پرواز ناهید ۲ نمی‌تواند فیلترینگ و سرعت پایین اینترنت را پوشش دهد
سه روز پیش، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات با وعده‌ای جذاب به افکار عمومی، میلیون‌ها ایرانی را در حالت انتظار و کنجکاوی قرار داد. این حس انتظار توأم با امید به این بود که شاید تحولی محسوس و فوری در زمینه ارتباطات و دسترسی به اینترنت ایجاد شود. نهایتاً، در روز جمعه سوم مرداد ماه، خبر پرتاب موفق ماهواره ناهید ۲ به فضا رسماً اعلام شد. این پروژه فضایی، که با همکاری شرکت‌های دانش‌بنیان داخلی و همکاری‌های بین‌المللی با روسیه به ثمر نشسته است، به‌خوبی از منظر علمی و نوآوری فناوری، دستاوردی ارزشمند و قابل توجه به شمار می‌رود. با این حال، در میان هیجان ناشی از این موفقیت علمی، بسیاری از شهروندان و فعالان حوزه فناوری پرسشی اساسی را مطرح کردند: این خبر داغ برای کدام گروه از مردم ایران به معنای واقعی و عملی می‌باشد؟
بر اساس گزارش رسانه فناوری تکنا، پروژه ماهواره مخابراتی ناهید ۲ به طور کلی به عنوان یک طرح فضایی وسیع و پیچیده شناخته می‌شود که چندین دستاورد مهم را به همراه دارد. از منظر فناوری فضایی، این پرتاب گواهی بر توانایی‌های در حال رشد ایران در طراحی، ساخت و پرتاب ماهواره‌های پیشرفته مخابراتی است. در زمینه تحقیقات ارتباطی و مخابراتی، ناهید ۲ می‌تواند به عنوان بستری برای آزمایش و اعتبارسنجی نسل‌های نوین فناوری‌های انتقال داده و برقراری ارتباطات در فضای ماورای جو عمل کند. همچنین، توسعه و اجرای چنین پروژه‌هایی به تقویت زیرساخت‌های دانش‌بنیان داخلی و بومی‌سازی فناوری‌های پیشرفته در صنایع استراتژیک کشور کمک شایانی می‌نماید. از دیدگاه منطقه‌ای نیز، این موفقیت، موقعیت ایران را به عنوان یک بازیگر مطرح و توانا در حوزه فضایی خاورمیانه محکم‌تر می‌کند.
با وجود این، مسألهٔ اساسی در این میان، فاصله عمیق میان وعده‌های رسمی و انتظارات واقعی جامعه است. وقتی یک مقام دولتی از تریبون رسمی از خبری داغ صحبت می‌کند، انتظار می‌رود که این خبر تغییرات واقعی و قابل لمس را در زندگی روزمره ایجاد کند. همان‌طور که هزاران نظر و واکنش در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی نمایانگر آن است، بخش عمده‌ای از مردم امیدوار بودند که این خبر به آزادسازی اینترنت در کشور منجر شود؛ به عنوان نمونه، رفع فیلتر از پلتفرم‌های پرکاربردی همچون یوتیوب، تلگرام و اینستاگرام که امروزه بخش جدایی‌ناپذیر از تعاملات اجتماعی، کسب‌وکارها و حتی آموزش‌ها به حساب می‌آیند. آنچه برای این گروه از جامعه از اهمیت برخوردار است، نه یک دستاورد علمی بلندمدت در فضا، بلکه احیای امکانات ساده اما ضروری در حیات دیجیتالی روزمره‌شان است: دسترسی آزاد، سریع، پایدار و بدون نیاز به ابزارهای اضافی.
موفقیت پرتاب ناهید ۲، در کنار به نمایش گذاشتن ظرفیت‌های مهندسی و تکنولوژیکی انقلاب‌آفرین در کشور، نشان می‌دهد که با وجود چالش‌ها و تحریم‌های متمادی، ایران موفق به توسعه زیرساخت‌هایی شده است که تا همین چند سال پیش، صرفاً در دایره رؤیاهای غیرقابل دسترس قرار داشتند. فناوری‌های پیشرفته‌ای که در مراحل طراحی، ساخت و هدایت ماهواره ناهید ۲ مورد استفاده قرار گرفته‌اند، قابلیت بالایی برای بهبود و کاربرد در حوزه‌های دیگر دارند. این توانایی‌ها می‌توانند به تقویت زیرساخت‌های اینترنت ماهواره‌ای بومی، تقویت خطوط مخابراتی اضطراری در زمان بحران، پایش دقیق منابع طبیعی، سنجش تصمیمات از دور برای مدیریت شهری و کشاورزی، و کمک در مدیریت بحران در مقیاس ملی یاری رسانند.
با این حال، باید تأکید کرد که تمامی این دستاوردها و پتانسیل‌های آتی در جایگاه خود ارزشمند‌اند و نقد اصلی متوجه اصل پروژه ناهید ۲ نمی‌باشد. آنچه که به طور جدی مورد بررسی و نقد قرار می‌گیرد، روش معرفی این پرتاب به‌عنوان خبر داغ مورد انتظار مردم است؛ مردمی که در حال حاضر با چالش‌های فوری‌تری در زندگی روزمره خود دست و پنجه نرم می‌کنند. این چالش‌ها نه در مدار ۵۰۰ کیلومتری زمین، بلکه در زمینه رفع موانع و بهبود کیفیت زندگی دیجیتالی آنها نهفته است. شهروندان انتظار دارند که اخبار روزمره به رفع محدودیت‌های دسترسی به اینترنت، بهبود سرعت و پایداری شبکه و برقراری شرایط عادی ارتباطی کمک کند، نه اقدامی در فضا که تأثیر مستقیمی بر زندگی آنها نداشته باشد.
ما در عصری زندگی می‌کنیم که نه تنها جنبه ارتباطی، بلکه کل زندگی اقتصادی، اجتماعی و حتی روانی افراد به اتصال پایدار و آزاد دیجیتال وابسته شده است. کشور ما، پس از عبور از دوران پرچالشی و همچنین مواجهه با هزینه‌های زیاد در زمینه‌های مختلف، دچار اختلالات جدی و وسیعی در شبکه اینترنت شد. قطعی‌های مکرر، کندی‌های آزاردهنده و فیلترینگ بی‌مورد پلتفرم‌های اساسی، نه تنها زندگی روزمره میلیون‌ها نفر را مختل کرده، بلکه بقای بسیاری از کسب‌وکارهای آنلاین کوچک و متوسط را نیز به شدت تحت تأثیر قرار داده و آنها را به سمت نابودی سوق داده است. این وضعیت، فشار روانی و اقتصادی بی‌سابقه‌ای بر جامعه تحمیل کرده و نیاز به راه‌حل‌های فوری را بیشتر نمایان ساخته است.
در چنین فضایی مواجه، خبر داغ حقیقی برای مردم نه در پرتاب ماهواره به فضا و نه در تست باند KU در مدار جستجو می‌شود. بلکه این خبر داغ در بازگشایی دسترسی به پلتفرم‌های ارتباطی و اجتماعی که زندگی روزمره آنها را تسهیل می‌کند، در رفع اختلالات و موانع استفاده از ابزارهای مقابله با فیلترینگ که برای دسترسی به محتوای آزاد ضروری شده‌اند، در بازگرداندن اعتماد به بازار دیجیتال که به دلیل ناپایداری‌ها آسیب دیده است و در نهایت، در توقف نگاه امنیت‌محور و محدودکننده به اینترنت تجلی می‌یابد. برای ده‌ها هزار کسب‌وکار آنلاین، از فروشگاه‌های کوچک اینستاگرامی تا فریلنسرها و تولیدکنندگان محتوا، حتی امکان ساده یک اتصال پایدار و آزاد تبدیل به رویایی دست‌نیافتنی و دور از دسترس گشته است.
