هواپیمای برقی ۱۹ نفره چین نخستین پرواز سرنشیندار را انجام داد

هواپیمای تمامبرقی CE-25A ساخت شرکت چینی COMAC روز ۱۴ نوامبر ۲۰۲۶ نخستین پرواز آزمایشی خود را با حضور سرنشین در شهر بینژو، واقع در استان شاندونگ چین، با موفقیت به پایان رساند. این هواپیما که برای جابهجایی مسافر در مسیرهای کوتاه میان شهرها طراحی شده، در جریان آزمایش دو خلبان و یک مهندس آزمون پرواز را حمل کرد و پس از پیمودن حدود ۶۰ کیلومتر به زمین بازگشت. شرکت سازنده میگوید عملکرد سامانههای هواپیما در این پرواز مطابق انتظار بوده است.
این آزمایش مرحله مهمی در برنامه توسعه هواپیمای برقی COMAC محسوب میشود، زیرا CE-25A پیش از آن مجموعهای از پروازهای بدون سرنشین را پشت سر گذاشته بود. حضور خدمه در کابین به معنی ورود هواپیما به ناوگان مسافربری نیست؛ بلکه نشان میدهد پروژه از مرحله آزمایشهای خودکار به مرحلهای رسیده که متخصصان میتوانند رفتار پروازی آن را در شرایط واقعی از داخل هواپیما ارزیابی کنند.
CE-25A برای حمل حداکثر ۱۹ مسافر طراحی شده و بیشینه وزن برخاست آن ۱۰ تن اعلام شده است. براساس مشخصات منتشرشده، سرعت پیمایشی مورد انتظار این هواپیما ۳۰۰ کیلومتر بر ساعت، ارتفاع پیمایشی آن ۲۴۰۰ متر و برد طراحیشده آن حدود ۴۰۰ کیلومتر است. این ارقام تصویری از هدف سازنده ارائه میکنند و نباید با نتایج قطعی آزمون پرواز ۱۴ نوامبر اشتباه گرفته شوند. در آن روز، هواپیما تنها بخشی از مسافت هدف طراحی خود را پیمود.
در پرواز ۱۴ نوامبر چه اتفاقی افتاد؟
CE-25A از فرودگاه بینژو داگائو در شرق چین به پرواز درآمد. طبق اطلاعات منتشرشده از سوی رسانههای چینی، هواپیما ۱۶ دقیقه و ۳۸ ثانیه در آسمان بود و طی این مدت ۶۰٫۴ کیلومتر حرکت کرد. مجموع عملیات آزمایشی، با احتساب بخشهای زمینی و آمادهسازیهای مرتبط، ۵۷ دقیقه و ۴۶ ثانیه طول کشید.
تفاوت میان این دو مدتزمان اهمیت دارد. عدد نزدیک به ۵۸ دقیقه مدت پرواز واقعی هواپیما نیست. برای بررسی عملکرد فنی باید زمان حضور آن در آسمان را همان ۱۶ دقیقه و ۳۸ ثانیه در نظر گرفت. انتشار هر دو عدد بدون توضیح ممکن است تصور نادرستی ایجاد کند که هواپیما تقریباً یک ساعت پرواز کرده است.
در کابین دو خلبان و یک مهندس آزمون پرواز حضور داشتند. مأموریت آنها حمل مسافر تجاری نبود، بلکه بررسی رفتار هواپیما در شرایطی بود که افراد متخصص درون آن حضور دارند. در چنین آزمایشهایی، سازنده میتواند دادههایی درباره پاسخ سامانههای کنترل، عملکرد پیشرانش، پایداری و وضعیت اجزای مختلف در یک پرواز واقعی گردآوری کند.
COMAC اعلام کرده است که هواپیما عملکرد عادی داشته و شاخصهای بررسیشده مطابق انتظار بودهاند. بااینحال، اطلاعات منتشرشده شامل گزارش کامل تمام اندازهگیریهای مهندسی نیست. بنابراین نمیتوان از این اظهار نظر نتیجه گرفت که تمام آزمایشهای لازم برای صدور مجوز حمل مسافر به پایان رسیدهاند.
تصاویر واقعی منتشرشده از این رویداد، هواپیمایی با بدنه نسبتاً کوچک و طراحی متفاوت از هواپیماهای مسافربری متداول را نشان میدهند. یکی از مشخصترین ویژگیهای ظاهری آن، مجموعهای از فنهای الکتریکی است که در امتداد بالها قرار گرفتهاند. همین چیدمان، CE-25A را از بسیاری از هواپیماهایی که به دو موتور بزرگ زیر بال متکی هستند متمایز میکند.
چرا طراحی CE-25A با هواپیماهای معمولی فرق دارد؟
بخش اصلی تفاوت CE-25A در سامانه پیشرانش آن است. در هواپیماهای متداول مسافربری، موتورهای توربینی با سوزاندن سوخت نیروی لازم برای حرکت را تولید میکنند. در این پروژه، موتورهای الکتریکی انرژی دریافتشده از سامانه باتری را به حرکت فنها تبدیل میکنند.
CE-25A از ۱۰ فن کانالدار الکتریکی استفاده میکند که پنج عدد از آنها روی هر بال نصب شدهاند. فن کانالدار در واقع پروانهای است که داخل یک پوشش یا مجرای مشخص قرار میگیرد. طراحی دقیق این پوشش میتواند بر جریان هوا، بازده سامانه و ویژگیهای صوتی آن اثر بگذارد، اما میزان این مزایا به جزئیات مهندسی و شرایط عملکرد بستگی دارد.
توزیع نیروی پیشرانش میان چند واحد، یکی از رویکردهای مورد توجه در توسعه هواپیماهای برقی است. بهجای اتکا به تعداد کمی موتور بزرگ، طراحان میتوانند چند موتور کوچکتر را در نقاط مختلف بال یا بدنه قرار دهند. این انتخاب آزادی بیشتری برای بررسی شکل بال و شیوه توزیع نیروی رانش فراهم میکند، هرچند مدیریت تعداد بیشتری موتور، مدار الکتریکی و تجهیزات کنترل نیز پیچیدگیهای خودش را دارد.
در CE-25A، این فنها در امتداد بال قرار گرفتهاند و از نظر ظاهری آرایشی متفاوت ایجاد میکنند. با وجود این، صرف مشاهده تعداد زیاد فنها برای نتیجهگیری درباره ایمنی یا قابلیت ادامه پرواز پس از ازکارافتادن یک واحد کافی نیست. چنین ادعاهایی به دادههای آزمون و ارزیابی رسمی نیاز دارند.
پیشرانش الکتریکی همچنین شیوه مدیریت انرژی را تغییر میدهد. در یک هواپیمای سوختی، جرم سوخت با مصرف آن در طول پرواز کاهش پیدا میکند، اما جرم باتری هواپیمای برقی به شکل مشابهی کم نمیشود. این تفاوت میتواند بر طراحی سازه، محاسبه وزن و برنامهریزی پرواز اثر بگذارد. از سوی دیگر، سامانه الکتریکی باید بتواند در مراحل پرمصرفی مانند برخاست، توان موردنیاز موتورها را فراهم کند.
نقش COMAC و CATL در توسعه هواپیما
CE-25A محصول همکاری چند مجموعه چینی است. شرکت COMAC مسئول اصلی برنامه هواپیماست و در کنار آن، شرکت باتریسازی CATL، دانشگاه Shanghai Jiao Tong و شرکای دیگر در توسعه پروژه مشارکت دارند.
COMAC در صنعت هوانوردی چین با برنامههای ساخت هواپیماهای مسافربری شناخته میشود. ورود این شرکت به حوزه هواپیمای تمامبرقی نشان میدهد که توسعه پیشرانش جایگزین صرفاً موضوع شرکتهای کوچک نوپا نیست و سازندگان بزرگ هواپیما نیز آن را بهعنوان زمینهای برای پژوهش و طراحی دنبال میکنند.
حضور CATL در پروژه اهمیت ویژهای دارد. این شرکت در صنعت باتری خودروهای برقی فعالیت گستردهای دارد و تجربه آن در فناوری سلولهای باتری میتواند برای بررسی نیازهای انرژی در هوانوردی مفید باشد. بااینحال، باتری مناسب یک خودرو الزاماً بدون تغییر برای استفاده در هواپیما مناسب نیست.
در هواپیما، نسبت انرژی ذخیرهشده به وزن مجموعه باتری اهمیت زیادی دارد. هر کیلوگرم وزن اضافه باید در طول پرواز حمل شود و مستقیماً بر عملکرد وسیله پرنده اثر میگذارد. علاوه بر این، سامانه باتری باید از نظر مدیریت حرارت، پایداری عملکرد و رفتار در شرایط غیرعادی با الزامات سختگیرانه هوانوردی سازگار باشد.
CATL پیشتر درباره توسعه فناوری باتری با چگالی انرژی بالا برای کاربردهای پیشرفته صحبت کرده است. بااینحال، COMAC هنوز مشخصات کامل باتری نصبشده در نمونه CE-25A را بهصورت عمومی اعلام نکرده است. به همین دلیل، نسبت دادن یک ترکیب شیمیایی یا ظرفیت مشخص به باتری این هواپیما بدون تأیید سازنده درست نیست.
اطلاعات موجود همچنین روشن نمیکند که باتری CE-25A در چه مدت شارژ میشود یا هزینه تعویض و نگهداری آن در شرایط بهرهبرداری تجاری چقدر خواهد بود. این موضوعات زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکنند که سازنده بخواهد از مرحله نمایش توانایی پرواز به مرحله ارائه خدمات منظم نزدیک شود.
این نخستین پرواز CE-25A نبود
اگرچه پرواز ۱۴ نوامبر از نظر حضور خدمه تازگی داشت، پروژه CE-25A پیشتر نیز در آسمان آزمایش شده بود. براساس اطلاعات منتشرشده پس از این رویداد، نمونه کامل هواپیما نخستین پرواز خودکار بدون سرنشین را در ۲ فوریه ۲۰۲۶ انجام داده است.
پس از آن، ۱۹ پرواز آزمایشی بدون سرنشین برای بررسی عملکرد و قابلیت اطمینان سامانهها انجام شد. این مراحل به مهندسان امکان دادهاند پیش از حضور افراد در کابین، رفتار هواپیما را در سناریوهای مختلف ارزیابی کنند.
نکته جالب در روند توسعه این است که جزئیات فعالیت پروازی نمونه کامل CE-25A تا مدتها بهطور گسترده منتشر نشده بود. تصاویر هواپیما در پاییز ۲۰۲۶ توجه بیشتری جلب کردند، اما اطلاعات رسمی بعدی نشان داد که پروازهای بدون سرنشین از چند ماه پیش جریان داشتهاند.
مفهوم اولیه CE-25A نیز به سال ۲۰۲۳ بازمیگردد. در مراحل آغازین برنامه، آزمایش نمونههای کوچکتر یا مدلهای نمایشی میتوانست اطلاعاتی درباره طراحی فراهم کند. بااینحال، باید میان آزمون یک نمونه مقیاسکوچک و پرواز نمونه کامل ۱۰ تنی تفاوت قائل شد. گزارشهای مربوط به ۱۴ نوامبر مشخص میکنند که آزمایش اخیر با نمونه کامل و دارای خدمه انجام شده است.
عبارت «پرواز هوشمند سرنشیندار» نیز در برخی گزارشهای چینی دیده میشود. اما COMAC جزئیات کافی درباره سهم دقیق سامانههای خودکار و اقدامات خلبانان در این مأموریت منتشر نکرده است. بنابراین، توصیف آزمایش بهعنوان پروازی کاملاً خودران که انسانها فقط نظارهگر آن بودهاند، پشتوانه روشنی ندارد.
آیا برد ۴۰۰ کیلومتری به معنی آمادگی برای پرواز بینشهری است؟
برد ۴۰۰ کیلومتری یکی از مشخصات اعلامشده CE-25A است و به هدف طراحی هواپیما اشاره دارد. برای درک جایگاه این عدد باید توجه کرد که مأموریت ۱۴ نوامبر یک پرواز آزمایشی ۶۰٫۴ کیلومتری بود، نه نمایش پرواز کامل با بیشترین ظرفیت مسافر و بیشترین برد.
هواپیمایی که قرار است در آینده بهصورت تجاری کار کند، باید عملکرد خود را در وضعیتهای متفاوت ثابت کند. وزن مسافران و بار، شرایط آبوهوا، مسیر پرواز و نیاز به ذخیره انرژی برای شرایط پیشبینینشده از عواملی هستند که بر برنامهریزی عملیات اثر میگذارند.
به همین دلیل، مقایسه مستقیم برد اعلامشده CE-25A با مسافت یک مسیر مشخص میان دو شهر، بهتنهایی برای تعیین امکان راهاندازی سرویس کافی نیست. لازم است مشخص شود برد هواپیما در چه شرایطی اندازهگیری شده، چه میزان ذخیره انرژی در پایان مأموریت باقی میماند و چه محدودیتهایی برای بهرهبرداری در نظر گرفته میشود.
سرعت پیمایشی اعلامشده ۳۰۰ کیلومتر بر ساعت نیز بیانگر هدف طراحی است. سرعت واقعی طی یک مسیر عملیاتی به شرایط پرواز و الزامات مسیر بستگی خواهد داشت. در نتیجه، نمیتوان تنها با تقسیم فاصله دو شهر بر این عدد، زمان قطعی سفر با CE-25A را محاسبه کرد.
با وجود این محدودیتها، تمرکز پروژه بر پروازهای کوتاه میان شهرها قابل توجه است. در چنین مسیرهایی، سازنده میتواند بهجای رقابت مستقیم با هواپیماهای بزرگ برای پروازهای طولانی، کاربردهای محدودتری را بررسی کند. این مسیر توسعه از نظر فنی با تلاش برای برقیسازی یک هواپیمای پهنپیکر بینقارهای تفاوت اساسی دارد.
گواهینامه پرواز؛ مرحلهای که هنوز باقی مانده است
یکی از مهمترین بخشهای گزارشهای ۱۴ و ۱۵ نوامبر به وضعیت قانونی CE-25A مربوط میشود. اداره هوانوردی غیرنظامی چین، CAAC، درخواست COMAC برای دریافت گواهینامه نوع هواپیما را پذیرفته است. این موضوع به معنی آغاز یا پیشرفت فرایند بررسی رسمی است، نه صدور مجوز نهایی.
گواهینامه نوع یا Type Certificate تأیید میکند که یک طراحی مشخص، پس از طی بررسیها و آزمونهای لازم، با الزامات تعیینشده سازگار است. برای یک هواپیمای جدید، این مرحله میتواند شامل مجموعهای گسترده از بررسیهای سازهای، عملکردی و ایمنی باشد.
در نام CE-25A، بخش «25» به مقررات هوانوردی چین برای هواپیماهای رده حملونقل اشاره دارد. چنین نامگذاریای نشان میدهد سازنده پروژه را در چارچوبی مرتبط با استانداردهای هواپیماهای حمل مسافر دنبال میکند. اما اشاره به یک استاندارد در نام محصول، خود به معنی دریافت گواهینامه مربوط نیست.
در مورد یک هواپیمای تمامبرقی، مسائل مربوط به سامانه ذخیره انرژی، ایمنی تجهیزات الکتریکی و رفتار هواپیما در شرایط خرابی احتمالی نیز اهمیت دارند. نهاد ناظر باید بتواند بر اساس شواهد فنی و آزمونهای مورد قبول خود درباره قابلیت اطمینان طراحی تصمیم بگیرد.
بنابراین، انجام موفق یک پرواز با خدمه را باید دستاوردی آزمایشی دانست. هیچیک از گزارشهای بررسیشده نشان نمیدهند که CE-25A در ۱۴ یا ۱۵ نوامبر مجوز حمل مسافر در خطوط تجاری را دریافت کرده یا تاریخ مشخصی برای شروع فروش بلیت اعلام شده باشد.
هواپیمای برقی چه مزیتهایی میتواند داشته باشد؟
یکی از دلایل علاقه صنعت هوانوردی به پیشرانش الکتریکی، امکان کاهش انتشار آلاینده در محل استفاده از هواپیماست. وسیلهای که در پرواز مستقیماً سوخت فسیلی نمیسوزاند، از نظر انتشار گازهای ناشی از احتراق در موتور با هواپیمای متداول تفاوت دارد.
البته برای ارزیابی اثر زیستمحیطی کل سامانه باید فراتر از خود پرواز را بررسی کرد. منبع برق مورد استفاده برای شارژ، تولید باتری، عمر تجهیزات و شیوه بازیافت آنها نیز در محاسبه اثرات کلی اهمیت دارند. از این رو، تمامبرقی بودن بهتنهایی به معنی صفر بودن اثرات زیستمحیطی در تمام چرخه عمر نیست.
پیشرانش الکتریکی همچنین میتواند ویژگیهای متفاوتی از نظر سروصدا و نگهداری داشته باشد. بااینحال، صدای هواپیما فقط از موتور ناشی نمیشود؛ جریان هوا بر روی بال و بدنه و عملکرد فنها نیز نقش دارند. برای ادعای قطعی درباره میزان کاهش آلودگی صوتی CE-25A باید اندازهگیریهای مربوط منتشر شود.
از نظر اقتصادی نیز مزایا هنوز قطعی نیستند. قیمت باتری، هزینه زیرساخت شارژ، زمان توقف میان پروازها و تعداد دفعاتی که یک هواپیما میتواند در طول روز به کار گرفته شود، همگی بر نتیجه اثر خواهند گذاشت.
ممکن است یک مسیر کوتاه با تقاضای مشخص برای چنین هواپیمایی مناسب باشد، اما این فرضیه باید با دادههای واقعی آزمایش و بهرهبرداری سنجیده شود. در مرحله فعلی، CE-25A بیش از آنکه یک محصول آماده ورود به شبکه حملونقل باشد، بستری برای اثبات امکان اجرای یک طراحی جدید است.
مسیر پیشروی COMAC چگونه خواهد بود؟
موفقیت آزمایش ۱۴ نوامبر یک گام مهم برای تیم توسعه محسوب میشود، اما اطلاعات موجود هنوز برای تعیین زمان ورود CE-25A به خدمات عمومی کافی نیست. سازنده باید مراحل فنی و مقرراتی باقیمانده را دنبال کند و نشان دهد که هواپیما در گستره موردنیاز از شرایط پروازی، عملکرد قابل قبول دارد.
در ادامه مسیر، پرسشهای متعددی برای صنعت هوانوردی مطرح خواهد بود. ظرفیت واقعی حمل مسافر در شرایط مختلف چقدر است؟ باتری در چه مدت دوباره آماده پرواز میشود؟ طول عمر سامانه ذخیره انرژی چگونه ارزیابی خواهد شد؟ تعمیر و نگهداری ۱۰ واحد پیشرانش الکتریکی چه الزامات ویژهای دارد؟ پاسخ این پرسشها در گزارش پرواز نخست با سرنشین ارائه نشده است.
در کنار مسائل فنی، زیرساخت فرودگاهها نیز اهمیت پیدا میکند. اگر هواپیمای برقی قرار باشد در آینده بهطور منظم میان دو شهر پرواز کند، فرودگاههای مبدأ و مقصد باید امکانات مناسب برای تأمین انرژی و پشتیبانی فنی داشته باشند. طراحی هواپیما تنها بخشی از زنجیره بهرهبرداری است.
برای COMAC، همکاری با CATL و دانشگاه Shanghai Jiao Tong فرصتی ایجاد کرده تا دانش ساخت هواپیما، فناوری باتری و پژوهش دانشگاهی در یک برنامه مشترک به کار گرفته شوند. بااینحال، مشخص شدن قابلیت تجاری پروژه به نتیجه آزمونهای بعدی و تصمیم نهادهای نظارتی وابسته است.
پرواز ۱۴ نوامبر از این نظر ارزش خبری روشنی دارد که یک هواپیمای تمامبرقی ۱۰ تنی، با طراحی ویژه برای ۱۹ مسافر، برای نخستین بار خدمه انسانی را حمل کرده و مأموریت آزمایشی خود را به پایان رسانده است. این دستاورد نه به معنی اختراع نخستین هواپیمای برقی جهان است و نه نشان میدهد پروازهای مسافری CE-25A از همین حالا آغاز شدهاند.
آنچه فعلاً میتوان با اطمینان گفت این است که برنامه CE-25A یک مرحله فنی تازه را پشت سر گذاشته است. اکنون توجه از این پرسش که «آیا نمونه کامل با سرنشین پرواز میکند؟» به پرسش دشوارتر «آیا میتواند الزامات ایمنی و بهرهبرداری منظم را برآورده کند؟» منتقل میشود. پاسخ نهایی را نه یک پرواز موفق، بلکه مجموعه آزمونها و ارزیابیهای بعدی مشخص خواهد کرد.



