حشرات به چراغ‌ها جذب نمی‌شوند؛ پس چرا اطراف آن پرسه می‌زنند؟
شاید بارها شاهد این قضیه بوده‌اید که شب‌ها حشرات به جای دور شدن از روشنایی چراغ‌ها، مدت‌ها در اطراف آن‌ها گردش می‌کنند؛ مسیر آن‌ها گاهی به قدری نامنظم به نظر می‌رسد که گویی راه خروج را گم کرده‌اند. محققان بر این عقیده‌اند که حشرات لزوماً جاذبه‌ای به سوی نور ندارند؛ بلکه نور مصنوعی ممکن است در عملکرد سیستم‌های جهت‌یابی و پرواز آن‌ها اختلال ایجاد کند.
تحقیقی که در نشریه نیچر کامیونیکیشنز منتشر شده، با مطالعه مسیرهای پرواز حشرات در شرایط طبیعی و آزمایشگاهی، توضیحات جدیدی برای این رفتار حشرات ارائه داده است. محققان با بهره‌گیری از دوربین‌های پرسرعت و تجزیه و تحلیل حرکات سه‌بعدی متوجه شدند که حشرات هنگام نزدیک شدن به منابع نوری مصنوعی، معمولاً مستقیماً به چراغ پرواز نمی‌کنند؛ بلکه بدن خود را به‌گونه‌ای جویند که سمت پشتی آن‌ها به سمت روشنایی باشد و در مسیری تقریبا عمود بر منبع نور حرکت نمایند.
چراغ چگونه می‌تواند مسیر پرواز حشرات را مختل کند؟
برای حفظ تعادل در حین پرواز، اکثر حشرات از روشن‌ترین بخش‌های محیط به‌عنوان نشانه‌ای برای تعیین جهت بالا بهره می‌برند. در طبیعت، نورانی‌ترین قسمت آسمان معمولاً در بالای سر آن‌ها قرار دارد؛ لذا با قرار دادن سطح پشتی بدن خود به سمت روشنایی، توانایی خود را در تنظیم وضعیت بدنی و حفظ تعادل در پرواز افزایش می‌دهند. پژوهشگران این واکنش را «پاسخ به نور پشتی» نامگذاری کرده‌اند.
اما چراغی که در شب روشن می‌شود، این سازوکار تکامل‌یافته را مختل می‌سازد. حشره سعی می‌کند پشت خود را به‌سوی چراغ بچرخاند و این واکنش به تغییر مسیر پرواز آن منجر می‌شود. نتیجه ممکن است به شکل چرخش مداوم در اطراف منبع نور، از دست دادن سرعت و حتی وارون شدن در هوا باشد. به‌عبارتی دیگر، حشره گمان می‌کند که با تنظیم بدن خود نسبت به نور می‌تواند وضعیت پرواز خود را ثابت نگه دارد، اما این تلاش در واقع او را از مسیر طبیعی‌اش منحرف می‌کند.
در جهت بررسی این فرضیه، پژوهشگران نورهای نقطه‌ای را با نورهای یکنواخت مشابه آسمان مقایسه کردند. در شرایطی که نور به‌طور یکنواخت از سمت بالا می‌تابید، حشرات رفتار طبیعی‌تری از خود نشان داده و کمتر درگیر چرخش یا سقوط می‌شدند.
منابع نوری قادرند پرواز حشرات را مختل کنند
نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که چراغ‌های پرنور و بدون پوشش، به‌ویژه منابع نوری که به سمت آسمان تابش دارند، می‌توانند بر پرواز حشرات تأثیر بگذارند. کاهش نورهای غیرضروری، استفاده از چراغ‌های پوشیده و جلوگیری از تابش مستقیم نور به سمت آسمان، از جمله راهکارهایی هستند که می‌توانند تأثیرات این پدیده را کاهش دهند.
البته این موضوع نشان‌دهنده این است که تمامی گونه‌ها به یک نوع واکنش نسبت به نور مصنوعی ندارند و محققان در آزمایش‌های خود چند گونه را شناسایی کردند که کمتر تحت تأثیر نورهای مصنوعی قرار می‌گرفتند. با این حال، یافته اصلی این پژوهش توجیه می‌کند که چرا چراغ‌های شب می‌توانند حشرات را در اطراف خود محاصره کنند: آن‌ها در واقع جذب نور نمی‌شوند؛ بلکه به یک نشانه بصری وابسته‌اند که در محیط مصنوعی به‌اشتباه تفسیر می‌شود.
