آیا کروز در نظر دارد سایپا را خریداری کند؟ + اطلاعیه رسمی شرکت کروز

صنعت خودروی ایران همواره مکانی پر از هیجان برای اخبار، شایعات و حدس و گمان‌های متعدد بوده است؛ فضایی که در آن مرز بین واقعیت‌های اقتصادی و ادعاهای رسانه‌ای گاهی به قدری باریک می‌شود که برای ناظران خارجی تشخیص حقیقت از دروغ بسیار دشوار می‌گردد. در روزهای اخیر، بار دیگر جریانی از اخبار پیرامون یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان قطعات در بخش خصوصی کشور، یعنی شرکت صنایع تولیدی کروز، و ارتباط آن با تولیدکنندگان بزرگ دولتی شکل گرفت. محور اصلی این مباحث، که در برخی رسانه‌ها و فایل‌های صوتی نیز منتشر شده، ادعاهایی مبنی بر تلاش این شرکت برای خریداری سهام گروه خودروسازی سایپا و همچنین سلسله مباحثی در مورد ایجاد انحصار در زنجیره تأمین قطعات بود. انتشار چنین مطالبی، آن هم بدون ارائه مدارک معتبر، واکنشی رسمی از این مجموعه صنعتی به همراه داشت. روابط عمومی شرکت کروز با صدور بیانیه‌ای مشروح، به دنبال پاسخگویی به این ابهامات بوده و هدفش ارائه تصویری شفاف از وضعیت کنونی تعاملات مالی و فنی خود با خودروسازان است تا افکار عمومی از حقایق مطلع شوند. این گزارش با استناد به داده‌ها و مواضع رسمی اعلام‌شده در این بیانیه به بررسی زوایای مختلف این موضوع می‌پردازد.

بررسی شایعات مربوط به خرید سهام سایپا و ساختار مالکیت

یکی از مهم‌ترین محورهای خبری اخیر، ادعایی بود که در برخی رسانه‌ها منتشر شد و بر این اساس، شرکت کروز قصد دارد سهام شرکت سایپا را خریداری کند. این خبر در شرایطی منتشر شد که بازار خودرو و سهام شرکت‌های مربوطه به شدت به تغییرات مالکیتی حساس است. با این وجود، شرکت کروز در بیانیه رسمی خود، این ادعا را به طور کامل رد کرده و به صراحت بیان نموده که هیچگونه برنامه‌ای برای خرید سهام شرکت سایپا یا هر خودروساز دیگری نداشته و نخواهد داشت. از دید این شرکت، طرح چنین ادعاهایی که به یک رویه عادی در برخی رسانه‌ها تبدیل شده، برای ایجاد ذهنیت نادرست نسبت به یک قطعه‌ساز فعال در بخش خصوصی انجام می‌شود.

این نخستین باری نیست که شایعاتی حول شرکت کروز مطرح می‌شود. پیش‌تر نیز اتهامات مشابهی درباره مالکیت سهام ایران‌خودرو به این شرکت نسبت داده شده بود. در پاسخ به این ادعاها مبنی بر ایجاد اختلال و انحصار از طریق مالکیت، کروز به حکم صادره دیوان عدالت اداری در تاریخ ۱۷ فروردین‌ماه ۱۴۰۴ استناد می‌کند که به روشنی و وضوح نشان می‌دهد این شرکت هیچ مقدار سهامی در شرکت ایران‌خودرو ندارد. علاوه بر این، انتشار کلیه اطلاعات مالی ایران‌خودرو در سامانه کدال بورس که در دسترس عموم است، به عنوان سندی دیگر برای رد ادعاهای انحصارطلبی تأکید شده است. لذا، به نظر این شرکت، هرگونه ادعای مطرح شده در این زمینه کاملاً نادرست بوده و اهداف دیگری غیر از بیان حقیقت را دنبال می‌کند. همچنین، شرکت کروز حق پیگیری قضایی نسبت به انتشاردهندگان این اخبار کذب را برای خود محفوظ دانسته است.

واکاوی مفهوم «تک‌سورس» و ادعای انحصار در تأمین قطعات

یک بحث فنی دیگر که در رسانه‌ها علیه این شرکت مطرح شد، ادعای «تک‌سورس» (Single Source) بودن کروز در تأمین برخی قطعات و سوءاستفاده از این موقعیت انحصاری بود. طبق این ادعا که به نقل از کارشناسانی ناشناس بیان شده است، عدم تأمین قطعات از سوی کروز موجب ناقص ماندن هزاران خودروی وانت در سایپا شده است. در حالی که ساختار زنجیره تأمین در صنعت خودروسازی مدرن اساساً با مفهوم انحصار تک‌منبعی در تضاد است. بیانیه کروز در واکنشی صریح به این موضوع می‌نویسد:

به نظر می‌رسد گوینده یا با معنای «تک‌سورس» آشنایی ندارد یا راوی از فرآیند تولید قطعات بی‌خبر است.

واقعیت‌های صنعتی نشان می‌دهد که برای تأمین بیشتر قطعات مورد نیاز خودروسازان، حداقل ۲ و در برخی موارد تا ۹ تأمین‌کننده مختلف در زنجیره تأمین وجود دارد که این موضوع در ذات خود امکان ایجاد انحصار را از بین می‌برد. نکته حائز اهمیت دیگر این است که خودروسازان حتی برای قطعاتی که تولیدکننده داخلی دارند، همواره امکان تأمین از منابع خارجی را به عنوان یک گزینه جایگزین حفظ می‌کنند و امروزه نیز بخشی از نیاز خود را از طریق واردات تأمین می‌نمایند. در نهایت، این خودروسازان هستند که به عنوان انتخاب‌کننده نهایی تأمین‌کننده محسوب می‌شوند و برای جلوگیری از ریسک توقف خط تولید و انحصار، سیاست تأمین قطعات از چند تأمین‌کننده رقیب را در پیش می‌گیرند. بنابراین، در چنین ساختاری، نقش قطعه‌سازان تنها رقابت بر سر کیفیت و قیمت می‌باشد.

بحران نقدینگی و حجم عظیم مطالبات معوق از سایپا

در حالی که شایعات متمرکز بر موضوعات مالکیتی و انحصار هستند، داده‌های مالی ارائه شده در بیانیه رسمی کروز نشان می‌دهد که چالش اصلی و واقعی در روابط میان قطعه‌ساز و خودروساز، بحران شدید نقدینگی ناشی از عدم پرداخت مطالبات است. آمارهای ارائه شده ابعاد نگران کننده‌ای از این وضعیت را نمایان می‌سازد. این شرکت موفق شده است از ابتدای سال تا بهمن‌ماه ۱۴۰۴، بیش از ۸ میلیون قطعه تولیدی را به خطوط تولید سایپا تحویل دهد که این امر نشان‌دهنده حجم بالای فعالیت تولیدی و پایبندی به تعهدات است. با این حال، در برابر این حجم از تحویل قطعه، چک‌هایی که شرکت سایپا در قالب «خرید دین» به کروز تحویل داده، یکی پس از دیگری برگشت خورده است.

برگشت این چک‌ها فشار مضاعفی را به سیستم مالی این شرکت خصوصی وارد کرده است، زیرا کروز به منظور جلوگیری از اعمال قوانین سختگیرانه بانکی در مورد چک‌های برگشتی، ناچارا بایستی وجه آن‌ها را از منابع داخلی خود پرداخت نماید و این امر منجر به کاهش شدید نقدینگی و تضعیف توانایی تأمین مواد اولیه شده است. عمق فاجعه مالی زمانی مشخص‌تر می‌شود که بدانیم تنها در بازه زمانی کوتاه آبان‌ماه تا بهمن‌ماه سال جاری، مجموع رقم مطالبات پرداخت‌نشده شرکت کروز از سایپا به رقم بالای ۳ هزار میلیارد تومان رسیده است. نکته مثبت و قابل توجه در این میان، تعهد تولیدکننده به حفظ جریان تولید است؛ چراکه با وجود این حجم از مطالبات انباشت شده، کروز در همین زمان به تحویل قطعات خود به سایپا ادامه داده است.

سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه تحت فشار مالی

یکی از تناقضات قابل تأمل در وضعیت کنونی صنعت خودرو، نیاز به سرمایه‌گذاری در آینده در عین درگیری با بحران‌های مالی روزمره است. با وجود فشار سنگین ناشی از عدم پرداخت مطالبات معوق توسط سایپا، شرکت کروز در سال جاری به دلیل پایبندی به تعهدات توسعه‌ای خود، اقدام به سرمایه‌گذاری کلانی در حوزه تحقیق و نوآوری کرده است. طبق اعلام رسمی، این شرکت بیش از ۲۰ میلیون دلار در توسعه محصولات مورد نیاز سایپا سرمایه‌گذاری کرده است تا بتواند با کمک تیم‌های متخصص خود، فناوری‌های مربوط به قطعات جدید این خودروساز را بومی‌سازی و پیشرفت دهد. این حجم از سرمایه‌گذاری ارزی در شرایطی که نقدینگی ریالی شرکت به شدت تحت فشار است، نشان‌دهنده نگاه راهبردی به آینده صنعت، فراسوی چالش‌های مقطعی است.

نتایج مذاکرات اخیر و چشم‌انداز روابط تجاری

مدیریت این بحران پیچیده نیازمند تعامل مداوم میان طرفین است. شرکت کروز اعلام کرده که از ابتدای سال جاری، بارها مسائل ناشی از عدم دریافت مطالبات را در مکاتبات رسمی و جلسات تخصصی متعددی با مدیران ارشد سایپا مطرح کرده است تا راه حالی برای حل این مشکل پیدا شود. در یکی از آخرین تلاش‌ها در بهمن‌ماه، توافقی حاصل شده است که بر اساس آن مقرر شده شرکت سایپا، به رغم مطالبات کلان انباشته قبلی، حداقل نقدینگی مورد نیاز برای تولید قطعات جاری را پرداخت نماید تا امکان تأمین مواد اولیه فراهم شود.

اما جنبه منفی ماجرا این است که شرکت سایپا به این تعهد حداقلی نیز عمل نکرده است. نتیجه عملی این توافق ناموفق بسیار تأمل‌برانگیز است: در بهمن‌ماه، شرکت سایپا صدها هزار قطعه جدید برای خطوط تولید خود دریافت کرد، اما سهم شرکت کروز در مقابل، دریافت بیش از ۳۰۰ میلیارد تومان چک برگشتی جدید در همین ماه بود. این وضعیت به وضوح نشان می‌دهد که مشکل اصلی اکثر قطعه‌سازان در کشور، نه مسائل حاشیه‌ای و شایعات مطرح شده در رسانه‌ها، بلکه عدم نقدینگی کافی به خاطر عدم پرداخت مطالبات از سوی برخی خودروسازان است. در نهایت، شرکت کروز با یادآوری سابقه ۳۰ سال فعالیت خود در صنعت قطعه‌سازی، تأکید کرده است که به عنوان یک شرکت بخش خصوصی، سیاست بی‌بدیل خود را در تأمین بهینه و باکیفیت قطعات برای هر دو مشتری اصلی خود، یعنی ایران‌خودرو و سایپا، حفظ خواهد کرد و آرزو دارد که موفقیت خودروسازان ایرانی محقق شود.