فانوس؛ پلتفرم رایگان یک معلم بی‌بینا برای کمک تصویری در فعالیت‌های روزمره

بررسی نوشته‌هایی که بر روی بسته‌ها موجود است، کنترل تاریخ انقضا یا حتی پیدا کردن مدرکی ممکن است گاهی تنها نیاز به چند لحظه همکاری بصری داشته باشد. برای افراد نابینا یا کم‌بینا، تسلط بر این نوع کمک در مواقع ضروری از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ طوری که نباید منتظر بمانند تا یکی از اعضای خانواده یا دوستانشان در کنارشان باشد.

سامانه «فانوس» با این هدف ایجاد شده است: برقراری ارتباط میان افرادی که نیاز به کمک‌های بصری دارند و داوطلبانی که می‌توانند از راه دور آنچه را که در تصویر مشاهده می‌کنند، شرح دهند. محمود هژبری، معلم و توسعه‌دهنده نابینای این سامانه، اشاره می‌کند که ایده فانوس از تجربیات روزمره شخصی او و چالش‌های موجود برای دسترسی به خدمات مشابه خارجی نشأت می‌گیرد.

هژبری در تشریح علل راه‌اندازی فانوس به زومیت می‌گوید:

«افراد نابینا در طول روز در انجام کارهای ساده‌ای مانند خواندن نام و دوز داروها، تاریخ انقضا یا اسناد اداری، گهگاه به چند لحظه دید و نگاه یک شخص بینا نیاز دارند؛ نیازی که من به‌عنوان یک فرد نابینا هر روز آن را تجربه می‌کنم.»

– محمود هژبری، توسعه‌دهنده سامانه فانوس

او برای تامین این نیاز، فانوس را به‌عنوان یک سامانه بومی، مستقل و رایگان طراحی کرده است. بر اساس اظهارات هژبری، این سرویس به سرورهای داخلی متکی است و برای برقراری ارتباط بین کاربران و داوطلبان نیازی به استفاده از فیلترشکن ندارد.

در این مدل، شخص نابینا یا کم‌بینا دوربین خود را به سمت نوشتار یا شیء مورد نظر می‌گیرد و داوطلب اطلاعات بصری را برای وی توضیح می‌دهد. کاربردهای پیشنهادی شامل خواندن برچسب محصولات، جستجوی اقلام و مدارک و بررسی نوشته‌های اداری است که توسعه‌دهنده برای آن موارد مشخص کرده است.

فانوس دو نوع کاربر دارد: افراد نابینا و کم‌بینا که درخواست کمک می‌کنند و داوطلبان بینا که به این درخواست‌ها پاسخ می‌گویند.

به گفته توسعه‌دهنده، داوطلبان می‌توانند هر زمان که فرصتی دارند، گزینه «آمادگی برای دریافت تماس همیاری» را فعال کنند و در مواقع مشغله آن را خاموش نگه‌دارند. بدین ترتیب، مشارکت هیچ نیازی به حضور دائمی یا صرف زمان‌های طولانی ندارد.

همیاری در فانوس بر تامین نیازهای مشخص روزمره تمرکز دارد؛ «دو دقیقه» که در پیام معرفی سامانه آمده است، به همین فرصت‌های کوتاه کمک شدن اشاره دارد؛ زمان واقعی هر تماس بسته به نوع درخواست و توضیحاتی که کاربر برای پیشبرد کارش نیاز دارد متفاوت است.

طبق راهنمای وب‌سایت، استفاده از فانوس بدون نیاز به نصب برنامه و از طریق مرورگر گوشی یا کامپیوتر امکان‌پذیر است. همچنین فایل نصب برای اندروید نیز در سایت در دسترس است و گزینه‌ای برای انتخاب گویش به منظور یافتن داوطلبی که به آن مسلط باشد، پیش‌بینی شده است.

در صفحه ثبت‌نام، کاربر نوع نقش خود را تعریف می‌کند و می‌تواند زبان اصلی و زبان‌های دیگری که به آن‌ها تسلط دارد را انتخاب نماید. این قابلیت می‌تواند برای کاربرانی که توضیحات درخواست یا دریافت مشاوره به صورت محلی و به زبان خود برایشان راحت‌تر است، بسیار موثر باشد.

هژبری تصریح می‌کند که فانوس با صفحه‌خوان TalkBack سازگار است. این صفحه‌خوان، متن‌ها و کنترل‌های رابط کاربری را به صورت صوتی برای کاربران فراهم می‌کند؛ بنابراین دسترسی به دکمه‌ها، فرم‌ها و اعلان‌های تماس، به عنوان جزء اصلی عملکرد این سرویس مهم است.

توسعه‌دهنده همچنین اعلام کرده است که دوربین داوطلب خاموش می‌ماند و نام و شماره تلفن او به کاربر دیگری نمایش داده نمی‌شود.

در بخش پرسش‌های متداول وب‌سایت نیز آمده است که تمامی اتصالات صوتی و تصویری رمزنگاری می‌شوند و تماس‌ها بر روی سرور ذخیره یا ضبط نخواهند شد.

ایده برقراری ارتباط میان افراد نابینا و داوطلبان بینا پیش‌تر در سرویس بین‌المللی Be My Eyes به مرحله اجرا درآمده است. این سرویس از سال ۲۰۱۵ فعال بوده و در مدل تماس داوطلبانه خود، تصویر دوربین کاربر برای داوطلب ارسال شده و ارتباط صوتی برقرار می‌شود.

هژبری می‌افزاید که محدودیت‌های دسترسی، اختلالات در استفاده از فیلترشکن و تحریم‌ها، کار با این سرویس را برای کاربران ایرانی دشوارتر کرده و یکی از دلایل اصلی ساخت فانوس بوده است. یکی از مزایای فانوس ایجاد مسیری داخلی برای همیاری تصویری می‌باشد.

به گفته هژبری، فانوس به صورت کاملا رایگان و بدون تبلیغات برای هر دو گروه کاربر ارائه می‌شود. در وب‌سایت این سامانه اعلام شده که کمک‌های مالی برای افزایش ظرفیت و توسعه زیرساخت سامانه استفاده می‌شود.

هژبری در آستانه روز عصای سفید از کاربران دعوت کرده است به جمع داوطلبان بپیوندند یا این سامانه را به شناخت افراد نابینا و کم‌بینا بشناسانند. پیام او برای این مشارکت بسیار ساده است:

«فقط دو دقیقه از روزت را به کسی هدیه بده؛ شاید همان دو دقیقه، دنیای او را روشن‌تر کند.»

– محمود هژبری، توسعه‌دهنده سامانه فانوس

اطلاعات و راهنمای استفاده از سرویس در وب‌سایت فانوس و ثبت‌نام در وب‌اپلیکیشن این سامانه در دسترس می‌باشد.