رکورد تاریخی درخواست‌ها در پیش‌فروش ایران‌خودرو؛ بررسی آماری ۱.۳ میلیون درخواست‌ کننده برای ۳۱ هزار دستگاه خودرو

جزئیات ثبت‌نام و تجزیه و تحلیل ظرفیت عرضه در مرحله شانزدهم

شانزدهمین دوره از طرح اولویت‌بندی و پیش‌فروش محصولات ایران‌خودرو با رکوردی چشم‌نواز از تعداد متقاضیان به اتمام رسید. طبق اطلاعات منتشر شده، در مجموع ۱٬۳۲۱٬۱۰۲ نفر در این طرح ثبت‌نام کرده‌اند، در حالی که حداکثر ظرفیت تخصیص‌یافته برای این مرحله تنها ۳۱٬۰۰۰ دستگاه خودرو است. این آمار نمایانگر فاصله‌ای عمیق بین عرضه و تقاضا در بازار خودرو کشور به شمار می‌آید. با یک محاسبه ساده، واضح می‌شود که به طور متوسط، حدود ۴۳ متقاضی برای هر خودرو در صف انتظار هستند. پایگاه خبری ایران جیب درباره این ارقام اظهار داشته است:

تعداد ثبت‌نام کنندگان در شانزدهمین دوره اولویت‌بندی پیش‌فروش محصولات ایران‌خودرو به 1,321,102 نفر رسیده، در حالی که ظرفیت عرضه در این مرحله تنها 31 هزار دستگاه خودرو می‌باشد.

این میزان بالای تقاضا، بیشتر از آنکه نمایانگر نیاز واقعی خریدار نهایی باشد، نشانگر جذابیت‌های اقتصادی و حاشیه سود بالای موجود بین قیمت کارخانه‌ای و قیمت‌های غیررسمی در بازار آزاد است. یکی از عواقب منفی این ساختار عرضه، هدایت سرمایه‌های سرگردان به سمت بازار مصرفی و ایجاد رقابت نابرابر برای خریداران حقیقی است که شانس آن‌ها برای دستیابی به خودرو با قیمت کارخانه‌ای را به طرز قابل توجهی کاهش می‌دهد.

سهم عمده متقاضیان عادی و چالش‌های تخصیص خودرو

با تحلیل جزئی‌تر آمار ثبت‌نام طرح‌های سه‌گانه، مشاهده می‌شود که طرح فروش عادی با ثبت ۱٬۱۳۰٬۳۲۷ درخواست، بیشترین سهم از متقاضیان را به خود اختصاص داده است. این کاملاً نشان می‌دهد که تقریباً ۸۵٫۶ درصد از کل متقاضیان در این رده قرار دارند. تخصیص ظرفیت محدود ۳۱ هزار دستگاهی به این جمعیت گسترده، چالش‌های لجستیکی و نارضایتی‌های اجتماعی وسیعی را به همراه خواهد داشت. از منظر اقتصادی، شانس بسیار پایین برنده شدن در این طرح (تقریباً ۲ تا ۳ درصد برای متقاضیان عادی) یک نقطه منفی بزرگ به حساب می‌آید که سبب ناامیدی خریداران واقعی و بازگشت مجدد آنان به بازار آزاد خواهد شد.

وضعیت متقاضیان در طرح‌های حمایت از جوانی جمعیت و نوسازی ناوگان فرسوده

در طرح حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، تعداد متقاضیان به ۱۷۱٬۵۴۰ نفر رسیده و این رقم معادل ۱۳ درصد از مجموع تقاضا بوده است. هدف از این طرح تشویق به فرزندآوری می‌باشد و به دلیل تخصیص سهمیه جداگانه، شانس بالاتری را برای مادران واجد شرایط به ارمغان می‌آورد که از منظر سیاست‌های جمعیتی مزیت محسوب می‌شود. اما در زمینه نوسازی خودروهای فرسوده، تنها ۱۹٬۲۳۵ نفر (حدود ۱٫۵ درصد کل) ثبت‌نام کرده‌اند. این میزان مشارکت بسیار کم، نشانه‌ای از ناکارآمدی مشوق‌های فعلی برای اسقاط خودرو محسوب می‌شود؛ زیرا ارزش خودروهای فرسوده در بازار آزاد و هزینه‌های جایگزینی آنها، انگیزه اقتصادی شرکت در این قرعه‌کشی را برای مالکان این خودروها به حداقل رسانده است.

تحلیل تقاضا بر اساس گروه‌بندی محصولات و مشخصات فنی پیشرانه‌ها

توزیع تقاضا در میان هفت گروه از محصولات عرضه‌شده، تفاوت‌های معنی‌داری را به همراه دارد که ریشه در مشخصات فنی، محبوبیت در بازار و ارزش افزوده هر خودرو دارد. بررسی این داده‌ها به ما امکان می‌دهد تا رفتار خریداران ایرانی را در انتخاب خودرو به طور بهتری درک نماییم.

برتری چشمگیر پژو ۲۰۷ با سقف شیشه‌ای و موتور TU5P

مدل پژو ۲۰۷ دستی با سقف شیشه‌ای و پیشرانه بهبود یافته TU5P، با دریافت ۴۸۹٬۹۰۳ درخواست، حدود ۳۷٫۱ درصد از کل سفارش‌ها را به خود اختصاص داده و به عنوان محبوب‌ترین خودرو در نظر گرفته می‌شود. در طرح فروش عادی برای این خودرو ۴۰۶٬۰۵۱ نفر و در طرح جوانی جمعیت ۷۵٬۹۵۸ نفر درخواست ثبت کرده‌اند. از جنبه فنی، پیشرانه TU5P با استفاده از فناوری زمان‌بندی متغیر سوپاپ‌ها (CVVT) و ارتقاء پمپ روغن، عملکرد بهتری نسبت به نسل قبل خود ارائه می‌دهد و مصرف سوخت کمتری را به همراه دارد که یک نوید مثبت فنی و اقتصادی به شمار می‌آید. اما نصب سقف شیشه‌ای با مکانیزم‌های مرتبط در ناحیه بالایی خودرو، باعث افزایش وزن و بالا رفتن مرکز ثقل می‌شود که به عنوان یک نقطه منفی، تأثیر منفی بر هندلینگ و پایداری خودرو در پیچ‌های تند و سرعت‌های بالا می‌گذارد.

استقبال قوی از سورن پلاس با پیشرانه EF7 گازسوز

سورن پلاس با پیشرانه EF7 پایه گازسوز در این آمار در جایگاه دوم قرار دارد و با مجموع ۳۲۶٬۶۷۷ سفارش (حدود ۲۴٫۷ درصد از کل) ثبت شده است. از این تعداد، ۲۷۶٬۵۰۹ درخواست به متقاضیان عادی اختصاص دارد. موتور ۱٫۷ لیتری EF7 از ابتدا برای استفاده از سوخت گاز طبیعی فشرده (CNG) طراحی شده است. در حالت استفاده از گاز، این پیشرانه آسیب‌پذیری کمتری نسبت به موتورهای دوگانه‌سوز دارد که این ساختار یک نقطه قوت فنی و مصرفی به حساب می‌آید. همچنین، با توجه به قیمت پایین گاز، هزینه‌های خانوار به شکل قابل توجهی کاهش می‌یابد. با این حال، مشکل مهم و ناامیدکننده این سدان خانوادگی، اشغال بخش زیادی از فضای صندوق عقب به وسیله کپسول بزرگ گاز است که کاربری خودرو را برای سفرهای طولانی و خانوادگی به شدت محدود می‌کند.

دنا پلاس با گیربکس شش سرعته و رقابت در سگمنت سدان‌ها

مدل دنا پلاس با موتور ارتقایافته EF7P و گیربکس دستی ۶ سرعته، موفق به جذب ۱۶۳٬۰۸۰ تقاضا (تقریباً ۱۲٫۳ درصد) شده است. نسخه با رینگ فولادی همین خودرو نیز ۸۵٬۱۲۰ درخواست (حوالی ۶٫۴ درصد) داشته است. اضافه شدن دنده ششم به گیربکس دستی این خودرو، یک امتیاز فنی بسیار مهم به حساب می‌آید؛ زیرا در سرعت‌های جاده‌ای، دور موتور را در سطح کمتری قرار می‌دهد که به کاهش محسوس نفوذ صدای موتور به داخل کابین و همچنین کاهش مصرف سوخت در اتوبان‌ها کمک زیادی می‌کند. اما، پیچیدگی‌های فنی پیشرانه توربوشارژ EF7P و حساسیت بالای آن به کیفیت بنزین و روغن موتور، نیاز به هزینه و دقت بیشتری در نگهداری دارد که از این منظر به عنوان یک نقطه منفی اقتصادی برای مالکان در درازمدت شناخته می‌شود.

تقاضای پراکنده برای پیشرانه‌های قدیمی‌تر TU3 و XU7P

دو مدل پژو ۲۰۷ با موتور TU3 و سورن پلاس با موتور XU7P کمترین میزان تقاضا را ثبت کرده‌اند. پژو ۲۰۷ با موتور ۱٫۴ لیتری TU3 تنها ۶۷٬۹۲۰ درخواست (حدود ۵٫۱ درصد) و سورن پلاس XU7P فقط ۶۰٬۲۸۳ درخواست (حدود ۴٫۶ درصد) دارد. پیشرانه TU3 با تولید قدرتی حدود ۷۵ اسب بخار، از نظر اقتصادی مزیت‌هایی در کاهش قیمت نهایی خودرو دارد، اما از منظر فنی، این قدرت برای وزن بالای پژو ۲۰۷ بسیار اندک است و در شرایط شیب‌دار یا هنگام کار کردن کولر، راننده را با افت شدید کشش مواجه می‌سازد که یک نقص بارز و منفی محسوب می‌شود. از سوی دیگر، موتور XU7P در سورن پلاس اگرچه با اصلاحاتی نظیر تغییر واشر سرسیلندر و منیفولد ورودی هوا، مشکلات حرارتی نسل قبلی خود را کاهش داده و گشتاور مناسبی برای ترددهای شهری تولید می‌کند (نقطه مثبت)، اما همچنان بر پایه یک معماری قدیمی ۸ سوپاپ طراحی شده که مصرف سوخت بالا و بازده کمی در دورهای بالا دارد (نقض منفی).

زمان‌بندی توزیع تقاضا و چالش‌های خطوط تولید ایران‌خودرو

بررسی نقشه توزیع درخواست‌ها بر پایه ماه‌های تحویل، نشان‌دهنده عدم توازن زیادی در ثبت درخواست‌هاست. این عدم توازن می‌تواند زنجیره تأمین و خطوط مونتاژ خودروساز را با چالش روبرو نماید.

تمرکز درخواست‌ها در بهمن و فشار بر روی ظرفیت‌های تولید

طبق آمار منتشر شده، تقاضا برای تحویل در بهمن ماه به شکل بی‌نظیری بالا بوده و به عدد ۹۲۴٬۶۲۷ درخواست معادل ۷۰ درصد از مجموع تقاضای ۱٫۳ میلیون رسیده است. این تمرکز تقاضا در یک ماه مشخص، یک چالش و نکته منفی برای ایران‌خودرو به شمار می‌رود؛ زیرا خطوط تولید، زنجیره تأمین قطعات و بخش لجستیک شرکت توانایی تامین این حجم تولید متمرکز را در یک بازه ۳۰ روزه ندارند. این فشار مضاعف می‌تواند منجر به کاهش کیفیت مونتاژ به دلیل سرعت بخشیدن به خطوط تولید یا تاخیر در تحویل تعهدات به مشتریان گردد.

کاهش تقاضا برای ماه‌های سال آتی

در مقایسه با تقاضای فوق العاده برای بهمن، درخواست‌ها برای ماه‌های بعد با افت چشمگیری مواجه شده است. برای اسفند، ۲۱۶٬۹۴۷ درخواست (حدود ۱۶٫۴ درصد) ثبت شده و برای فروردین ۹۶٬۹۳۳ درخواست (حدود ۷٫۳ درصد) و برای اردیبهشت فقط ۸۲٬۵۹۵ درخواست (حدود ۶٫۳ درصد) به ثبت رسیده است. یک نکته مثبت در این توزیع برای خودروساز، ایجاد فضای تنفس برای اورهال خطوط تولید در ماه‌های ابتدایی سال آینده است؛ اما از منظر رفتارشناسی اقتصادی، این آمار نشان می‌دهد که به خاطر انتظار برای افزایش قیمت، خریداران تمایل دارند خودرو خود را در سریع‌ترین زمان ممکن (سال جاری) دریافت کنند تا از کاهش ارزش پول ملی و افزایش احتمالی قیمت‌های کارخانه در سال آینده مصون بمانند.

جدول تجمیعی سفارش‌های اولویت‌دار به تفکیک خودرو و طرح

در پایان، جدول جامع جزئیات آمار ثبت‌نام متقاضیان بر اساس مدل خودرو، نوع طرح فروش و ماه تحویل ارائه می‌شود که امکان تحلیل دقیق‌تر در خصوص پراکندگی تقاضا را فراهم می‌آورد.

منبع جدول: جدول بازخوانی شده سفارش اولویت اول متقاضیان به تفکیک خودرو و طرح (ایران‌خودرو)