آیا واقعی است که کوسه‌ها پیشینه‌ای قدیمی‌تر از درختان دارند؟
ممکن است شنیده باشید که کوسه‌ها قبل از ظهور درختان در آب‌های اقیانوس‌های زمین شنا می‌کردند. این ادعا در ابتدا عجیب به نظر می‌رسد، اما تاریخ تکاملی کوسه‌ها واقعاً به صدها میلیون سال پیش بازمی‌گردد. با این حال، دانشمندان معتقدند پاسخ به سوال اینکه کدام یک از کوسه‌ها یا درختان قدیمی‌تر هستند، به نوع تعریفی که از کوسه داریم بستگی دارد.
جان میسی، کارشناس فسیل‌های ماهی از موزه تاریخ طبیعی ایالات متحده، توضیح می‌دهد که تبار تکاملی کوسه‌ها به وضوح از درختان قدیمی‌تر است، اما مشخص کردن زمان دقیق ظهور نخستین کوسه‌ها ساده نیست؛ چون مرز بین کوسه‌های ابتدایی و اجداد ماهی‌مانندشان همیشه روشن نیست.
طبق گزارش لایوساینس، کوسه‌های کنونی حدود ۱۹۵ میلیون سال پیش و در دوره ژوراسیک به وجود آمدند. فسیل‌های به‌دست‌آمده از آن زمان به گروه‌هایی مرتبط می‌توانند اشاره کنند که امروزه نمایندگان زنده‌ای دارند، از جمله شش‌آبشش‌سانانی که به خاطر داشتن شش یا هفت شکاف آبششی و یک باله‌ی پشتی شناخته می‌شوند.
کوسه‌های امروزین در حدود ۱۹۵ میلیون سال پیش ظهور کردند، در حالی که نخستین درختان تقریباً ۳۸۰ تا ۳۹۰ میلیون سال پیش وجود داشتند.
از سوی دیگر، نخستین درختان حدود ۳۸۰ تا ۳۹۰ میلیون سال پیش، در اواسط دوره دوونین، به وجود آمدند. از این رو، اگر منظورمان کوسه‌های کنونی باشد، درختان تقریباً دو برابر آنها سن دارند.
یکی از قدیمی‌ترین درختان شناخته‌شده، آرکئوپتریس (Archaeopteris) است که بقایای آن در جنگلی به سن ۳۸۵ میلیون سال در ایالت نیویورک آمریکا کشف شده است. این گیاه منقرض‌شده تعداد زیادی از ویژگی‌های درختان امروزی، مانند ساقه‌ی چوبی بلند، برگ و ریشه‌های عمیق را دارا بود.
فسیل‌هایی قدیمی‌تر نیز از گیاهان درخت‌مانند وجود دارد. به عنوان مثال، عمر ائوسپرماتوپتریس (Eospermatopteris) و کالاموفیتون (Calamophyton) به ترتیب حدود ۳۹۰ و ۳۹۳ میلیون سال تخمین‌زده می‌شود.
موضوع زمانی پیچیده‌تر می‌شود که به خویشاوندان منقرض‌شده کوسه‌ها توجه کنیم. برخی از این ماهیان باستانی ویژگی‌های ساختاری مشابهی با کوسه‌های امروزی دارند و قدمت فسیل‌های آنها به حدود ۴۰۰ میلیون سال پیش می‌رسد.
یکی از این ویژگی‌ها نوع خاصی از آهکی شدن غضروف است که ساختاری موزاییکی تولید می‌کند. این ویژگی در بسیاری از ماهیان شبیه کوسه و اجداد آنها مشاهده می‌شود و به دیرینه‌شناسان در شناسایی خویشاوندی‌های تکاملی کمک می‌کند.
میسی که فسیل ماهی باستانی Doliodus problematicus را مورد بررسی قرارداد، اشاره می‌کند که اگر این موجودات قدیمی هم در زمره کوسه‌ها به شمار آیند، می‌توان ظهور آنها را به حدود ۴۰۰ میلیون سال پیش نسبت داد؛ به زمانی که هنوز درختان روی زمین وجود نداشتند.
جالب اینجاست که پیشینه برخی ویژگی‌های خاص کوسه‌ها به حدود ۴۵۰ میلیون سال پیش برمی‌گردد. فسیل‌هایی از آن دوران دارای دندانه‌های پوستی هستند؛ ساختارهای کوچک و دندانی که امروزه نیز به زبری پوست کوسه‌ها کمک می‌کنند.
البته وجود ویژگی‌های فوق به معنای این نیست که کوسه‌های واقعی در آن زمان حضور داشته‌اند. بسیاری از فسیل‌های باستانی متعلق به ماهیانی هستند که در روند تکامل، به تدریج ویژگی‌های مشابهی به کوسه‌ها پیدا کرده‌اند.
یک معضل دیگر، ناقص بودن مدارک فسیلی است. شاید فقط یک دندان یا بخشی کوچک از بدن جانور باقی مانده باشد و دانشمندان باید بر اساس همین شواهد محدود، جایگاه تکاملی آن را شناسایی کنند. بنابراین، هر یافته‌ای جدید می‌تواند نظر قبلی درباره ریشه‌های تکاملی کوسه‌ها را دچار تغییر کند.
دودمان تکاملی کوسه‌ها به حدود ۴۰۰ میلیون سال پیش بازمی‌گردد؛ به عبارت دیگر اجداد آنها پیش از ظهور نخستین درختان زندگی می‌کردند.
سیندی لوی، متخصص دیرینه شناسی گیاهان از دانشگاه کالیفرنیا در برکلی، تصریح می‌کند که تعیین زمان دقیق ظهور درختان نیز با دشواری‌های خاصی همراه است. فسیل‌های گلده‌ای، به‌ویژه نمونه‌هایی که ساختار کامل درخت را نشان دهند، کمیاب هستند. اما با این حال، شواهد محکم و معتبری از وجود درختان پیش از اواسط دوره دوونین در دسترس نیست.
در پاسخ به سوال اصلی، ضروری است که میان کوسه‌های کنونی و تبار تکاملی آنها تفکیکی قائل شویم. کوسه‌های امروزی تقریباً ۱۹۵ میلیون سال قدمت دارند و به‌طور قابل‌توجهی جوان‌تر از نخستین درختان هستند؛ در حالی که اجداد باستانی و خویشاوندان شبیه کوسه آنها قبل از ظهور درختان در اقیانوس‌ها زندگی داشتند.
از این رو، ادعای اینکه کوسه‌ها به طور کلی از درختان قدیمی‌ترند در زمینه تاریخ تکاملی نسبتا درست است؛ اما این دربردارنده این نیست که کوسه‌های امروزی قبل از نخستین درختان وجود داشته‌اند.
