عملکرد بی‌وقفه گمرک نشان داد که این حوزه در پیوند با اقتصاد در خط مقدم قرار دارد
علیرضا فروتن، عضو هیأت علمی دانشگاه تهران و متخصص در زمینه لجستیک و تجارت بین‌الملل، در مصاحبه‌ای با خبرنگار مهر در خصوص نتایج تسهیلات گمرکی در دوران بحران اخیر اظهار داشت: «وقتی جنگی مانند این رخ می‌دهد، اولین موردی که در زنجیره واردات و صادرات کشور تحت تأثیر قرار می‌گیرد، گسیختگی آن است. صدور دستور وزیر اقتصاد درباره ایجاد تسهیلات گمرکی و فعالیت گمرکات در سه شیفت، همان عنصر ضروری بود که برای حفظ ثبات در چرخه تجارت نیاز داشتیم.»
او ادامه داد: «این اقدام، خصوصاً در موقعیتی که احتمال نگرانی از کمبود کالا و احتکار وجود داشت، موجب شد که واردات کالاهای اساسی، مواد اولیه و تجهیزات پزشکی بدون هیچ وقفه‌ای انجام شود. به واقع، بازار حتی برای یک لحظه نیز با کمبود یا التهاب مواجه نشد و این امر مانع از شکل‌گیری موجی از نگرانی در میان مردم و تولیدکنندگان گردید.»
این استاد دانشگاه در ادامه خاطرنشان کرد: «در روزهای ابتدایی جنگ، بسیاری از صادرکنندگان و واردکنندگان نگرانی از توقف یا کندی روند ترخیص داشتند. اما وقتی دیدند که گمرکات کشور به‌صورت تمام‌وقت و حتی بیشتر از روال عادی فعالیت می‌کنند، به‌طور اساسی اعتماد خود را در خصوص ادامه تلاش‌های لجستیکی و مبادلات ارزی دوباره به‌دست آوردند.»
او بر این نکته تأکید کرد: «نباید فراموش کرد که صادرات ایران به برخی از بازارهای منطقه از طریق مرزهای زمینی و دریایی صورت می‌گیرد و هر گونه توقف می‌تواند هزینه‌های اضافی و گاهاً غیرقابل جبرانی به کشور تحمیل کند. همچنین، روند متعادل ترخیص کالا و حمایت از صادرکنندگان به تأمین ارز مورد نیاز کشور کمک کرده و فشار روانی بر بازار ارز را کاهش داد.»
فروتن با اشاره به اهمیت کسب‌وکارهای کوچک و متوسط گفت: «این بخش به‌دلیل داشتن ظرفیت محدود برای ذخیره مواد اولیه و سرمایه در شرایط بحرانی بیشترین آسیب‌پذیری را دارد. با تصمیم جدید و خدمات شبانه‌روزی گمرکات، این واحدها توانستند بدون وقفه مواد اولیه مورد نیاز خود را تأمین کنند و هیچ خط تولیدی به‌خاطر کمبود یا تأخیر متوقف نشد.»
او همچنین افزود: «از لحاظ لجستیکی، سرعت‌بخشی به فرآیند ترخیص، کاهش رسوب کالا در بنادر و جلوگیری از بی‌نظمی انبارها باعث شد که هزینه‌های اضافی به اقتصاد تحمیل نشود. این اقدامات همچنین به جلوگیری از ازدحام در زنجیره حمل‌ونقل داخلی کمک کرده و ظرفیت حمل بار به‌طور منطقی و بهینه مورد استفاده قرار گرفت.»
این کارشناس تجارت بین‌الملل درباره اهمیت رویکردهای کنترل و شفافیت تصریح کرد: «در تمامی سطوح، سیستم‌های الکترونیکی و نظارت لحظه‌ای بر ورود و خروج کالاها پیاده‌سازی شد. این شفافیت مانع از بروز رانت و سوءاستفاده گردیده و موجب افزایش اعتماد عمومی شده است. به‌علاوه، اولویت‌بندی مناسب در ترخیص کالاهای حیاتی از افزایش قیمت اقلام اساسی جلوگیری کرده است.»
او به تجربه کشورهای مختلف اشاره کرد و گفت: «در بسیاری از کشورهای پیشرفته نیز شاهد بودیم که افزایش شیفت‌های کاری گمرک در زمان جنگ یا بلایای طبیعی به عاملی کلیدی در ثبات اقتصادی تبدیل شده است. این تجربه در ایران نیز به‌خوبی موثر واقع شده و باید برای آینده نیز تثبیت شود.»
فروتن در بخش خاتمه‌ای توضیح داد: «این اقدام مهم تنها یک واکنش موقتی نیست و باید به‌طور پایدار ادامه یابد و سازوکارهای جدیدتر و سریع‌تری برای رویدادهای احتمالی آینده نیز تدارک دیده شود. مهم‌ترین نکته این است که عملکرد سریع و هوشمندانه، اعتماد فعالان اقتصادی و افکار عمومی را به تصمیمات دولت تقویت می‌کند و این بزرگ‌ترین موفقیت اجتماعی و اقتصادی این تجربه است.»
او همچنین افزود: «برای دستیابی به اقتصادی مقاوم و پیشرو، تقویت زیرساخت‌های هوشمند گمرکی، آموزش نیروی کار تخصصی و حفظ ارتباط مستمر دولت با بخش‌های اقتصادی از عوامل ضروری موفقیت در آینده خواهد بود. بدون انجام این اقدامات، امکان موفقیت در تجارت خارجی و سیستم گمرکی فعال وجود ندارد.»
