کنون ۴ مرحله کالابرگ به اجرا درآمده و به گفته مسئولان، مرحله پنجم نیز در هفته آینده عملیاتی خواهد شد. بر اساس اطلاعات منتشر شده، در این مرحله که احتمالاً در پایان پاییز اجرایی میشود، برای هر فرد در دهکهای اول تا سوم مبلغ ۵۰۰ هزار تومان و برای افراد در دهکهای چهارم تا هفتم مبلغ ۳۵۰ هزار تومان اعتبار برای خرید کالاهای اساسی در نظر گرفته شده است. این اعتبار به کارتهای یارانه سرپرستان خانوار واریز خواهد شد و امکان خرید کالاهای مشخصشده از فروشگاههای طرف قرارداد وجود خواهد داشت.
چالش بزرگ؛ منابع مالی
بررسیها نشان میدهد اجرای این طرح بار مالی زیادی بر روی بودجه عمومی تحمیل میکند. به عنوان مثال، تنها برای هر مرحله در دهکهای اول تا سوم حدود ۱۴ هزار میلیارد تومان اعتبار لازم است. همچنین، تحلیلهای انجام شده نشان میدهد که هزینههای اجرای این طرح برای دهکهای چهارم تا هفتم به مراتب بیشتر خواهد بود. مرحله اول با برداشت تقریباً یک میلیارد دلار از صندوق توسعه ملی تأمین مالی شد. در مراحل بعدی نیز سازمان برنامه و بودجه منابعی بالغ بر دهها هزار میلیارد تومان اختصاص داد؛ اما ادامه چنین روندی بدون پشتوانهای پایدار قابل تردید است.
کارشناسان اقتصادی بر این باورند که تداوم این طرح بدون تعیین منبع مشخص میتواند هم اجرای منظم آن را مختل کند و هم به کسری بودجه و تورم دامن بزند. علیرغم تمامی چالشها، ضرورت استمرار این سیاست حمایتی را نمیتوان نادیده گرفت. وضعیت اقتصادی پس از جنگ دوازدهروزه اخیر فشار بیشتری بر روی خانوارها وارد کرده است. بسیاری از مشاغل کوچک آسیب دیدهاند و بخشی از نیروی کار نیز با کاهش دستمزد یا تعدیل مواجه شدهاند. در چنین شرایطی، لغو یا وقفه در اجرای طرح میتواند فشار روانی و اقتصادی مضاعفی به اقشار متوسط و ضعیف وارد کند. همچنین تجربه سال گذشته نشان داد که توقف طرح، منجر به سلب اعتماد عمومی و کاهش کارایی سیاستهای حمایتی خواهد شد. از این رو، حتی زمانی که منابع محدود باشد، دولت ملزم است سازوکاری برای استمرار منظم این سیاست طراحی کند.
آسیبپذیری ۹ دهک درآمدی
تحلیل دادههای هزینههای خانوار نشان میدهد تقریباً همه دهکها، به جز بخش کوچکی از دهک دهم، از شوکهای اقتصادی آسیبپذیر هستند. دهکهای پایین عمدتاً بخش عظیمی از درآمد خود را به خوراک اختصاص میدهند و دهکهای میانی نیز دیگر قادر به مدیریت نوسانات شدید اقتصادی نیستند. تنها دهک دهم است که بخشی از هزینههای خود را در حوزههای غیرضروری هزینه کرده و کمتر تحت تأثیر افزایش قیمت مواد غذایی قرار میگیرد. این وضعیت نشاندهنده این است که اجرای سیاستهایی مانند کالابرگ، نه تنها برای دهکهای کمدرآمد، بلکه نیز برای حفظ ثبات معیشتی طبقه متوسط ضروری است.
اگر این گروهها تحت حمایت نیازمند قرار نگیرند، خطر سقوط آنها به زیر خط فقر وجود دارد که میتواند پیامدهای اجتماعی و اقتصادی گستردهای در پی داشته باشد. علیرغم تلاشهای دولت در سالهای اخیر برای حمایت از خانوارها از طریق یارانهها و کمکهای اقتصادی، تجربه گواه بر این است که این سیاستها نتوانستهاند کاملاً از بسط نابرابری جلوگیری کنند. دهکهای پایین همچنان عمده درآمد خود را صرف تأمین نیازهای اولیه میکنند و فرصتی برای پسانداز یا سرمایهگذاری ندارند.
منبع: دنیای اقتصاد
