فاش شدن راز کلیدی بازار نفت / آیا چین واقعاً مانع از دستیابی به قیمت ۲۰۰ دلاری نفت شد؟

در ماه‌های اخیر، بازار جهانی نفت با یکی از جدی‌ترین اختلالات عرضه در سال‌های اخیر مواجه شده که این وضعیت ناشی از مشکلات در عرضه نفت خاورمیانه و محدودیت‌های ایجاد شده برای عبور محموله‌ها از تنگه هرمز بوده است. با وجود این چالش‌ها، قیمت نفت برخلاف بسیاری از پیش‌بینی‌ها به مرزهای ۱۵۰ یا ۲۰۰ دلار نرسید؛ موضوعی که بحث‌های متنوعی را در خصوص دلایل عدم وقوع این سناریو به راه انداخته است.

خبرگزاری تسنیم در این زمینه گزارش کرده که برخی تحلیلگران تأثیر چین را برجسته می‌دانند. آنها بر این باورند که این کشور با کاهش واردات و بهره‌برداری از ذخایر نفتی خویش، بخشی از فشار موجود در بازار را جذب کرده و بدین ترتیب از افزایش بیشتر قیمت نفت جلوگیری کرده است. اما در مقابل، رابین بروکس، اقتصاددان و پژوهشگر مسائل کلان اقتصادی، این تحلیل را رد کرده و تأکید می‌کند که نمی‌توان کاهش واردات چین را تلاشی آگاهانه به منظور کنترل قیمت جهانی نفت قلمداد کرد.

چین؛ ناظر قیمت نفت یا قربانی بحران عرضه؟

بروکس در یادداشتی تحت عنوان «چین قیمت جهانی نفت را محدود نکرد» به ارائه نظرات خود می‌پردازد. او دو روایت اساسی حول جلوگیری از افزایش شدید قیمت نفت مطرح می‌کند: یکی احتمال مداخله آمریکا در بازارهای آتی نفت و دیگری نقش چین در کاهش میزان واردات و استفاده از ذخایر نفتی.

او هر دو نظريه را به چالش می‌کشد و تأکید می‌کند که کاهش واردات نفت این کشور بیشتر ناشی از اختلالات در عرضه و محدودیت‌ها در مسیرهای انتقال نفت بوده است.

این اقتصاددان بر این باور است که چین در این شرایط همانند سایر کشورهای آسیایی با چالش دسترسی به نفت روبه‌رو شده و برداشت از ذخایر داخلی در واقع یک واکنش طبیعی به وضعیت پیش‌آمده است، نه یک اقدام هدفمند برای حفظ قیمت جهانی نفت.

مقایسه رفتار چین و ژاپن

یکی از اصلی‌ترین دلایل بروکس برای رد نقش چین به‌عنوان «ثبات‌دهنده بازار نفت» ، مقایسه رفتار وارداتی این کشور با آنچه در ژاپن مشاهده شده است، می‌باشد. بر اساس اطلاعاتی که او بررسی کرده، واردات نفت چین در آوریل، حدود ۲۴ درصد نسبت به میانگین ۲۰۲۵ کاهش یافته است، اما در ژاپن این رقم به حدود ۵۷ درصد می‌رسد.

بروکس بیان می‌کند که اگر چین به‌طور عمدی قصد داشت با کاهش خرید نفت و برداشت از ذخایر خود قیمت جهانی را کاهش دهد، انتظار می‌رفت که افت واردات این کشور نسبت به سطوح معمول بسیار شدیدتر باشد. به این ترتیب، رفتار چین در زمینه واردات تفاوت قابل‌توجهی با دیگر مصرف‌کنندگان آسیا ندارد و نمی‌توان کاهش واردات این کشور را تنها به عنوان نشانه‌ای از دخالت چین در بازار جهانی نفت برداشت کرد.

چرا نفت به ۲۰۰ دلار نرسید؟

اما سؤال اصلی این است که اگر چین عامل اصلی کنترل بازار نبوده، پس چرا نفت به ۲۰۰ دلار صعود نکرد؟ پاسخ بروکس به این سؤال به دینامیک‌های عرضه و تقاضا مرتبط می‌شود. او معتقد است که برای تنظیم بازار پس از یک شوک عرضه، نیازی به قیمت‌های بسیار بالا مانند ۲۰۰ دلار نیست.

به عقیده او، افزایش قیمت نفت تا حدود ۱۲۵ دلار می‌تواند به کاهش تقاضا کفایت کند. به عبارت دیگر، زمانی که عرضه نفت کاهش می‌یابد، افزایش قیمت خود موجب تغییر رفتار مصرف‌کنندگان و تقلیل مصرف می‌شود.

در این شرایط، بازار بخشی از شوک عرضه را از طریق قیمت جذب می‌کند و بدین سبب ممکن است قیمت نفت با وجود یک اختلال بزرگ در عرضه، به بالاترین سناریوهای پیش‌بینی شده نرسد.

نقش ذخایر نفتی چین

با این حال، رد نظریه کنترل «عامدانه» قیمت نفت توسط چین، به معنای بی‌اهمیتی این کشور در بازار جهانی نفت نیست. چین به‌عنوان بزرگ‌ترین واردکننده نفت خام در دنیا و با برخورداری از ذخایر نفتی قابل‌توجه، هرگونه تغییر در واردات، مصرف یا ذخیره‌سازی آن می‌تواند تأثیر مستقیمی بر توازن بازار جهانی بگذارد.

در زمان اختلالات عرضه، برداشت از ذخایر نفتی چین به این معنا است که نیاز پالایشگاه‌ها و مصرف‌کنندگان داخلی از منابع ذخیره تأمین شده است و بدین‌ترتیب نیاز به خرید نفت جدید از بازار جهانی به صورت موقت کاهش می‌یابد.

اما نکته مهم این است که چنین رفتاری لزوماً به معنای تلاش چین برای کاهش قیمت جهانی نیست؛ بلکه ممکن است به‌عنوان اقدامی اقتصادی برای مدیریت امنیت انرژی داخلی تلقی شود.

کاهش تقاضای چین؛ عاملی مهم‌تر از گذشته

تحولات روی داده در بازار نشان می‌دهد که در کنار ذخایر، کاهش تقاضای نفت چین نیز به یک متغیر مهم تبدیل شده است.

گزارش‌های تازه حاکی از آن است که مصرف نفت در چین در سال ۲۰۲۶ به دلیل عواملی مانند افت مصرف بنزین و گازوئیل، رشد استفاده از خودروهای برقی و تغییر در ساختار اقتصادی تحت فشار قرار دارد.

این امر برای بازار جهانی نفت اهمیت زیادی خواهد داشت؛ چرا که چین یکی از منابع اصلی افزایش تقاضای نفت در چند دهه گذشته بوده است.

اگر کاهش مصرف نفت چین به یک تغییر ساختاری و بلندمدت تبدیل شود، حتی با ادامه مشکلات عرضه در خاورمیانه، بخشی از فشار رو به افزایش بازار می‌تواند از سمت تقاضا خنثی گردد. در صورتی که کاهش واردات اخیر بیشتر ناشی از برداشت از ذخایر و شرایط موقتی بازار باشد، با بهبود شرایط عرضه ممکن است تقاضای وارداتی چین دوباره افزایش یابد.

چین قیمت نفت را پایین نیاورد

تحلیل رابین بروکس به یک تمایز کلیدی اشاره می‌کند: کاهش واردات چین را نبايد الزاماً به‌منزله کاهش تقاضا یا دخالت این کشور در کنترل قیمت نفت تفسیر کرد.

از منظر او، چین در بحران اخیر مانند دیگر کشورهای آسیایی با اختلال عرضه مواجه شده و بخشی از نیاز خود را از طریق ذخایر تأمین کرده است. بنابراین، نمی‌توان این رفتار را به تنهایی دلیلی بر نرسیدن قیمت نفت به ۲۰۰ دلار تلقی کرد.

در عین حال، ابعاد عظیم اقتصاد چین، حجم بالای مصرف نفت و ذخایر استراتژیک این کشور موجب می‌شود که رفتار چین همچنان به عنوان یکی از مهم‌ترین متغیرهای بازار جهانی نفت به حساب آید.

در نهایت، عدم رسیدن قیمت نفت به ۲۰۰ دلار را می‌توان نتیجه‌ای از مجموعه‌ای از عوامل دانست؛ شامل تعدیل تقاضا در پی افزایش قیمت، استفاده از ذخایر، تغییر مسیر تجارت نفت و واکنش سایر تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان.

به این ترتیب، پرسش اصلی در بازار نفت دیگر فقط این نیست که چه مقدار عرضه از بازار خارج شده است؛ بلکه باید بررسی کرد که چین و سایر مصرف‌کنندگان چگونه می‌توانند این شوک را از طریق ذخایر، کاهش مصرف و تغییر مسیر تأمین نفت مدیریت کنند.

۲۲۳۲۲۵