زمین به تدریج در حال افزایش قطر خود است و ممکن است شما دلیل این تغییر را حدس بزنید

زمین، برخلاف تصاویری که از فضا می‌بینیم، کره‌ای به‌کلی گرد نیست. سیاره ما در نزدیکی خط استوا به‌طور ملایمی برآمده و در نواحی قطب‌ها کمی به سمت داخل فرورفته است. این شكل خاص با عنوان «بیضوی پَخ» شناخته می‌شود. با این حال، یک مطالعه اخیر حاکی از آن است که افزایش دما و ذوب یخ‌های قطبی به تدریج در حال تغییر این وضعیت هستند و زمین را به شکلی گردتر نزدیک می‌کند.

تحقیقات جدید نشان می‌دهد که سطح جامد زمین در چند دهه گذشته با شتاب بیشتری دچار تغییرات شکل شده است. عامل اصلی این تحول، کاهش حجم صفحات یخی قطبی و جابه‌جایی مقدار زیادی آب ناشی از ذوب آن‌ها معرفی شده است.

کریستوفر کوتساکیس، استادیار زمین‌سنجی در دانشگاه ارسطوی تسالونیکی یونان و نویسنده اصلی این مقاله، برای تحلیل این تغییرات از داده‌های سامانه ناوبری جهانی ماهواره‌ای (GNSS) بهره گرفت. این سیستم امکان اندازه‌گیری جابه‌جایی‌های کمتر از میلی‌متر در سطح زمین را فراهم می‌سازد.

مقایسه داده‌ها نشان‌دهنده این حقیقت است که سرعت تغییر شکل زمین در سال‌های ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۵ بیشتر از سال‌های ۱۹۹۷ تا ۲۰۰۰ بوده است. براساس محاسبات این پژوهشگر، سرعت رو به بالا آمدن سطح قطب‌ها به‌طور متوسط در هر دهه حدود ۰٫۲۵ میلی‌متر در سال افزایش می‌یابد در حالی که سرعت افت سطح استوا نیز در هر دهه حدود ۰٫۴ میلی‌متر در سال افزایش پیدا می‌کند.

این ارقام ممکن است در مقایسه با قطر نزدیک به ۱۲٬۸۰۰ کیلومتری زمین به‌نظر کم‌اهمیت برسند، اما نشان می‌دهند که تغییرات اقلیمی قادرند به‌طور قابل توجهی بر شکل فیزیکی سیاره تاثیر بگذارند.

علت این پدیده به تغییر فشار موجود بر پوسته زمین مربوط می‌شود. صفحات یخی بزرگ قطبی به خاطر وزن خود فشاری به سطح زمین وارد می‌کنند. هنگامی که این یخ‌ها به دلیل گرمایش جهانی ذوب می‌شوند، فشار کاهش می‌یابد و پوسته به تدریج بالاتر می‌آید؛ فرآیندی معروف به «بازگشت ایزواستاتیک.»

دریافتی حاصل از ذوب یخ‌ها به اقیانوس‌ها می‌ریزد و چیدمان جدید جرم آب، فشار بر دیگر مناطق پوسته زمین را تغییر می‌دهد. براساس نتایج پژوهش، این فرایند با افت سطح زمین در نواحی استوایی همزمان است. ترکیب رشد سطح زمین در قطب‌ها و افت سطح زمین در استوا موجب می‌شود که سرانجام سطح جامد زمین به شکلی کروی‌تر درآید.

البته افزایش کره‌ای بودن سطح جامد زمین به این معنی نیست که شکل کلی سیاره، با احتساب آب اقیانوس‌ها، نیز به همین شیوه تغییر خواهد کرد. این مطالعه تنها به تغییرات پوسته و سطح زمین اشاره داشته است. در صورتی که آب اقیانوس‌ها را در نظر بگیریم، تجمع آب ناشی از ذوب یخ‌ها می‌تواند برآمدگی در ناحیه استوا را بیشتر کند.

تحقیقات انجام‌شده در سال‌های اخیر نشان می‌دهند که عواقب تغییرات اقلیمی فراتر از افزایش دما، بالا آمدن سطح دریا و بروز پدیده‌های شدید جوی می‌رود. جابه‌جایی آب و یخ می‌تواند بر محور چرخش زمین، سرعت گردش سیاره و همچنین میدان گرانشی آن اثر بگذارد.

کوتساکیس بیان می‌کند که درک واکنش زمین به ذوب یخچال‌ها و جابه‌جایی آب، برای تحلیل عواقب بلندمدت تغییرات اقلیمی حیاتی است.

افزایش گردی زمین به معنای وجود تهدیدی مستقیم برای حیات روی سیاره نیست. با این حال، یافته‌ها نشان‌دهنده این هستند که فعالیت‌های انسانی و انتشار گازهای گلخانه‌ای می‌توانند بر ویژگی‌های سیاره‌ای که معمولاً به‌عنوان ثابت و تغییر ناپذیر شناخته می‌شوند، تأثیر بگذارند.

مطالعه در مجله JGR Solid Earth منتشر شده است.