یارانه مرداد و جنگ با تورم / پولی که به دست می‌رسد، اما ارزش خریدش روز به روز کاهش می‌یابد

تاریخ واریز یارانه مرداد ۱۴۰۵

براساس اطلاعات ارائه شده از سوی خبرگزاری خبرآنلاین، سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرده که واریز مرحله ۱۸۶ یارانه نقدی که متعلق به ماه مرداد است، در تاریخ ۲۵ مرداد ۱۴۰۵ به حساب سرپرستان خانوارهای واقع در دهک‌های اول تا سوم انجام خواهد شد و این وجوه قابل برداشت خواهند بود.

این سازمان همچنین اشاره کرده است که در این مرحله، ۱۰ میلیون و ۳۸۶ هزار و ۲۹۹ نفر مشمول دریافت یارانه هستند و مجموع مبالغ پرداختی به رقم ۱۱۲ هزار و ۸۵۲ میلیارد ریال رسیده است.

یارانه پرداختی به دهک‌های اول تا سوم بر مبنای دهک‌بندی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی انجام می‌شود. در ادامه، مبلغ یارانه نقدی این گروه به میزان ۴۰۰ هزار تومان به ازای هر فرد تعیین شده است.

به طبع، یک خانوار با سه نفر در صورت دریافت کامل یارانه، مجموعاً یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان در ماه دریافت خواهد کرد. همچنین، برای خانوارهای چهار نفره و پنج‌نفره، مبالغ به ترتیب به یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومان و دو میلیون تومان افزایش خواهد یافت.

شروع پرداخت یارانه نقدی از چه زمانی بوده است؟

پرداخت یارانه نقدی در ایران به تبعیت از قانون هدفمند کردن یارانه‌ها آغاز شده است. این قانون در ۱۵ دی ۱۳۸۸ به تصویب رسید و دولت را موظف ساخت تا قیمت حامل‌های انرژی را نسبت به قبل اصلاح کند و منابع حاصله را بر اساس یک الگوی مشخص میان خانوارها و بخش‌های مختلف اقتصادی توزیع نماید.

از تاریخ ۲۸ آذر ۱۳۸۹، روند اجرایی قانون هدفمندی آغاز گردید. در اثنای این قانون، همزمان با افزایش قیمت حامل‌های انرژی، پرداخت یارانه نقدی به خانوارها شروع شد. مبلغ اولیه یارانه نقدی ۴۵ هزار و ۵۰۰ تومان به ازای هر نفر در ماه تعیین گردید، رقمی که در سال‌های بعد تغییر چندانی نداشت، در حالی که قیمت کالاها و خدمات به طور قابل ملاحظه‌ای افزایش یافت.

هدف اصلی از این پرداخت، کاهش بخشی از فشار ناشی از اصلاح قیمت‌ها بر خانوارها بود. ولی با افزایش تورم، ارزش واقعی این مبلغ در طول زمان به شدت کاهش یافته است.

اختلاف بین یارانه نقدی، کمک معیشتی و کالابرگ

سیاست‌های حمایتی دولت در سال‌های اخیر تنها به تأمین یارانه نقدی محدود نشده است. با افزایش قیمت بنزین در سال ۱۳۹۸، برخی خانوارها مشمول دریافت کمک معیشتی شدند. این کمک معیشتی با یارانه نقدی هدفمندی تفاوت‌های قابل توجهی دارد و نباید این دو نوع حمایت را یکسان تصور کرد.

در سال ۱۴۰۱ و همزمان با بررسی مجدد سیاست ارز ترجیحی، مبالغ یارانه برای گروه‌های مختلف افزایش یافت. در آن زمان، برای دهک‌های اول تا سوم مبلغ ۴۰۰ هزار تومان و برای دهک‌های چهارم تا نهم ۳۰۰ هزار تومان در نظر گرفته شد.

در این بازه زمانی، طرح کالابرگ الکترونیکی نیز به عنوان یک روش جدید برای حمایت معیشتی مطرح گردید. در این طرح، خانوارها به جای دریافت حمایت نقدی کامل، امکان خرید گروهی از اقلام ضروری را با اعتبار مشخص پیدا می‌کنند. به همین خاطر، هنگام بررسی معاینات دولتی باید به تفکیک یارانه نقدی، کمک معیشتی و کالابرگ توجه داشت.

قدرت خرید یارانه ۴۰۰ هزار تومان چقدر است؟

مبلغ یارانه نقدی دهک‌های اول تا سوم به صورت رسمی همچنان ۴۰۰ هزار تومان به ازای هر نفر باقی مانده است، اما قدرت خرید این مبلغ به وضعیت اقتصادی و نرخ تورم وابسته است.

طبق گزارش مرکز آمار ایران، شاخص قیمت مصرف‌کننده در تیرماه ۱۴۰۵ به عدد ۶۷۶.۹ رسیده است. این رقم در مقایسه با ماه قبل ۳.۱ درصد افزایش داشته است. همچنین، میزان تورم سالانه ۶۶ درصد و تورم نقطه‌به‌نقطه ۸۷.۹ درصد اعلام شده است.

تورم نقطه‌به‌نقطه ۸۷.۹ درصدی به این معناست که برای خرید یک سبد مشابه از کالاها و خدمات در تیرماه ۱۴۰۵، خانوارها به طور متوسط ۸۷.۹ درصد بیشتر از تیرماه سال گذشته هزینه کرده‌اند. این عدد به معنای افزایش یکسان قیمت تمامی کالاها نیست، بلکه نشان‌دهنده میانگین تغییر شاخص قیمت مصرف‌کننده است.

فشارهای ناشی از تورم برای خانوارهای کم‌درآمد ممکن است بیشتر باشد؛ چراکه بخش عمده‌ای از درآمد این خانواده‌ها صرف خوراک، مسکن، حمل‌ونقل و دیگر هزینه‌های اساسی می‌شود. مرکز آمار ایران نرخ تورم سالانه دهک‌های هزینه‌ای را در تیرماه ۱۴۰۵ میان ۶۳.۹ درصد برای دهک دهم و ۷۳.۵ درصد برای دهک دوم برآورد کرده است.

یارانه یک خانوار سه‌نفره چه میزان از هزینه‌ها را پوشش می‌دهد؟

یک خانوار سه‌نفره از دهک‌های اول تا سوم، در صورت دریافت کامل یارانه، به اندازه یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان در ماه دریافت خواهد کرد. این مبلغ می‌تواند به بخشی از هزینه‌های روزمره خانوار کمک کند، اما افزایش تأثیر آن به تعداد اعضای خانواده، محل زندگی، هزینه‌های مسکن، وضعیت درمان و سطح مصرف خانوار وابسته است.

به عنوان مثال، ممکن است این مبلغ تنها بخشی از هزینه‌های خرید مواد غذایی، حمل‌ونقل یا پرداخت قبوض را تأمین کند؛ اما در مقابل هزینه‌های مسکن، درمان و سبد معیشت کامل سهم ناچیزی دارد. لذا، سنجش ارزش واقعی یارانه فقط با توجه به مبلغ واریزی ممکن نیست و لازم است که قدرت خرید آن در بازار نیز مورد توجه قرار گیرد.

آیا امکان افزایش مبلغ یارانه نقدی وجود دارد؟

مبلغ یارانه نقدی ممکن است تحت تأثیر تصمیمات بودجه‌ای، سیاست‌های حمایتی دولت، تغییر در دهک‌بندی یا اجرای طرح‌هایی نظیر کالابرگ دستخوش تغییر شود. بنابراین، لازم است که مبلغ و تاریخ واریز هر ماه بر اساس اعلامیه‌های رسمی سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی کنترل شود.

در حال حاضر، مبنای پرداخت یارانه نقدی دهک‌های اول تا سوم بر مبنای گزارش مربوط به مرداد ۱۴۰۵، ۴۰۰ هزار تومان برای هر نفر تعیین شده است.

در تاریخ ۲۵ مرداد، یارانه نقدی ماه مرداد ۱۴۰۵ به حساب سرپرستان خانوارهای مشمول در دهک‌های اول تا سوم واریز شد. مبلغ این یارانه معادل ۴۰۰ هزار تومان برای هر فرد تعیین شده و یک خانوار سه‌نفره در مجموع یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان دریافت خواهد کرد.

یارانه نقدی از ابتدا با هدف کاهش بخشی از فشار ناشی از اصلاح قیمت حامل‌های انرژی بر اساس برنامه‌ریزی شده، پرداخت می‌شود، اما با رشد نرخ تورم در سال‌های اخیر، توان خرید واقعی آن افت کرده است. لذا، برای ارزیابی ارزش یارانه، فقط به رقم واریزی نمی‌توان اکتفا کرد؛ بلکه باید مشاهده کرد این مبلغ چه اندازه از هزینه‌های ضروری مثل خوراک، مسکن، درمان، حمل‌ونقل و سایر نیازهای ضروری خانوار را پوشش می‌دهد.

۲۲۳۲۲۴۵۷