نیسان از برگ آناناس، بدنه خودرو ساخت

شرکت خودروسازی نیسان روز ۱۷ نوامبر ۲۰۲۶ از توسعه یک ماده جدید برای ساخت قطعات بیرونی بدنه خودرو خبر داد که ماده اولیه تقویتکننده آن از برگهای دورریختنی آناناس به دست میآید. این فناوری در همکاری با شرکت ژاپنی FOOD REBORN توسعه یافته و نمونهای واقعی از پنل بدنه، از جمله کاپوت خودرو، با استفاده از آن ساخته شده است. نیسان میگوید ماده جدید میتواند مقاومت مکانیکی موردنیاز برخی کاربردهای خودرویی را فراهم کند و همزمان راه تازهای برای استفاده از پسماندهای کشاورزی ایجاد کند.
نکته مهم این است که نیسان صرفاً از افزودن الیاف گیاهی به یک ماده پلاستیکی سخن نمیگوید. بخش اصلی دستاورد مشترک دو شرکت، ایجاد فرایندی برای تبدیل الیاف استخراجشده از برگ آناناس به نخ تخت، بافتن آنها به شکل پارچه و استفاده از این ساختار بهعنوان تقویتکننده یک ماده مرکب است.
این روش میتواند ساختار منظمتری از الیاف را برای تولید قطعات فراهم کند؛ موضوعی که در طراحی مواد مرکب اهمیت دارد. بااینحال، عملکرد نهایی هر قطعه همچنان به نوع رزین، نحوه چیدمان الیاف، شرایط تولید و آزمونهای مهندسی وابسته است.
نیسان و شریک ژاپنی آن اعلام کردهاند نمونه پنل ساختهشده را در نمایشگاه SAMPE Japan Advanced Materials Technology Exhibition 2026 که از ۱۸ تا ۲۰ نوامبر در توکیو برگزار میشود، به نمایش میگذارند. این بدان معناست که هنگام اعلام رسمی خبر در ۱۷ نوامبر، فناوری از مرحله ایده فراتر رفته و به ساخت نمونه قابل نمایش رسیده بود؛ اما هنوز اطلاعاتی درباره ورود آن به تولید انبوه خودروهای سواری منتشر نشده است.
چرا برگ آناناس برای صنعت خودرو جذاب شده است؟
در تولید آناناس، توجه اصلی معمولاً به میوه است. بااینحال، بوته آناناس برگهای بلند و نسبتاً مقاومی دارد که بخش بزرگی از آنها پس از برداشت، استفاده صنعتی گستردهای پیدا نمیکنند.
این برگها حاوی الیافی هستند که میتوان آنها را استخراج و برای کاربردهای مختلف آماده کرد. در صنعت مواد، الیاف گیاهی مدتهاست بهعنوان یکی از گزینههای تقویت برخی محصولات مورد بررسی قرار میگیرند.
نیسان اعلام کرده براساس محاسبات مبتنی بر دادههای تولید جهانی آناناس در سال ۲۰۲۴، سالانه بیش از ۵۰ میلیون تن برگ آناناس در جهان بدون استفاده باقی میماند. این عدد برآوردی از یک منبع بالقوه است و نباید آن را معادل مقدار مادهای دانست که بهآسانی و با هزینه مناسب قابل جمعآوری و بازیافت صنعتی است.
پسماندهای کشاورزی معمولاً در مناطق جغرافیایی گسترده تولید میشوند. جمعآوری، خشککردن، انتقال و فرآوری آنها هزینه دارد و کیفیت ماده اولیه نیز ممکن است با توجه به شرایط کشت و برداشت متفاوت باشد.
بااینحال، اگر راهی برای تبدیل بخشی از این پسماندها به محصولی با ارزش صنعتی بالا پیدا شود، امکان ایجاد زنجیره اقتصادی تازهای به وجود میآید. در چنین شرایطی، برگهایی که پیشتر کاربرد محدودی داشتند میتوانند به ماده اولیه تولیدکنندگان الیاف یا قطعات تبدیل شوند.
ایده نیسان و FOOD REBORN دقیقاً بر همین نقطه تمرکز دارد: استفاده از منبعی که ارزش اقتصادی فعلی آن محدود است و تبدیل آن به مادهای که بتواند برخی الزامات صنعت خودرو را پاسخ دهد.
پلاستیک تقویتشده با الیاف طبیعی چیست؟
ماده معرفیشده با نام NFRP شناخته میشود که مخفف Natural Fiber Reinforced Plastic، به معنای پلاستیک تقویتشده با الیاف طبیعی است.
برای درک ساختار آن، باید میان ماده زمینه و ماده تقویتکننده تفاوت گذاشت. در یک کامپوزیت، معمولاً یک ماده بخش اصلی ساختار را تشکیل میدهد و ماده دیگری برای تغییر یا بهبود برخی ویژگیهای مکانیکی به آن افزوده میشود.
در پلاستیک تقویتشده با الیاف، رزین یا ماده پلیمری نقش زمینه را بر عهده دارد و الیاف به تحمل بار و شکلگیری ویژگیهای مکانیکی کمک میکنند.
نمونههای شناختهشده این خانواده، مواد تقویتشده با الیاف شیشه یا کربن هستند. در برخی کاربردها میتوان از الیاف گیاهی نیز استفاده کرد؛ هرچند ویژگیهای آنها با الیاف مصنوعی یکسان نیست.
الیاف طبیعی ممکن است از نظر منشأ ماده اولیه و بعضی ویژگیهای وزنی جذاب باشند، اما انتخاب آنها به مواردی مانند مقاومت، دوام، حساسیت به رطوبت، پایداری حرارتی و سازگاری با رزین بستگی دارد.
بنابراین، نمیتوان صرف طبیعی بودن الیاف را نشانه بهتر بودن یک کامپوزیت دانست. قطعه خودرو باید متناسب با محل نصب و شرایط استفاده بررسی شود.
در فناوری نیسان، الیاف برگ آناناس به شکل یک ساختار بافتهشده در ماده مرکب به کار میروند. همین فرایند تبدیل الیاف به نخ تخت و پارچه یکی از بخشهای محوری توسعه اعلامشده است.
از برگ خام تا پارچه تقویتکننده
مسیر تبدیل برگ آناناس به قطعه بدنه خودرو چند مرحله دارد.
ابتدا باید الیاف مناسب از برگ جدا شوند. این الیاف در ادامه به شکلی فرآوری میشوند که امکان استفاده از آنها در ساخت نخ وجود داشته باشد.
طبق توضیح دو شرکت، مرحله مهم بعدی تبدیل الیاف به نخ تخت است. نخ تخت برخلاف نخهای معمولی که ممکن است سطح مقطع گردتری داشته باشند، برای شکلگیری ساختار بافتهشده موردنظر این فناوری آماده میشود.
پس از تولید نخ، الیاف به پارچه تبدیل میشوند. در این مرحله، نحوه قرارگیری و امتداد رشتهها اهمیت دارد؛ زیرا خواص یک کامپوزیت تقویتشده میتواند در جهتهای مختلف متفاوت باشد.
در نهایت، ساختار بافتهشده با رزین ترکیب میشود تا ماده مرکب قابل شکلدهی به دست آید.
نیسان از ماده میانی موسوم به «پیشآغشته» یا prepreg نیز نام برده است. پیشآغشته به مادهای گفته میشود که الیاف تقویتکننده آن از پیش با مقدار مشخصی رزین آماده شدهاند تا در مراحل بعدی ساخت قطعه مورد استفاده قرار گیرند.
استفاده از پیشآغشته در بسیاری از فرایندهای ساخت کامپوزیت اهمیت دارد؛ زیرا تولیدکننده میتواند مادهای آمادهتر برای قالبگیری در اختیار داشته باشد. البته شرایط نهایی فرآوری، دما، فشار و زمان تولید به نوع سامانه رزین و طراحی قطعه بستگی دارد.
نیسان اعلام کرده دانش فنی مربوط به ساخت نخ تخت، پارچه بافتهشده و پیشآغشته را در چارچوب همکاری خود به FOOD REBORN منتقل میکند.
آیا این ماده واقعاً مقاومتر از الیاف کتان است؟
یکی از ادعاهای مهم نیسان درباره کامپوزیت جدید، مقاومت کششی آن است.
در اطلاعیه انگلیسی شرکت آمده است که ماده تازه براساس آزمونهای داخلی نیسان، استحکام کششی بالاتری نسبت به مواد طبیعی متداول مبتنی بر الیاف کتان دارد.
استحکام کششی نشان میدهد ماده در برابر نیرویی که میخواهد آن را بکشد تا چه اندازه مقاومت میکند. این ویژگی برای برخی قطعات مهندسی اهمیت زیادی دارد، اما تنها معیار انتخاب یک ماده برای خودرو نیست.
برای مثال، یک پنل بیرونی علاوه بر مقاومت کششی ممکن است به مقاومت در برابر ضربه، تغییر شکل، ارتعاش، شرایط محیطی و فرسودگی طولانیمدت نیاز داشته باشد.
به همین دلیل، حتی اگر یک ماده در آزمون کشش عملکرد بهتری داشته باشد، نمیتوان نتیجه گرفت در تمام کاربردهای خودرویی از همه مواد رقیب مناسبتر است.
نکته احتیاطی دیگری نیز وجود دارد. FOOD REBORN در اطلاعیه ژاپنی خود توضیح داده که مقایسه برخی مقادیر مرجع مقاومت الیاف آناناس و کتان در منابع علمی، با روشها و شرایط آزمایش یکسان انجام نشده است. این شرکت تأکید کرده چنین مقایسهای نباید معادل آزمون مستقیم محصول نهایی در شرایط کاملاً یکسان تلقی شود.
بنابراین، ادعای برتری مقاومت را باید با انتساب دقیق به نیسان و با توجه به محدودیت اطلاعات آزمون مطرح کرد.
در زمان اعلام خبر، جدول کامل نتایج آزمون مستقل، جزئیات نمونههای مقایسهای و دادههای کافی برای تأیید عمومی همه ویژگیهای مکانیکی ماده منتشر نشده بود.
چرا نیسان ابتدا به قطعات بیرونی و موتوراسپرت توجه کرده است؟
در صنعت خودرو، قطعات بیرونی تنها نقش ظاهری ندارند. کاپوت، گلگیر و دیگر پنلهای بدنه باید شکل خود را حفظ کنند و متناسب با محل نصب، نیازهای مکانیکی و محیطی مشخصی را پاسخ دهند.
در عین حال، همه قطعات بیرونی الزاماً عضو اصلی سازه باربر خودرو نیستند. این موضوع باعث میشود بعضی پنلها فضای مناسبی برای بررسی مواد جایگزین باشند؛ البته عبور از آزمونهای مربوط به هر کاربرد همچنان ضروری است.
نیسان در اعلامیه خود به نیازهای حوزه موتوراسپرت نیز اشاره کرده است. در برخی رقابتهایی که از خودروهای نزدیک به نمونههای تولیدی استفاده میکنند، مقررات استفاده از مواد پایدارتر را برای پنلهای بیرونی تغییریافته مطرح کردهاند.
شرکت توضیح داده که تعداد محدود عرضهکنندگان تخصصی این مواد میتواند دسترسی تیمهای مسابقهای را دشوار و هزینهها را افزایش دهد.
از این منظر، توسعه یک ماده تقویتشده با الیاف طبیعی فقط موضوعی زیستمحیطی نیست. اگر بتوان آن را با کیفیت قابل قبول و عرضه پایدار تولید کرد، ممکن است گزینه دیگری در اختیار سازندگان قطعات و تیمهای مسابقهای قرار گیرد.
بااینحال، هیچ داده عمومی در خبر نشان نمیدهد که این ماده اکنون برای تمام مسابقات یا تمام کلاسهای خودرو تأیید شده است. الزامات فنی و مقررات هر رقابت باید جداگانه بررسی شوند.
همچنین ساخت نمونه کاپوت به معنای آغاز فروش آن برای خودروهای خیابانی نیست. تفاوت میان نمونه نمایشی، قطعه آزمایشی و محصول تولید انبوه در ارزیابی چنین خبری اهمیت دارد.
نقش FOOD REBORN در این پروژه چیست؟
FOOD REBORN شرکتی ژاپنی مستقر در اوکیناوا است که روی الیاف طبیعی و مواد مرتبط با منابع گیاهی فعالیت میکند.
در همکاری جدید، این شرکت دانش خود درباره استخراج و آمادهسازی الیاف برگ آناناس را با تجربه نیسان در مهندسی مواد مرکب ترکیب کرده است.
طبق توضیح FOOD REBORN، مسیر توسعه فناوری با توجه به ظرفیت برگهای آناناس بهعنوان یک منبع کماستفاده شکل گرفته است.
اتسوکو اودا، مدیرعامل شرکت، در بیانیه ژاپنی به آغاز تلاشها در سال ۲۰۱۹ اشاره کرده و توضیح داده که آن زمان تبدیل برگ آناناس به مادهای برای صنعت خودرو، هدفی دور از دسترس به نظر میرسید.
این سابقه نشان میدهد خبر ۱۷ نوامبر به معنی شروع تحقیق از همان روز نیست. توسعه و آزمون ماده در سالهای پیش انجام شده و رویداد جدید، اعلام رسمی نتیجه مشترک و برنامه انتقال دانش فنی و نمایش محصول است.
اهمیت حضور یک شرکت تخصصی الیاف در کنار خودروساز نیز روشن است. نیسان تجربه طراحی و تولید قطعات خودرویی را دارد، در حالی که FOOD REBORN روی ماده اولیه و فرآوری الیاف گیاهی کار کرده است.
چنین همکاریهایی میتوانند فاصله میان یک ماده خام کشاورزی و محصولی با کاربرد مهندسی را کاهش دهند؛ البته موفقیت صنعتی آنها به امکان تولید پایدار و کیفیت یکنواخت مواد وابسته خواهد بود.
واگذاری دانش تولید به شریک ژاپنی
یکی از بخشهای مهم اعلامیه نیسان، تصمیم برای ارائه مجوز استفاده از دانش تولید به FOOD REBORN است.
در این چارچوب، نیسان فناوری و تجربه ساخت نخ تخت، پارچه و پیشآغشته را در اختیار شریک خود قرار میدهد تا مسیر استفاده صنعتی از ماده جدید توسعه پیدا کند.
مجوز بهرهبرداری از دانش فنی با فروش کامل مالکیت فناوری یکسان نیست. جزئیات حقوقی و تجاری قرارداد نیز در اطلاعیه عمومی بهطور کامل توضیح داده نشده است.
بااینحال، اعلام چنین همکاریای نشان میدهد هدف پروژه فقط نمایش یک نمونه در نمایشگاه نیست و دو شرکت به کاربردهای گستردهتر ماده فکر میکنند.
FOOD REBORN علاوه بر قطعات خودرو، به استفاده احتمالی از این فناوری در کالاهای ورزشی، تجهیزات فضای باز و حوزههای دریایی اشاره کرده است.
این کاربردها به دلیل نیازهای متفاوتی که دارند، میتوانند بازارهای جداگانهای برای مواد مرکب ایجاد کنند. برای مثال، قطعه مورد استفاده در یک وسیله ورزشی ممکن است از نظر ابعاد، وزن، مقاومت و شرایط استفاده با یک پنل خودرو تفاوت داشته باشد.
البته گسترش دامنه کاربرد، در مرحله فعلی بیشتر بیانگر مسیرهای مورد بررسی است. وجود نمونه خودرو بهتنهایی نشان نمیدهد محصولات مربوط به همه این حوزهها تولید شده یا آماده فروش هستند.
آیا استفاده از برگ آناناس واقعاً آلودگی را کاهش میدهد؟
استفاده از پسماند کشاورزی میتواند فرصتهایی برای کاهش اتکا به بعضی مواد اولیه ایجاد کند، اما میزان واقعی اثر زیستمحیطی آن باید با بررسی کامل فرایند تولید مشخص شود.
برای ارزیابی یک ماده، تنها منشأ گیاهی الیاف کافی نیست. باید مشخص شود جمعآوری برگها، جداسازی الیاف، فرآوری، بافت، تولید رزین و ساخت قطعه چه میزان انرژی و مواد مصرف میکند.
نوع رزین نیز اهمیت دارد. پلاستیک تقویتشده با الیاف طبیعی همچنان یک ماده مرکب است و لزوماً تمام اجزای آن منشأ گیاهی یا قابلیت تجزیه زیستی ندارند.
همچنین امکان بازیافت یا جداسازی اجزای کامپوزیت پس از پایان عمر محصول باید بررسی شود.
نیسان فناوری تازه را در ارتباط با اهداف کاهش اثرات محیطزیستی و برنامه Nissan Green Program 2030 معرفی کرده است. این جهتگیری نشاندهنده هدف شرکت است، اما نباید آن را معادل انتشار یک ارزیابی کامل و مستقل از چرخه عمر محصول دانست.
در زمان اعلام خبر، درصد مشخص و تأییدشدهای از کاهش انتشار کربن برای پنل جدید در مقایسه با قطعات متداول ارائه نشده بود.
بنابراین، دقیقتر است گفته شود ماده جدید ظرفیت استفاده از منبع کشاورزی کماستفاده را دارد؛ نه اینکه کاهش قطعی و مشخص آلودگی آن در تمام مراحل تولید و مصرف اثبات شده است.
نمایش نمونه در توکیو چه اهمیتی دارد؟
نیسان و FOOD REBORN اعلام کردهاند پنل ساختهشده با الیاف برگ آناناس را در نمایشگاه SAMPE Japan Advanced Materials Technology Exhibition 2026 به نمایش میگذارند.
این رویداد برای روزهای ۱۸ تا ۲۰ نوامبر در مجموعه Tokyo Big Sight برنامهریزی شده و دو شرکت قرار بوده در غرفه مشترک خود نمونه را معرفی کنند.
نمایش محصول در یک رویداد تخصصی مواد پیشرفته میتواند فرصت بررسی نزدیکتر ساختار و کاربردهای آن را برای فعالان صنعتی فراهم کند.
همچنین چنین نمایشگاههایی معمولاً محلی برای ارتباط تولیدکنندگان مواد، مهندسان، تأمینکنندگان تجهیزات و شرکتهای مصرفکننده هستند.
بااینحال، نمایش نمونه در یک رویداد تخصصی با آغاز تولید تجاری تفاوت دارد. برای ورود گسترده یک ماده جدید به صنعت خودرو، معمولاً آزمونهای بیشتری درباره عملکرد، دوام، کیفیت تولید و هزینه لازم است.
خبر ۱۷ نوامبر درباره اعلام فناوری توسعهیافته است؛ نمایشگاه از روز بعد آغاز میشد. بنابراین، تاریخ بازدید عمومی نمونه نباید با تاریخ اصلی اعلام دستاورد اشتباه گرفته شود.
چه پرسشهایی هنوز بیپاسخ ماندهاند؟
با وجود انتشار تصاویر واقعی از نمونه کاپوت، اطلاعات فنی و اقتصادی مهمی هنوز بهصورت عمومی اعلام نشده است.
یکی از پرسشها هزینه تولید ماده جدید در مقایسه با کامپوزیتهای متداول است. استخراج الیاف طبیعی، تبدیل آنها به نخ تخت و تولید پارچه تقویتکننده ممکن است به تجهیزات و فرایندهای ویژه نیاز داشته باشد.
پرسش دیگر، یکنواختی کیفیت است. مواد اولیه گیاهی ممکن است تحت تأثیر منطقه کشت، فصل برداشت و شیوه فرآوری قرار گیرند. در صنعت خودرو، کنترل کیفیت مداوم برای تولید قطعات در تعداد بالا اهمیت زیادی دارد.
دوام طولانیمدت نیز باید بررسی شود. یک قطعه بیرونی ممکن است سالها در معرض گرما، سرما، رطوبت، نور خورشید و ارتعاش قرار گیرد. عملکرد ماده در چنین شرایطی به اطلاعات آزمایشگاهی و میدانی بیشتری نیاز دارد.
میزان کاهش وزن نسبت به قطعات مرسوم نیز در اطلاعیه اصلی با یک عدد مشخص برای نمونه جدید بیان نشده است. در نتیجه، نمیتوان درصدی از سبکتر شدن خودرو را به این فناوری نسبت داد.
همچنین زمان ورود ماده به محصولات تولیدی نیسان، تیراژ احتمالی یا قیمت نهایی قطعات اعلام نشده است.
این ابهامها از ارزش کار انجامشده کم نمیکنند، اما مرز میان موفقیت در ساخت نمونه و آماده بودن فناوری برای تولید گسترده را روشن میسازند.
مسیر تازه برای مواد خودرو، نه جایگزینی فوری فلزات
توسعه کامپوزیت مبتنی بر برگ آناناس نشان میدهد خودروسازان برای یافتن مواد جایگزین، بیش از گذشته به منابعی خارج از زنجیره سنتی صنعت خودرو توجه میکنند.
برگ یک گیاه کشاورزی در نگاه نخست ارتباط مستقیمی با تولید بدنه خودرو ندارد، اما استخراج الیاف، فرآوری و ترکیب آن با رزین میتواند کاربردی کاملاً متفاوت برای آن ایجاد کند.
ویژگی قابلتوجه پروژه نیسان و FOOD REBORN این است که مسیر ساخت ماده تنها در حد پیشنهاد نظری باقی نمانده و نمونه پنل واقعی تولید شده است.
در عین حال، نتیجه فعلی به معنای جایگزینی قریبالوقوع فولاد، آلومینیوم یا کامپوزیتهای دیگر در تمام خودروها نیست. هر ماده جایگاه فنی و اقتصادی خاص خود را دارد و انتخاب آن باید متناسب با نیاز قطعه انجام شود.
اگر فناوری جدید بتواند در آزمونهای دوام و تولید انبوه عملکرد قابل قبول نشان دهد، ممکن است برای برخی قطعات بیرونی و محصولات دیگر گزینه مناسبی باشد. اما زمان تحقق چنین مرحلهای هنوز روشن نیست.
خبر ۱۷ نوامبر ۲۰۲۶ بیش از هر چیز از یک دستاورد مشخص در مهندسی مواد حکایت دارد: نیسان و FOOD REBORN توانستهاند از الیاف برگ آناناس، ساختار تقویتکننده قابل استفاده در یک پنل واقعی خودرو بسازند و برای توسعه کاربرد صنعتی آن برنامه همکاری داشته باشند. میزان اثرگذاری نهایی این فناوری به نتایج آزمونهای تکمیلی، هزینه تولید و استقبال سازندگان قطعات وابسته خواهد بود.



